Kiểm soát chặt việc khai thác dữ liệu, phân cấp thẩm quyền ứng phó sự cố

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang giải trình ý kiến đại biểu nêu. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Hầu hết đại biểu thống nhất với sự cần thiết ban hành hai luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ an ninh dữ liệu, định danh và xác thực điện tử; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu.

Tuy nhiên, các ý kiến đề nghị tiếp tục làm rõ tiêu chí phân cấp độ rủi ro, có biện pháp quản lý tương ứng, tránh cào bằng; kiểm soát hoạt động chuyển dữ liệu xuyên biên giới. Với định danh và xác thực điện tử, vấn đề được quan tâm là phạm vi đối tượng định danh, khả năng liên thông, kế thừa dữ liệu, giảm thủ tục và chi phí tuân thủ, bảo vệ quyền riêng tư, an toàn thông tin và quyền kiểm soát dữ liệu của người dân.

Dữ liệu càng liên thông, quyền tiếp cận càng phải giới hạn

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế  tập trung góp ý vào hai dự thảo luật. Với dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc chỉ thu thập thông tin cần thiết, xác định rõ mục đích, nguồn dữ liệu và trách nhiệm thực hiện. Việc có nhiều nguồn dữ liệu không đồng nghĩa với quyền thu thập mọi thông tin có thể tiếp cận.

Một vấn đề khác được đại biểu lưu ý là thời hạn lưu trữ. Dự thảo quy định danh tính điện tử quốc gia được lưu trữ vĩnh viễn, trong khi danh tính điện tử tự chủ được lưu trữ tối thiểu 5 năm kể từ ngày chấm dứt hiệu lực, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, cần phân biệt mã định danh, thông tin cốt lõi với dữ liệu kỹ thuật, dữ liệu phát sinh và lịch sử sử dụng. Mỗi nhóm có nhu cầu lưu trữ khác nhau, do đó thời hạn lưu trữ phải phù hợp với loại thông tin, mục đích sử dụng và pháp luật chuyên ngành. Trường hợp lưu trữ vĩnh viễn, cần xác định cụ thể loại dữ liệu và giới hạn quyền tiếp cận, tránh cách hiểu mọi thông tin gắn với danh tính đều được lưu giữ vô thời hạn.

Đối với hoạt động khai thác, sử dụng và chia sẻ dữ liệu, đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện đồng ý của chủ thể danh tính điện tử. Sự đồng ý phải cụ thể về loại dữ liệu, mục đích sử dụng, bên tiếp nhận và thời hạn; bên khai thác chỉ được tiếp cận những thông tin cần thiết. Việc chia sẻ cho bên thứ ba hoặc thay đổi mục đích sử dụng phải có căn cứ pháp luật hoặc sự đồng ý hợp lệ.

Đại biểu cũng lưu ý cần phân biệt giá trị sử dụng của danh tính điện tử trong giao dịch với quyền khai thác dữ liệu cấu thành danh tính. Việc danh tính điện tử có giá trị trong giao dịch, thủ tục hành chính không đồng nghĩa mọi thông tin đi kèm đều phải cung cấp. Thay vì chuyển giao toàn bộ hồ sơ, nên ưu tiên xác nhận thuộc tính cần thiết tại từng thời điểm. Cơ quan tiếp nhận phải nêu rõ căn cứ và mục đích yêu cầu dữ liệu.

Với quy định về truy vết, đại biểu đề nghị xác định rõ mục đích, căn cứ pháp lý, đối tượng, phạm vi thông tin và thời gian cần truy vết. Toàn bộ hoạt động phải được lưu vết, có cơ chế kiểm tra. Không phải mọi nhu cầu xác minh đều cho phép truy xuất toàn bộ lịch sử liên kết dữ liệu.

Liên quan quyền và trách nhiệm của các bên, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị bổ sung thời hạn xử lý yêu cầu chỉnh sửa dữ liệu; quy định nghĩa vụ thông báo khi phát hiện sai lệch, truy cập trái phép hoặc xảy ra sự cố. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa đơn vị quản lý dữ liệu, cung cấp dịch vụ và vận hành hệ thống.

 Đại biểu Nguyễn Thị Sửu tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Cần cơ chế ứng phó sự cố kịp thời tại địa phương

Liên quan đến dự thảo Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Nguyễn Thị Sửu tập trung góp ý Điều 23 về cơ chế ứng phó khẩn cấp. Đại biểu đánh giá quy định này được thiết kế khá toàn diện, nhưng cần xem xét thêm thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp của chính quyền địa phương.

Theo dự thảo, thẩm quyền áp dụng một số biện pháp ứng phó được giao cho cơ quan thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; riêng biện pháp đình chỉ vận hành hệ thống thuộc thẩm quyền quyết định của Bộ trưởng. Đại biểu cho rằng tập trung thẩm quyền ở cấp bộ là cần thiết để bảo đảm kiểm soát thống nhất. Tuy nhiên, nếu sự cố xảy ra tại địa phương, đang có hành vi truy cập trái phép, sửa đổi hoặc xóa dữ liệu, việc phải chờ quyết định từ cấp bộ mới được áp dụng biện pháp ngăn chặn có thể làm chậm phản ứng, khiến sự cố lan rộng.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung thẩm quyền có giới hạn cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh đối với sự cố phát sinh trên địa bàn, thuộc phạm vi quản lý của địa phương, không liên quan hệ thống dữ liệu trọng yếu hoặc vụ việc liên tỉnh, xuyên biên giới.

Thẩm quyền này chỉ giới hạn ở việc phong tỏa một phần dữ liệu, hạn chế hoặc vô hiệu hóa quyền truy cập theo quy định tại điểm a, điểm b khoản 2 Điều 23. Địa phương phải thông báo ngay cho cơ quan chuyên trách thuộc Bộ Công an hoặc Bộ Quốc phòng để phối hợp kiểm tra, xử lý; không được quyết định đình chỉ vận hành hệ thống.

Đại biểu đề nghị giữ thẩm quyền quyết định biện pháp đình chỉ vận hành hệ thống thuộc Bộ trưởng Bộ Công an hoặc Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Cùng với đó, luật cần quy định rõ trách nhiệm báo cáo, kiểm tra, giám sát và chấm dứt biện pháp khẩn cấp khi căn cứ áp dụng không còn.

Giải trình tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cảm ơn các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm đối với hai dự án luật. Bộ trưởng cho biết, qua thảo luận tại tổ và hội trường, các ý kiến cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành hai luật cũng như nhiều nội dung lớn trong dự thảo.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, tiếp thu, giải trình các ý kiến đại biểu, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi hoàn thiện dự thảo. Mục tiêu là bảo đảm các luật vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia, vừa tạo môi trường pháp lý an toàn, thuận lợi cho phát triển kinh tế số.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, những ý kiến sâu sắc, tâm huyết của đại biểu, cả về kỹ thuật lập pháp và nội dung, là cơ sở quan trọng để cơ quan thẩm tra và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, giải trình, hoàn thiện các dự thảo luật, bảo đảm hiệu quả thực thi sau khi được Quốc hội thông qua.