Kiểm soát giết mổ ở Hà Nội: Nhiều lỗ hổng trong công tác quản lý

Từ thực trạng hệ thống giết mổ nhỏ lẻ tồn tại dai dẳng, quy hoạch chậm triển khai đến những bất cập trong kiểm dịch, kiểm soát vận chuyển…, tất cả đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải siết chặt quản lý để bảo đảm an toàn thực phẩm. Thành phố đặt mục tiêu chấm dứt hoạt động giết mổ nhỏ lẻ không đủ điều kiện trước ngày 30-6.

Các lực lượng chức năng tiêu hủy lợn mắc bệnh tại xã Nam Phù. Ảnh: PV

Giết mổ nhỏ lẻ vẫn chiếm ưu thế

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có 664 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm, giảm nhẹ so với năm 2025.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là trong số này, phần lớn vẫn là các cơ sở nhỏ lẻ, tạm thời, phân tán trong khu dân cư. Cụ thể, chỉ có 9 cơ sở giết mổ công nghiệp và 26 cơ sở bán công nghiệp, trong khi có tới 629 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, tập trung tạm thời.

Đáng chú ý, hiện vẫn còn 578 cơ sở không đủ điều kiện hoạt động, nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Các cơ sở nhỏ lẻ này thường hoạt động tự phát, nằm xen kẽ trong khu dân cư, không bảo đảm các điều kiện về vệ sinh thú y, môi trường và quy trình giết mổ. Nhiều nơi chưa có hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, chất thải rắn và nước thải xả trực tiếp ra môi trường, gây ô nhiễm và tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Thực tế cho thấy, chính hệ thống giết mổ nhỏ lẻ này là “kẽ hở” lớn trong chuỗi kiểm soát an toàn thực phẩm. Khi việc kiểm tra, giám sát không thể thực hiện thường xuyên và đồng bộ, nguy cơ thịt nhiễm bệnh lọt ra thị trường là điều khó tránh khỏi.

Mặc dù thành phố đã ban hành quy hoạch mạng lưới giết mổ theo Quyết định số 761/QĐ-UBND ngày 17-2-2020 của UBND thành phố Hà Nội về việc phê duyệt mạng lưới cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung với 29 cơ sở, nhưng tiến độ triển khai còn chậm và chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Đáng chú ý, toàn bộ 13 cơ sở giết mổ tập trung quy mô nhỏ trong quy hoạch vẫn chưa được triển khai, chủ yếu do vướng mắc về đất đai, thủ tục đầu tư và thiếu nhà đầu tư. Việc quy hoạch chậm triển khai khiến hệ thống giết mổ tập trung chưa thể thay thế vai trò của các cơ sở nhỏ lẻ. Trong khi đó, các cơ sở hiện có lại hoạt động chưa hiệu quả, chưa tạo được sức hút để người dân chuyển đổi.

Các cơ sở giết mổ công nghiệp bảo đảm an toàn thực phẩm hoạt động cầm chừng. Ảnh: PV

Từ thực tế tại các địa phương, những khó khăn trong công tác quản lý giết mổ càng bộc lộ rõ. Phó Chủ tịch UBND xã Chương Dương Nguyễn Trọng Đô cho biết, trên địa bàn có tới 596 hộ giết mổ, phần lớn hoạt động nhỏ lẻ, tự phát. Các điểm giết mổ thường nằm trong khu dân cư, không có hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, không bảo đảm quy trình giết mổ một chiều theo quy định của Luật Thú y.

Trong khi đó, tại xã Xuân Mai, Phó Chủ tịch UBND xã Trịnh Bá Thường cho biết, có khoảng 17 hộ giết mổ nhỏ lẻ hoạt động thường xuyên nhưng phân tán, không có cơ sở tập trung. Công tác kiểm soát thú y gặp nhiều khó khăn, nguy cơ thịt không rõ nguồn gốc, thịt bệnh xâm nhập thị trường là rất lớn. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành pháp luật của một số hộ kinh doanh còn hạn chế. Nhiều cơ sở chưa có đầy đủ hồ sơ pháp lý, chưa đăng ký kinh doanh hoặc chưa được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Liên quan đến vụ việc gần 300 tấn thịt lợn bệnh vừa được phát hiện và thực tế công tác giết mổ, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Phan Quang Minh chỉ ra bất cập lớn hiện nay, theo quy định, việc kiểm dịch nội tỉnh không bắt buộc thực hiện. Trong bối cảnh quy mô địa bàn sau sáp nhập ngày càng rộng, điều này khiến công tác kiểm soát vận chuyển và giết mổ gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, dù quy trình kiểm soát giết mổ đã được ban hành, nhưng việc thực thi chưa nghiêm. Việc kiểm tra trước, trong và sau giết mổ chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến nguy cơ bỏ lọt vi phạm.

