Kích hoạt mỏ vàng tài chính xanh từ khu vực hộ gia đình

Cuộc chuyển dịch vĩ mô và sự mất cân bằng cấu trúc

Ngày 1/7/2026, Ngân hàng Thế giới (WB) chính thức ghi nhận Việt Nam thăng hạng từ nhóm thu nhập trung bình thấp lên nhóm có thu nhập trung bình cao. Sự kiện này bắt nguồn từ việc Tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người tăng vọt lên 4.970 USD vào năm 2025, chính thức vượt ngưỡng tiêu chuẩn 4.636 USD do WB quy định.

Tài chính bán lẻ xanh tại Việt Nam là một phân khúc mới nổi trong bức tranh tài chính bền vững. Ảnh minh họa

Việc bước vào nhóm thu nhập trung bình cao đặt ra một thách thức cấu trúc khổng lồ, khi các nguồn vốn vay hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) ưu đãi sẽ dần khép lại. Để hiện thực hóa cam kết tại COP26 về mức phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, Ngân hàng Thế giới ước tính tổng nhu cầu vốn cho quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam lên tới khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040.

Khoảng trống tài chính này đòi hỏi nền kinh tế bắt buộc phải huy động sức mạnh từ dòng tiền của người dân thông qua hệ sinh thái tài chính bán lẻ xanh. Theo Tiến sĩ Đào Lê Trang Anh, giảng viên cấp cao ngành Tài chính tại RMIT Việt Nam, tài chính bán lẻ xanh tại Việt Nam là một phân khúc mới nổi trong bức tranh tài chính bền vững rộng lớn hơn.

Các công cụ tài chính bán lẻ xanh thường được chia thành ba nhóm cốt lõi. Nhóm thứ nhất là sản phẩm, dịch vụ ngân hàng như cho vay, vay thế chấp, vay mua ô tô, bảo hiểm và thẻ tín dụng. Nhóm thứ hai là công cụ thị trường vốn dành cho nhà đầu tư cá nhân, bao gồm trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững. Nhóm thứ ba là giải pháp kỹ thuật số hoặc công nghệ tài chính (fintech), chẳng hạn như các ứng dụng tích hợp trò chơi hóa (gamification) và theo dõi lượng khí thải carbon.

Tiến sĩ Fiza Qureshi, giảng viên cấp cao ngành Tài chính tại Đại học RMIT Việt Nam, đánh giá đây là cơ chế quan trọng thúc đẩy tài chính bền vững trên quy mô lớn nhờ sự kết hợp giữa khung pháp lý, đổi mới công nghệ và thay đổi thị hiếu người tiêu dùng.

Về thực trạng thị trường, tín dụng xanh đã mở rộng nhanh chóng, đạt khoảng 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025 và duy trì tốc độ tăng trưởng hơn 20% mỗi năm kể từ năm 2017. Đến hết tháng 6/2026, quy mô dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống tiếp tục lập mốc mới vượt 828.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, tín dụng xanh mới chỉ tập trung vào cho vay doanh nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp xanh, năng lượng tái tạo, công trình xanh và giao thông vận tải xanh. Sự tham gia của các cá nhân vẫn còn hạn chế.

“Điều này phản ánh sự mất cân bằng cấu trúc, trong đó nguồn vốn xanh chủ yếu gắn liền với các dự án và chưa thâm nhập sâu vào các hộ gia đình”, Tiến sĩ Trang Anh nhận định. Điểm sáng bù đắp là tính đến năm 2026, dư nợ tín dụng được tiến hành đánh giá rủi ro môi trường và xã hội (E&S) đã vượt mức 5,7 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 30% tổng dư nợ nền kinh tế, tạo tiền đề để phát triển các mô hình chấm điểm tín dụng xanh bán lẻ.

Cú hích chính sách và sự bùng nổ của sản phẩm tiêu dùng

Nút thắt từng kìm hãm tài chính bán lẻ xanh là sự vắng bóng của một định nghĩa pháp lý đã được tháo gỡ. Ngày 4/7/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, thiết lập Khung danh mục phân loại xanh quốc gia với 47 loại hình dự án thuộc 7 ngành kinh tế đủ điều kiện ưu tiên cấp tín dụng.

Khung pháp lý này giúp ngăn chặn hiện tượng "tẩy xanh" và minh bạch hóa việc phân định khoản vay thương mại với vay xanh. Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự thảo nghị định hỗ trợ lãi suất trực tiếp 2%/năm từ ngân sách nhà nước, mở rộng đối tượng thụ hưởng đến các hộ kinh doanh và cá nhân thực hiện dự án xanh.

Nắm bắt bệ phóng từ chính sách, các định chế tài chính đã vận hành nhiều gói sản phẩm bán lẻ xanh đa dạng. Cụ thể, Ngân hàng Agribank cung cấp gói tín dụng 3.000 tỷ đồng, áp dụng lãi suất từ 5,8%/năm cho các khoản vay đầu tư điện mặt trời áp mái, mua ô tô điện và dự án nông nghiệp đạt chuẩn.

Ngân hàng BIDV triển khai gói tín dụng 20.000 tỷ đồng cho khách hàng cá nhân, ưu đãi vay mua ô tô điện VinFast với lãi suất cố định 8%/năm trong 18 tháng đầu, vận hành trực tuyến qua ứng dụng BIDV Home. Ngân hàng BVBank cũng tham gia thị trường với gói vay 8,9%/năm hỗ trợ cá nhân mua sắm thiết bị tiết kiệm năng lượng.

Trong mảng điện mặt trời áp mái, Ngân hàng HSBC phối hợp cùng GIC thiết kế gói vay tín chấp xanh cho chủ nhà tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, cung cấp hạn mức dài hạn 60 tháng với lãi suất 11,99% - 12,99%/năm, giảm giá trực tiếp thiết bị 12 - 14%. Tính toán kinh tế cho thấy, một hệ thống công suất 6 kWp có thể giúp hộ gia đình tiết kiệm khoảng 2,5 triệu đồng tiền điện mỗi tháng, đạt điểm hòa vốn sau 3,5 - 4 năm và hưởng lợi ích sử dụng điện trong hai thập kỷ tiếp theo.

Ở phân khúc bất động sản, thị trường công trình xanh ghi nhận sự bứt phá với 780 tòa nhà đạt chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế tính đến hết năm 2025. Các tổng thầu nội địa như Công ty Cổ phần Xây dựng và Công nghiệp NSN đã ứng dụng công nghệ BIM để thi công các dự án đạt chuẩn khắt khe.

Nhằm kích cầu thị trường nhà ở sinh thái, Ngân hàng Standard Chartered cũng tung ra sản phẩm vay thế chấp xanh, tài trợ lên tới 75% giá trị tài sản trong thời hạn 25 năm và miễn toàn bộ phí định giá tài sản.

Việc tích cực đa dạng hóa các sản phẩm tài chính bán lẻ xanh không chỉ thu hẹp khoảng cách cung - cầu mà còn trực tiếp kích hoạt sức mạnh tiêu dùng vi mô đóng góp vào mục tiêu Net Zero chung của toàn nền kinh tế.