Khung pháp lý mới nâng cao hiệu quả tìm kiếm, cứu nạn hàng không

Phân định rõ trách nhiệm trong hoạt động tìm kiếm, cứu nạn

Theo Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), Luật Hàng không dân dụng Việt Nam 2025 xác định tìm kiếm, cứu nạn hàng không là một trong 5 dịch vụ cấu thành dịch vụ bảo đảm hoạt động bay, cùng với quản lý không lưu; thông tin, dẫn đường, giám sát; khí tượng hàng không và tin tức hàng không.

Các lực lượng tham gia diễn tập, tìm kiếm cứu nạn hàng không năm 2025.

Quy định này tiếp tục khẳng định tính chất công ích và vị trí không thể tách rời của công tác tìm kiếm, cứu nạn trong hệ thống bảo đảm hoạt động bay.

Đây không chỉ là hoạt động ứng phó khi xảy ra tai nạn mà là một chuỗi nghiệp vụ được duy trì liên tục, từ tiếp nhận báo động, thu thập và phân tích thông tin, xác định khu vực tìm kiếm đến hiệp đồng giữa các lực lượng tham gia.

Trên nền tảng của Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2025, Nghị định số 222/2026 của Chính phủ đã quy định cụ thể hơn cách thức tổ chức và vận hành dây chuyền này.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định mới là phân định rõ trách nhiệm xác định khu vực ưu tiên tìm kiếm giữa cơ sở cung cấp dịch vụ tìm kiếm, cứu nạn hàng không (SAR) với cơ quan chủ trì cứu nạn tại hiện trường.

Theo đó, đối với tàu bay lâm nguy, lâm nạn trên biển, cơ quan chủ trì cứu nạn trên biển được xác định theo quy định của Thủ tướng Chính phủ, trong khi cơ sở cung cấp dịch vụ tìm kiếm, cứu nạn hàng không của doanh nghiệp bảo đảm hoạt động bay có trách nhiệm xác định khu vực ưu tiên tìm kiếm, cứu nạn.

Đối với tàu bay gặp nạn trên đất liền ngoài khu vực cảng hàng không, sân bay, cơ sở tìm kiếm, cứu nạn hàng không chủ trì xác định khu vực ưu tiên tìm kiếm, phối hợp với Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp tỉnh xác định vị trí tàu bay. Sau khi xác định được vị trí, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp tỉnh nơi xảy ra tai nạn sẽ chủ trì công tác cứu nạn.

Theo VATM, cơ sở tìm kiếm, cứu nạn hàng không của Tổng công ty giữ vai trò đầu mối chuyên môn về thông tin, xác định khu vực tìm kiếm và hiệp đồng hàng không; không thay thế thẩm quyền chỉ huy, huy động lực lượng và tổ chức cứu nạn tại hiện trường của cơ quan phòng thủ dân sự, lực lượng tìm kiếm, cứu nạn hàng hải hoặc các cơ quan có thẩm quyền khác.

Việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ là cơ sở để VATM tiếp tục rà soát kế hoạch, quy chế hiệp đồng, quy trình tác nghiệp bảo đảm mọi tình huống đều xác định rõ cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp và thời điểm chuyển giao trách nhiệm.

Chuẩn hóa toàn diện cơ sở cung cấp dịch vụ tìm kiếm, cứu nạn hàng không

Có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, Thông tư số 47/2026 của Bộ Xây dựng thay thế Thông tư số 19/2017 của Bộ GTVT và các văn bản liên quan, kế thừa các nguyên tắc nền tảng nhưng bổ sung nhiều điểm mới trong tổ chức thực hiện công tác tìm kiếm, cứu nạn hàng không.

Cụ thể, thông tư mới tiếp tục yêu cầu cơ sở SAR duy trì chế độ trực hiệp đồng tìm kiếm, cứu nạn 24/24 giờ hằng ngày; quy định cụ thể hơn về khu vực tác nghiệp hiệp đồng, hệ thống trang thiết bị, nhân lực, nguồn điện dự phòng, tài liệu khai thác và hệ thống quản lý chất lượng.

Ngoài ra, hoạt động của cơ sở SAR cần được duy trì liên tục trong mọi điều kiện thời tiết cũng như khi xảy ra sự cố về nguồn điện; duy trì đủ nhân lực theo chế độ trực và phạm vi trách nhiệm.

Nhân sự trực phải được đào tạo phù hợp với vị trí công việc, đáp ứng yêu cầu phối hợp nghiệp vụ, trong đó có năng lực sử dụng tiếng Anh trong liên lạc vô tuyến thoại.

