Kiểm soát thuốc lá toàn diện hơn, tập trung bảo vệ thanh thiếu niên và trẻ em

Các chuyên gia lĩnh vực y tế chia sẻ thông tin tại hội thảo

Ngày 22/5, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo hưởng ứng Ngày Thế giới Không Thuốc lá (31/5) và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá (từ ngày 25 đến ngày 31/5/2026). Chủ đề của Ngày Thế giới không Thuốc lá được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, cả nước hiện có hơn 15 triệu người hút thuốc và nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới. Mỗi năm, khoảng 103.000 người Việt tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có 18.800 trường hợp do hút thuốc thụ động.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Thu Hương, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) cho biết, thuốc lá không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng tới sức khỏe mà còn tạo gánh nặng kinh tế lớn, với chi phí y tế và tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.

Còn theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó khoảng 69 chất gây ung thư. Trên toàn cầu, thuốc lá gây hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, bao gồm khoảng 1,6 triệu người chết do hít phải khói thuốc thụ động.

Trong khi đó, các chuyên gia y tế cảnh báo nicotine là chất gây nghiện mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên, gây rối loạn nhận thức, cảm xúc và sức khỏe tâm thần. Tổ chức Y tế thế giới khẳng định không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào an toàn cho sức khỏe. Không chỉ gây tổn hại sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng lớn về kinh tế và xã hội.

Đáng chú ý, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2024, tổng chi phí y tế và kinh tế do thuốc lá gây ra tại Việt Nam ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP; chi phí ô nhiễm môi trường liên quan đến thuốc lá ước khoảng 99.000 tỷ đồng mỗi năm. Trước thực trạng nêu trên, Tổ chức này kêu gọi các quốc gia tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá toàn diện hơn, tập trung bảo vệ thanh thiếu niên và trẻ em.

Tại Việt Nam, mặc dù công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đã đạt một số kết quả bước đầu, người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, vẫn dễ dàng tiếp cận các sản phẩm thuốc lá. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng cường kiểm soát mạng lưới bán lẻ thuốc lá nhằm giảm nguồn cung và hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm. Một trong những giải pháp được đề xuất là cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Theo báo cáo đánh giá 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, có tới 82,5% điểm bán vi phạm quy định trưng bày quá số lượng cho phép (một bao, một tút hoặc một hộp cho mỗi nhãn hiệu thuốc lá). Vi phạm quảng cáo thuốc lá trên internet cũng tăng mạnh, từ 0,8% năm 2015 lên 5,1% vào năm 2020.

Quang cảnh hội thảo

Chia sẻ thông tin tại hội thảo, Thạc sĩ Trần Thị Vân Ngọc (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh) cho biết, Bộ Y tế đang trình Chính phủ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Dự án luật nêu trên cần hoàn thành và gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 31/7/2026 để trình Quốc hội thông qua vào Kỳ họp thứ hai (Quốc hội XVI) vào tháng 10/2026 tới đây. Trong đó, Bộ Y tế đề xuất Chính phủ thông qua hai chính sách: "Cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác"; "Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức".

Trước thực trạng tỷ lệ trẻ em trong nhóm tuổi (từ 13 đến 15 tuổi) sử dụng thuốc lá ngày càng cao tại Việt Nam, Thạc sĩ Nguyễn Thu Hương đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá, hướng tới mục tiêu xây dựng "thế hệ không khói thuốc" trong tương lai.

Song song đó, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.