Siết chặt quản lý, chấm dứt giết mổ không đủ điều kiện

Trước thực trạng trên, thành phố đặt mục tiêu chấm dứt hoạt động giết mổ nhỏ lẻ không đủ điều kiện trước ngày 30-6. Theo đó, các giải pháp sẽ được triển khai đồng bộ, như tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất; kiểm soát chặt nguồn gốc động vật tại các chợ và cơ sở kinh doanh; chỉ cho phép tiêu thụ sản phẩm có kiểm soát giết mổ.

Chỉ khi hệ thống giết mổ được tổ chức lại theo hướng tập trung, kiểm soát chặt chẽ mới có thể bảo đảm an toàn thực phẩm. Ảnh: PV

Bên cạnh đó, Hà Nội tiếp tục nhân rộng mô hình giết mổ tập trung tạm thời, nghiên cứu cơ chế linh hoạt về đất đai, môi trường để thúc đẩy triển khai nhanh các điểm giết mổ. Chẳng hạn như vừa qua, tại xã Phúc Lộc, địa phương đã bố trí điểm giết mổ tập trung tạm thời, tiếp nhận 24 hộ tham gia. Đến nay, hoạt động giết mổ nhỏ lẻ trên địa bàn đã chấm dứt hoàn toàn. Công suất giết mổ đạt khoảng 300-350 con mỗi ngày và được kiểm soát thú y thường xuyên.

Tương tự, xã Trần Phú cũng đang triển khai 2 điểm giết mổ tập trung tạm thời để tiếp nhận 29 cơ sở nhỏ lẻ, dự kiến đi vào hoạt động trong đầu tháng 4-2026 với tổng công suất khoảng 500 con/ngày. Mô hình này phù hợp trong giai đoạn chuyển tiếp, góp phần giảm thiểu rủi ro về dịch bệnh và an toàn thực phẩm. Đây cũng được xem là giải pháp khả thi để từng bước xóa bỏ giết mổ nhỏ lẻ.

Theo Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y Phan Quang Minh, để xử lý triệt để, các địa phương, trong đó có Hà Nội cần đẩy mạnh giám sát, phát hiện sớm để xử lý dịch bệnh tại các cơ sở chăn nuôi, từ đó giảm thiểu lợn bệnh tuồn ra thị trường. Tiếp theo là kiểm soát khâu vận chuyển động vật và sản phẩm động vật.

Ngoài ra, động vật trước khi đưa vào giết mổ và trong quá trình giết mổ phải được kiểm soát triệt để, từ đó sớm phát hiện dấu hiệu vi phạm; động vật đưa đi tiêu thụ cũng phải được kiểm soát. Các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng sẽ được nghiên cứu để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực giết mổ tập trung, công nghiệp.

Hà Nội cần đẩy mạnh giám sát, phát hiện sớm để xử lý dịch bệnh tại các cơ sở chăn nuôi, từ đó giảm thiểu lợn bệnh tuồn ra thị trường. Ảnh: PV

Vụ việc gần 300 tấn thịt lợn bệnh bị phát hiện không chỉ là hồi chuông cảnh báo về an toàn thực phẩm, mà còn cho thấy những bất cập kéo dài trong công tác quản lý giết mổ tại Hà Nội. Khi hệ thống nhỏ lẻ vẫn tồn tại phổ biến, quy hoạch chậm triển khai và việc thực thi chưa nghiêm, nguy cơ thực phẩm bẩn xâm nhập thị trường vẫn hiện hữu.

Để giải quyết tận gốc vấn đề, cần một cách tiếp cận đồng bộ từ hoàn thiện cơ chế chính sách, siết chặt thực thi đến thay đổi thói quen sản xuất của người dân. Chỉ khi hệ thống giết mổ được tổ chức lại theo hướng tập trung, kiểm soát chặt chẽ mới có thể bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Quỳnh Dung - Ánh Dương