Kịch bản lừa đảo được 'đo ni đóng giày' cho từng nạn nhân

Thượng tá Nguyễn Đức Mạnh - Phó Giám đốc Công an tỉnh chủ trì họp Ban chuyên án bóc gỡ đường dây lừa đảo, mua bán dữ liệu và rửa tiền trên không gian mạng.

Từ 8 đơn trình báo với tổng số tiền bị chiếm đoạt hơn 160 triệu đồng, quá trình điều tra đã từng bước bóc tách mạng lưới gồm 4 nhóm đối tượng tại Hà Nội, Quảng Ninh và Hòa Bình. Đến nay, 18 bị can đã bị khởi tố, bước đầu xác định các đối tượng chiếm đoạt hơn 110 tỷ đồng của hàng nghìn bị hại trên cả nước.

Từ 8 đơn trình báo, lộ diện đường dây hơn 110 tỷ đồng

Chuyên án bắt đầu từ 8 đơn trình báo của người dân. Những vụ việc ban đầu tưởng như riêng lẻ nhưng qua xác minh, lực lượng Công an Quảng Ninh phát hiện điểm chung trong phương thức tiếp cận, nguồn dữ liệu và dòng tiền.

Từ đó, lực lượng chức năng truy tìm nguồn dữ liệu, xác định các tài khoản nhận tiền, tài khoản trung gian và phương thức luân chuyển dòng tiền. 5 địa điểm tại Hà Nội, Quảng Ninh và Hòa Bình bị đồng loạt triệt xóa.

Cơ quan Công an thu giữ 79 điện thoại di động, 7 máy tính cùng tiền mặt và tài sản mã hóa liên quan đến hoạt động phạm tội.

Công cụ, phương tiện các đối tượng sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội.

Kết quả điều tra bước đầu xác định các đối tượng đã chiếm đoạt hơn 110 tỷ đồng của hàng nghìn bị hại trên phạm vi toàn quốc; đồng thời thực hiện 763 giao dịch có dấu hiệu rửa tiền, với tổng giá trị hơn 1,24 triệu USDT.

Từ những vụ lừa đảo tưởng như riêng lẻ, việc lần theo dữ liệu và dòng tiền đã mở ra quy mô thực sự của một mạng lưới tội phạm hoạt động liên tỉnh.

Dữ liệu cá nhân trở thành “nguyên liệu” phạm tội

Các đối tượng không tìm kiếm nạn nhân một cách ngẫu nhiên. Chúng bỏ tiền mua hoặc trao đổi trái phép những kho dữ liệu cá nhân, gồm số điện thoại, tài khoản ngân hàng, địa chỉ cư trú, nghề nghiệp, lịch sử vay vốn, thông tin đầu tư, nhu cầu tiêu dùng…

Nhóm đối tượng lừa đảo bị bắt giữ.

Theo Đại tá Hoàng Văn Định, Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng Công nghệ cao, Công an tỉnh Quảng Ninh, nguồn dữ liệu có thể bị rò rỉ từ nhiều hoạt động kinh doanh, dịch vụ như cơ sở kinh doanh, công ty, phòng khám, cửa hàng…

Sau khi được thu thập trái phép, dữ liệu tiếp tục bị rao bán trên các hội nhóm, nền tảng trực tuyến, trong đó có những nhóm hoạt động ẩn danh.

Có dữ liệu trong tay, các đối tượng có thể xác định nhu cầu, hoàn cảnh, nghề nghiệp hoặc mối quan tâm của từng người để lựa chọn cách tiếp cận.

Những thông tin tưởng như rời rạc có thể được ghép thành “hồ sơ” giúp tội phạm biết nên tiếp cận ai và đánh vào nhu cầu nào.

Kịch bản lừa đảo được “đo ni đóng giày” cho từng nạn nhân

Một trong những thủ đoạn được xác định là giả danh nhân viên ngân hàng để tiếp cận người đang có nhu cầu vay vốn.

Một nạn nhân do cần tiền phục vụ kinh doanh đã liên hệ với tài khoản TikTok mang tên ngân hàng, có dấu tích xác thực. Sau đó, đối tượng yêu cầu chuyển nhiều khoản phí như phí giao dịch, phí chứng minh thu nhập…

Toàn bộ quy trình được xây dựng bài bản, có nhiều bước tương tự thủ tục vay vốn thực tế, khiến nạn nhân mất cảnh giác.

