Khung pháp luật về giảm phát thải ngành hàng không: Từ 'chuyến bay xanh' đến nghĩa vụ pháp lý về carbon

Từ quản lý nhiên liệu đến quản trị phát thải carbon

Khung pháp luật về giảm phát thải hàng không của Việt Nam hiện đã tương đối hoàn chỉnh. Luật Bảo vệ môi trường 2020 đặt nền móng cho quản lý khí nhà kính thông qua xác lập các nội dung về giảm nhẹ phát thải, kiểm kê khí nhà kính và đo đạc, báo cáo, thẩm định kết quả giảm nhẹ phát thải; thiết lập cơ sở pháp lý cho tổ chức và phát triển thị trường carbon trong nước. Cụ thể hóa Luật là Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone, sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP và mới nhất là Nghị định 83/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của cả hai Nghị định trên.

Tháng 8/2026, Thủ tướng tiếp tục ban hành Quyết định 42/2026/QĐ-TTg cập nhật danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê, có hiệu lực từ ngày 25/9/2026. Theo đó, nghĩa vụ kiểm kê khí nhà kính ở cấp cơ sở phải được xác định theo pháp luật môi trường và danh mục hiện hành, không thể mặc nhiên hiểu rằng mọi doanh nghiệp hàng không, mọi sân bay đều có nghĩa vụ giống nhau.

Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2026, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam số 130/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, tạo nền tảng pháp lý chuyên ngành mới cho quá trình hoàn thiện các văn bản dưới luật. Bên cạnh đó, hoạt động bay quốc tế còn phải bám sát các tiêu chuẩn và cơ chế của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO). Như vậy, câu chuyện “ngành hàng không xanh” không còn chỉ là tiết kiệm nhiên liệu hay vận động hành khách có ý thức môi trường, mà đã được cụ thể hóa và điều chỉnh bằng các quy định pháp lý chặt chẽ.

Yêu cầu đo đếm, xác minh và bù trừ carbon

Một thay đổi đáng chú ý là Việt Nam đã hoàn tất thủ tục với ICAO để tham gia giai đoạn tự nguyện của CORSIA (Cơ chế giảm và bù đắp carbon đối với các chuyến bay quốc tế) từ ngày 1/1/2026, với đầu mối là Cục Hàng không Việt Nam. Đến tháng 8/2026, Cục Hàng không Việt Nam đã thông báo kết quả rà soát một tổ chức đáp ứng yêu cầu về công nhận, năng lực và nhân sự để thực hiện xác minh báo cáo phát thải của người khai thác tàu bay theo CORSIA. Động thái này cho thấy cơ chế đang chuyển từ giai đoạn chuẩn bị chính sách sang xây dựng hạ tầng thực thi về đo đạc, báo cáo và xác minh (MRV).

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo Thông tư quy định về giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng không dân dụng. Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo Thông tư là thiết lập các quy định chi tiết về giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện nghĩa vụ CORSIA. Theo đó, dự thảo quy định cụ thể công tác quản lý, giám sát, báo cáo và xác minh (MRV) phát thải; quy trình xây dựng, phê duyệt và cập nhật Kế hoạch giám sát phát thải; thực hiện bù trừ phát thải và quản lý dữ liệu, hồ sơ CORSIA chuẩn hóa theo quy định của ICAO.

Đặc biệt, dự thảo đã dành một phần riêng quy định về nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) - giải pháp then chốt được ICAO xác định nhằm giảm phát thải trong ngành hàng không. Nội dung quản lý SAF bao gồm việc giám sát nguồn gốc, khối lượng, chất lượng, tính bền vững; quản lý các hoạt động mua bán, cung ứng, pha trộn, sử dụng cũng như phương pháp xác định mức giảm phát thải của SAF theo các tiêu chuẩn áp dụng.

Trước đó, Quyết định 876/QĐ-TTg năm 2022 của Thủ tướng đã đặt ra lộ trình tương đối rõ về nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) như sau: giai đoạn 2022 - 2030 thực hiện các biện pháp giảm CO2, từ năm 2027 nghiên cứu sử dụng nhiên liệu thay thế; từ năm 2035 sử dụng tối thiểu 10% nhiên liệu bền vững cho một số chuyến bay ngắn; hướng đến năm 2050 chuyển đổi sang năng lượng xanh, nhiên liệu hàng không bền vững và bù đắp phần phát thải còn lại để đạt phát thải ròng bằng “0”. Quyết định này đồng thời yêu cầu xây dựng chương trình chuyển đổi năng lượng, nhiên liệu bền vững cho tàu bay, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và hạ tầng cung cấp điện, năng lượng xanh tại cảng hàng không. Tháng 9/2026, Bộ Xây dựng đã tổ chức Hội nghị tham vấn về Báo cáo tổng kết thực hiện Quyết định số 876/QĐ-TTg và dự thảo Quyết định phê duyệt Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Như vậy, lộ trình chính sách về giảm phát thải trong lĩnh vực hàng không đang tiếp tục được hoàn thiện. Yêu cầu đặt ra là xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong quản lý nhiên liệu tiêu thụ, phát thải carbon, sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), cũng như thực hiện các nghĩa vụ báo cáo, xác minh và bù trừ phát thải. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện và triển khai thống nhất, đồng bộ, mục tiêu giảm phát thải trong ngành hàng không sẽ có cơ sở rõ ràng hơn để đi vào thực tiễn.