Đây là bước chuyển từ yêu cầu mang tính nguyên tắc sang hệ thống tiêu chuẩn cụ thể hơn đối với một cơ sở cung cấp dịch vụ hoạt động liên tục 24/7.

Thông tư 47 cũng quy định rõ hơn về đầu mối tiếp nhận, truyền phát báo động cấp cứu qua hệ thống thông tin vệ tinh COSPAS-SARSAT; đăng ký, duy trì kết nối và khai thác kho dữ liệu vị trí tàu bay gặp nạn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO); đồng thời yêu cầu thiết lập, duy trì thư viện tìm kiếm, cứu nạn hàng không.

Đại diện VATM nhận định, những quy định này có tác động trực tiếp đến hạ tầng kỹ thuật và quy trình tác nghiệp của Tổng công ty. Hoạt động tìm kiếm không còn chỉ dựa vào nguồn thông tin truyền thống mà phải kết hợp đồng bộ dữ liệu giám sát hoạt động bay, kế hoạch bay, khí tượng, thông tin báo động vệ tinh và dữ liệu quốc tế nhằm nhanh chóng thu hẹp khu vực tìm kiếm.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải bảo đảm khả năng kết nối, khai thác dữ liệu liên tục, phân quyền truy cập phù hợp, thường xuyên kiểm tra tính sẵn sàng của hệ thống và đào tạo nhân lực khai thác hiệu quả các công cụ hỗ trợ.

Một điểm mới khác là doanh nghiệp phải tổ chức đào tạo, huấn luyện và đánh giá nhân viên tìm kiếm, cứu nạn theo phương pháp dựa trên năng lực. Nhân viên chỉ được bố trí thực hiện nhiệm vụ độc lập sau khi được xác nhận đáp ứng đầy đủ yêu cầu năng lực.

Theo VATM, quy định này làm tăng trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc xây dựng khung năng lực cho từng vị trí; chuẩn hóa chương trình đào tạo, tiêu chí đánh giá, đội ngũ giáo viên, đánh giá viên, quản lý đầy đủ hồ sơ xác nhận năng lực và tổ chức đánh giá lại theo quy định.

Đối với việc xem xét chấm dứt tìm kiếm, Thông tư yêu cầu phải dựa trên kết quả đánh giá toàn diện bốn nhóm yếu tố: khả năng sống sót của nạn nhân theo thời gian, thời tiết và môi trường; mức độ rà quét đầy đủ các khu vực đã phân công; kết quả xác minh các vị trí, manh mối; mức độ triển khai các biện pháp thu thập, đối chiếu thông tin.

Đại diện VATM cho biết, cách tiếp cận mới này đặt trọng tâm vào căn cứ khoa học, dữ liệu thực tế và yếu tố nhân đạo. Mọi đề xuất tạm dừng hoặc chấm dứt tìm kiếm đều phải được xây dựng trên hồ sơ đánh giá đầy đủ, có khả năng kiểm tra, truy xuất, thay vì chỉ dựa vào khoảng thời gian đã trôi qua.

Bên cạnh đó, Thông tư tiếp tục duy trì diễn tập vận hành cơ chế hằng năm và diễn tập tìm kiếm, cứu nạn hàng không tối thiểu 2 năm một lần; đồng thời bổ sung yêu cầu kiểm tra thông tin liên lạc hằng tháng, kiểm tra tình trạng sẵn sàng của phương tiện, thiết bị hằng quý và duy trì hệ thống quản lý chất lượng đối với dịch vụ SAR.

Như vậy, diễn tập không chỉ nhằm kiểm tra khả năng huy động lực lượng, mà còn phải kiểm chứng toàn bộ dây chuyền thông tin, chỉ huy, hiệp đồng, dữ liệu và khả năng chuyển trạng thái từ trực thường xuyên sang ứng phó khẩn cấp.

Khung pháp lý mới đã xác lập rõ hơn vị trí của cơ sở SAR trong hệ thống phòng thủ dân sự và bảo đảm hoạt động bay quốc gia. Đại diện VATM nhấn mạnh, việc chủ động triển khai các quy định mới, thực hiện đúng lộ trình chuyển tiếp và chuẩn hóa đồng bộ quy trình tìm kiếm, cứu nạn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp, bảo đảm hoạt động được triển khai kịp thời, liên tục, với mục tiêu cao nhất là bảo vệ tính mạng con người và an toàn tàu bay.