Với một nạn nhân khác có nhu cầu thi chứng chỉ ngoại ngữ, các đối tượng lại đưa ra những lời mời liên quan đến bảo lãnh hồ sơ, thi hộ, cam kết sử dụng dịch vụ. Chúng còn đưa “bằng chứng” về việc đã hỗ trợ người khác đạt điểm IELTS cao để tạo lòng tin.

Người cần vay vốn được tiếp cận bằng câu chuyện vay vốn; người cần chứng chỉ được tiếp cận bằng dịch vụ thi cử.

Thay vì giăng một chiếc lưới cho hàng loạt người, các đối tượng dựng một chiếc bẫy riêng cho từng nạn nhân, đánh đúng vào nhu cầu và tâm lý của người bị hại.

Tiền vừa chuyển, “dây chuyền” rửa tiền lập tức vận hành

Sau khi chiếm đoạt được tiền, nhóm lừa đảo chuyển cho nhóm chuyên rửa tiền và trả phí theo tỷ lệ phần trăm.

Nhóm này sử dụng các tài khoản trung gian để nhận tiền, sau đó dùng tiền mua USDT, tiếp tục bán USDT để chuyển đổi thành tiền và chuyển lại cho các đối tượng phạm tội.

Dòng tiền còn được luân chuyển qua nhiều tài khoản, ví điện tử, cổng game và nền tảng thanh toán trực tuyến, tạo ra nhiều lớp giao dịch gây khó khăn cho việc truy vết.

Việc tách riêng các công đoạn từ mua dữ liệu, lừa đảo đến luân chuyển và che giấu dòng tiền cho thấy đường dây đã có sự phân công, chuyên môn hóa rõ rệt.

Thành công của chuyên án và bài học trong bảo vệ dữ liệu cá nhân

Điểm đáng chú ý của chuyên án không chỉ nằm ở số tiền hơn 110 tỷ đồng bị chiếm đoạt mà còn ở phương thức tổ chức hoạt động.

Một nhóm tìm kiếm, mua bán dữ liệu; nhóm khác sử dụng dữ liệu để tiếp cận nạn nhân; nhóm khác đảm nhiệm việc nhận và chuyển tiền; cuối cùng là nhóm chuyên thực hiện công đoạn rửa tiền. Các mắt xích hoạt động tại nhiều địa bàn nhưng được liên kết trong cùng một chuỗi.

Tội phạm không còn vận hành theo kiểu một người thực hiện từ đầu đến cuối, mà đang hình thành những mắt xích chuyên biệt, mỗi nhóm đảm nhiệm một công đoạn để tạo thành một quy trình phạm tội khép kín. Đây là xu hướng đáng lưu ý khi tội phạm trên không gian mạng ngày càng tận dụng dữ liệu và công nghệ để tăng khả năng tiếp cận, che giấu hành vi và luân chuyển tài sản.

Từ vụ án có thể thấy, dữ liệu cá nhân đang trở thành một loại “nguyên liệu” đặc biệt của tội phạm. Một số điện thoại, nghề nghiệp, nhu cầu vay vốn, học tập hay đầu tư… khi được thu thập và ghép nối có thể giúp các đối tượng xác định chính xác hơn mục tiêu và lựa chọn cách thức tiếp cận.

Vì vậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là bảo vệ quyền riêng tư, mà còn là một biện pháp phòng ngừa tội phạm. Người dân cần thận trọng khi cung cấp thông tin trên môi trường mạng, không mặc nhiên tin tưởng tài khoản chỉ vì có dấu tích xác thực và đặc biệt không chuyển tiền khi chưa xác minh rõ danh tính, mục đích và tính hợp pháp của giao dịch.

Bởi khi những mảnh ghép về một con người rơi vào tay kẻ xấu, chúng có thể biết người đó đang cần gì, quan tâm điều gì và dễ tin vào điều gì. Từ những thông tin tưởng như vô hại, một chiếc bẫy được dựng lên vừa đủ gần, vừa đủ thật, được “đo ni đóng giày” cho từng nạn nhân.