Kiểm soát bệnh lao còn nhiều thách thức

Gia tăng bệnh lao ở người trẻ

Tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Pleiku (phường Pleiku), mỗi năm, đơn vị phát hiện, tiếp nhận và điều trị từ 600-700 ca bệnh lao các thể, tỷ lệ điều trị khỏi trên 90%.

Trong đó, số ca bệnh dưới 35 tuổi chiếm khoảng 30% trên tổng số ca mắc. Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Quy Nhơn (phường Quy Nhơn Bắc), năm 2025, phát hiện, điều trị cho 1.243 ca lao các thể; trong đó, có 35 ca lao kháng đa thuốc và 16 ca bệnh nhi; tỷ lệ điều trị khỏi đạt 92%.

Bác sĩ Nguyễn Văn Cường - Phó Trưởng Khoa Nội B (Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Pleiku) cho biết: Số ca mắc lao ở người trẻ có xu hướng gia tăng. Hiện nay phác đồ điều trị cho bệnh nhân lao khoảng 6 tháng và nhìn chung các bệnh nhân lao đều đáp ứng điều trị.

Khoa Nội B có 22 giường bệnh đều đang phục vụ bệnh nhân lao điều trị; trong đó 1 trường hợp lao kháng đa thuốc, 4 bệnh nhân lao bỏ điều trị phải điều trị lại và có 5 trường hợp mắc lao dưới 35 tuổi.

Tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Pleiku, ngày càng phát hiện nhiều trường hợp mắc lao phổi dưới 35 tuổi. Ảnh: N.N

Chị Nay H’Burin (SN 2006, xã Uar) phát hiện mắc lao vào cuối năm 2025 sau thời gian dài ho, sốt kéo dài, mệt mỏi và sụt cân. Trong gia đình chị từng có người mắc lao - một minh chứng cho nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng, nhất là tiếp xúc gần với bệnh nhân lao.

“Bác sĩ nói bệnh có thể chữa khỏi nếu tôi tuân thủ điều trị. Vì vậy, tôi cố gắng uống thuốc đều để sớm hồi phục” - chị H’Burin nói.

Mới ngoài 20 tuổi nhưng chị Ngô Thị Lệ An (xã Đak Đoa) đã mắc lao phổi. “Tôi chỉ bị đau họng thông thường nhưng khi đi khám thì phát hiện lao. Bác sĩ khuyến cáo phải điều trị ít nhất 6 tháng nên tôi phải tạm nghỉ việc để chữa bệnh” - chị An cho biết.

Nguồn lây tiềm ẩn trong cộng đồng

Hiện nay, nguồn lây bệnh lao trong cộng đồng vẫn lớn do nhiều người mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng rõ ràng, dẫn đến lây lan âm thầm.

Tâm lý chủ quan, e ngại hoặc kỳ thị cũng khiến người bệnh không chủ động đi khám sớm. Ở vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế.

Trường hợp anh Bùi Thanh Khang (27 tuổi, phường An Phú) mắc lao kháng đa thuốc ngay lần đầu phát hiện bệnh là một cảnh báo. Việc điều trị dạng bệnh này phức tạp, kéo dài và tốn kém hơn rất nhiều so với lao thông thường.

Theo bác sĩ CKII Đỗ Phúc Thanh - Phó Giám đốc phụ trách Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Quy Nhơn, hiện nay, phần lớn cán bộ chuyên trách lao tại tuyến cơ sở phải kiêm nhiệm nhiều công việc, một số cán bộ chuyên trách lao ở trung tâm y tế còn chưa được bồi dưỡng về chuyên khoa lao…

Nhân sự liên tục biến động khiến việc theo dõi, quản lý bệnh nhân lao còn hạn chế. Công tác phát hiện bệnh nhân lao còn rất thấp, không chỉ ở khu vực miền núi, trung du mà còn ở đồng bằng.

Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhân trẻ mắc bệnh lao điều trị tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Pleiku ngày 20-3. Ảnh: N.N

Ngoài ra, việc tầm soát bệnh lao kháng đa thuốc trong nhóm đối tượng người tiếp xúc còn hạn chế vì người dân không đi khám định kỳ, đặc biệt là nhóm tiếp xúc với bệnh nhân lao có bằng chứng vi khuẩn học.

Công tác khám sàng lọc lao gặp khó khăn vì sinh phẩm chương trình chống lao cấp đôi khi không kịp thời, hạn dùng ngắn...

Để phòng - chống bệnh lao hiệu quả và tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, bác sĩ Đỗ Phúc Thanh đề xuất: Giải pháp căn cơ nhất là phát hiện sớm bệnh lao, điều trị triệt để; chủ động chiến dịch sàng lọc chủ động tại cộng đồng và các nhóm nguy cơ cao thay vì chờ người bệnh đến khám.

Trong đó, sử dụng X-quang ngực để sàng lọc và xét nghiệm GeneXpert để chẩn đoán xác định. Đây là chìa khóa để phát hiện sớm, kể cả lao không triệu chứng.

Ngoài ra, cần mở rộng điều trị lao tiềm ẩn cho người có nguy cơ cao nhằm cắt đứt nguồn lây trong tương lai; tăng cường quản lý điều trị lao kháng đa thuốc; đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rằng bệnh lao có thể chữa khỏi hoàn toàn và được điều trị miễn phí.

Cùng với đó, việc giảm kỳ thị, huy động mạng lưới y tế cơ sở và y tế tư nhân tham gia phát hiện, chuyển tuyến bệnh nhân nghi lao sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống bệnh trong cộng đồng.

NHƯ NGUYỆN