Khuyến nông tạo động lực tái cơ cấu nông nghiệp

Năm 2020, Trung tâm Khuyến nông và Giống cây trồng, vật nuôi (Sở Nông nghiệp và Môi trường) triển khai mô hình trồng lê vàng với quy mô 2ha tại xã Tìa Dình. Sau hơn 5 năm đưa vào trồng thử nghiệm, cây lê vàng đã cho thu hoạch, mở ra triển vọng phát triển loại cây ăn quả phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương.

Cây lê vàng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tại xã Tìa Dình.

Là một trong những hộ tiên phong tham gia mô hình trồng lê vàng, gia đình chị Giàng Thị Chía, bản Háng Lìa (xã Tìa Dình) được hỗ trợ 100% giống, vật tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc trên diện tích khoảng 2.000m². Trong quá trình thực hiện, chị thường xuyên trao đổi với cán bộ kỹ thuật về tình hình sinh trưởng của cây trồng, áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp. Đến nay, vườn lê đã cho thu hoạch, sản phẩm được thương lái thu mua tại vườn.

Chị Chía cho biết: “Hiện nay, trung bình mỗi cây lê cho thu từ 10kg quả, giá bán khoảng 20.000 đồng/kg. Với 2.000m2 cho thu nhập khoảng 20 triệu đồng/vụ. Cây lê cho thu nhập cao và ổn định hơn cây ngô, sắn”.

Từ kết quả bước đầu, năm 2025, Trung tâm Khuyến nông - Giống cây trồng, vật nuôi tiếp tục triển khai tại xã Tìa Dình mô hình chuyển đổi cây trồng trên nương sang trồng lê vàng với diện tích 6ha, có 20 hộ tham gia. Cùng với hỗ trợ giống, vật tư, công tác tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật được tổ chức trực tiếp tại vườn, giúp người dân nắm vững quy trình chăm sóc và chủ động theo dõi tình hình phát triển của cây.

Nhận thấy triển vọng từ cây trồng mới, anh Vàng A Cử, bản Tân Lập đã mạnh dạn chuyển gần 1ha đất nương trồng ngô, sắn sang trồng lê vàng. Anh Cử chia sẻ: “Đây là cây trồng mới nên đòi hỏi nhiều công chăm sóc và kỹ thuật. Tuy nhiên, nhờ được cán bộ chuyên môn hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời, diện tích lê của gia đình tôi phát triển tốt. Tôi hy vọng trồng lê sẽ cho thu nhập cao hơn so với ngô, sắn trước đây”.

Hiện toàn xã Tìa Dình có trên 20ha lê vàng. Theo ông Bùi Xuân Thức, Chủ tịch UBND xã, bên cạnh cà phê và mắc ca, địa phương xác định lê vàng là một trong những cây trồng chủ lực, hướng tới xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP đặc trưng. Nhiều diện tích lê đã bước vào thời kỳ thu hoạch, cho thu nhập bình quân khoảng 60 triệu đồng/ha. Đây là cơ sở để xã tiếp tục hoàn thiện hồ sơ xây dựng sản phẩm OCOP, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Cây lê vàng được nhiều xã vùng cao lựa chọn để chuyển đổi trồng trên nương. 

Cùng với lê vàng, cây chanh leo cũng đang mở thêm hướng chuyển đổi sản xuất tại nhiều địa phương. Từ tháng 11/2025, Trung tâm Khuyến nông – Giống cây trồng, vật nuôi triển khai mô hình trồng chanh leo với tổng diện tích 10,4ha, có 7 hộ tham gia tại phường Điện Biên Phủ và xã Núa Ngam. Sau hơn 10 tháng triển khai, kết quả đánh giá cho thấy, mỗi vụ chanh leo có thể cho thu hoạch 4 lứa quả, tổng sản lượng ước đạt gần 30 tấn, giá bán khoảng 15.000 đồng/kg, lợi nhuận dự kiến trên 200 triệu đồng/ha. Từ kết quả này, năm 2026, Trung tâm tiếp tục khảo sát, triển khai trồng chanh leo tại xã Thanh Yên trên diện tích 5ha với 10 hộ tham gia và 3,2ha tại xã Xa Dung với 5 hộ tham gia. Diện tích mới xuống giống hơn 2 tháng, cây chanh leo đang sinh trưởng, phát triển tốt.

Ông Trần Văn Dũng, bản On, xã Thanh Yên kỳ vọng: “Chúng tôi mong muốn mô hình được triển khai hiệu quả, bảo đảm thu hoạch, nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện đời sống Nhân dân, nhất là mang lại thu nhập cao hơn so với các loại rau màu khác”.

Lãnh đạo xã Xa Dung kiểm tra mô hình trồng cây chanh leo tại bản Trống Giông.

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông – Giống cây trồng, vật nuôi triển khai 11 mô hình khuyến nông cấp tỉnh, gồm 8 mô hình chuyển tiếp đối với cây cà phê, lê vàng, chanh leo và 3 mô hình mới.

Ông Mai Văn Nam, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Giống cây trồng, vật nuôi cho biết: “Thông qua các mô hình, chúng tôi mong muốn chính quyền địa phương và người dân nhận thấy hiệu quả của việc chuyển đổi sang cây trồng có giá trị kinh tế cao, từ đó lựa chọn phương án nhân rộng phù hợp. Các mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn có ý nghĩa về môi trường, xã hội, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên nương và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững”.

Để nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông, ngày 8/5/2026, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 949/QĐ-UBND phê duyệt chương trình khuyến nông giai đoạn 2026–2030, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 60 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh và nguồn đối ứng của các tổ chức, cá nhân. Nguồn lực này phục vụ tổ chức 75 lớp bồi dưỡng, tập huấn; tuyên truyền, nhân rộng mô hình và xây dựng các mô hình trồng cây công nghiệp, cây ăn quả chủ lực. Cùng với đó, tỉnh chỉ đạo cấp xã hàng năm ưu tiên bố trí tối thiểu 1,5 tỷ đồng để triển khai hoạt động khuyến nông phù hợp với điều kiện và nhu cầu sản xuất của người dân.

Đây là nguồn lực quan trọng góp phần hiện thực hóa mục tiêu tại Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh hình thành khoảng 70.000ha vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gồm 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê và 3.000ha cây ăn quả như dứa, chanh leo và 6.500ha rau màu.

Cán bộ Trung tâm Khuyến nông - Giống cây trồng, vật nuôi kiểm tra mô hình chanh leo tại bản Pa Pốm, phường Điện Biên Phủ. 

Để các mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, bên cạnh chuyển giao kỹ thuật, cần tiếp tục gắn lựa chọn cây trồng với quy hoạch vùng sản xuất, điều kiện sinh thái và nhu cầu thị trường; chú trọng liên kết giữa người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, xây dựng thương hiệu và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Khi các mô hình cho thấy hiệu quả, người dân sẽ có thêm niềm tin và động lực chuyển đổi. Đây chính là nền tảng để khuyến nông góp phần hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng bền vững.