Kiếm tiền tỉ mỗi năm vẫn chật vật nơi thành phố

Giữa cuộc phỏng vấn với Business Insider, màn hình máy tính của Kacie Barrett (26 tuổi), quản lý dự án tại San Francisco, Mỹ, đột nhiên đứng hình. Khoảng 30 giây sau, Barrett trở lại và xin lỗi vì mạng chập chờn. Cô đã hạ gói cước Internet từ 120 USD xuống 40 USD/tháng, chia đôi chi phí với người ở cùng.

Vì Barrett làm việc tại nhà hai ngày mỗi tuần, việc Internet chậm gây nhiều bất tiện. Tuy nhiên, cô vẫn phải cắt giảm chi phí nhà mạng, cũng như nhiều khoản khác trong suốt 2 năm qua. Nguyên nhân do chi phí sinh hoạt ở San Francisco tăng vọt, cùng làn sóng bùng nổ AI.

Barrett từng thuê căn studio ở khu Russian Hill với giá 2.000 USD/tháng. Hiện tại, cô chuyển sang thuê một phòng trong căn hộ chung ở Nob Hill với giá 1.850 USD. Cô chủ yếu tự nấu ăn, chỉ đi ăn ngoài khoảng một lần mỗi tháng, tập tại phòng gym rẻ nhất có thể tìm được và dùng Uber thay vì mua ô tô.

“Tôi thực sự cảm thấy mình đang sống như sinh viên đại học, chứ không phải người trưởng thành”, Barrett nói.

Những người có nguy cơ tụt hậu

Khoảng một năm qua, mạng xã hội xuất hiện thuật ngữ mới là “permanent underclass” (tạm dịch: Tầng lớp dưới đáy vĩnh viễn hoặc tầng lớp hạ lưu vĩnh viễn) - dùng để chỉ những nhân sự công nghệ không chen chân được vào các phòng thí nghiệm AI hàng đầu, có nguy cơ tụt hậu cả về tài chính lẫn sự nghiệp, thậm chí trở thành tầng lớp phục vụ những người giàu lên nhờ AI.

Cơn sốt AI giúp San Francisco giàu hơn, nhưng lại khiến một bộ phận người lao động khốn đốn.

Ông Sam Altman - CEO OpenAI, từng gọi khái niệm này là “ngớ ngẩn” trong cuộc phỏng vấn vào tháng 7. Trong khi đó, Anish Acharya - đối tác tại quỹ Andreessen Horowitz, mô tả nó là “viễn cảnh đen tối nhưng thú vị”.

Tuy nhiên, với một bộ phận cư dân ở San Francisco, viễn cảnh ấy dường như đã thành hiện thực.

Họ là chủ doanh nghiệp nhỏ và người lao động ngoài ngành công nghệ. Giống Barrett, nhiều người đã sống ở San Francisco nhiều năm nhưng giờ cảm thấy thành phố ngày càng trở thành cuộc chơi mà họ không đủ khả năng bước vào.

Mức lương cao tại các công ty AI như OpenAI, Anthropic, Thinking Machines Lab, Cognition và Databricks đang góp phần tập trung tài sản vào San Francisco. Xu hướng này có thể còn rõ nét hơn khi các đợt IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) được chờ đợi của Anthropic và OpenAI tạo ra thêm nhiều triệu phú, tỉ phú. Trong khi đó, người lao động ngành dịch vụ, doanh nghiệp nhỏ và các lĩnh vực văn phòng khác tiếp tục phải cạnh tranh để tồn tại.

Tushar Kumar - đồng sáng lập Twin Peaks Wealth Advisors, cho rằng các công ty nhỏ và startup vẫn có thể phát triển dựa trên những công nghệ mới. Tuy nhiên, Kumar cho rằng mối lo thực sự nằm ở những người không làm việc trong lĩnh vực AI hoặc công nghệ.

“Công nghệ có khả năng mở rộng mà hầu hết các ngành khác, như y tế hay dịch vụ, không có được. Vì vậy, những người làm việc ngoài lĩnh vực công nghệ sẽ phải đối mặt với không ít trở ngại”, ông nói.

Gánh nặng nhà ở

Tác động dễ thấy nhất của làn sóng tiền mới tại San Francisco là giá nhà.

Bill Law, làm việc trong ngành công nghệ, cho biết từng trả 1,3 triệu USD cho căn nhà ở khu Sunset District, cao hơn giá chào bán 300.000 USD, vào đầu năm nay. Tuy nhiên, họ vẫn không mua được nhà vì có người trả tới 1,86 triệu USD.

Thị trường thuê nhà cũng không dễ thở hơn. Barrett, làm việc cho một công ty bán lẻ với thu nhập khoảng 120.000 USD/năm, dành 6 tháng tìm nhà nhưng không tìm được nơi phù hợp với khả năng tài chính. Theo cô, các căn hộ ở ghép có giá trung bình khoảng 2.500 USD/tháng, gần bằng một nửa thu nhập thực nhận mỗi tháng.

Barrett đứng trước ba lựa chọn: Thắt chặt chi tiêu để thuê căn studio nhưng vẫn quá đắt, dọn ra khu vực ven thành phố lại mất nhiều thời gian di chuyển hoặc tìm công việc có thu nhập cao hơn nhưng cơ hội không nhiều.

Tolgay Karabulut vẫn phải ở ghép ở tuổi 43. Ảnh: NVCC

Tolgay Karabulut (43 tuổi), chủ tiệm bánh BaklavaStory, cũng phải sống trong căn hộ ở ghép với giá khoảng 1.300 USD/tháng. Ông không có tủ quần áo riêng, chỉ dùng tủ 4 ngăn và xoay vòng giữa 4 chiếc quần cùng 20 chiếc áo.

Karabulut sống tại San Francisco từ năm 2009 và mở tiệm bánh năm 2022. Số tiền ông kiếm được vào năm 2025 (sau khi trừ chi phí) khoảng 40.000 USD.

“Tôi hy vọng một ngày nào đó kiếm được nhiều tiền hơn, có một căn bếp lớn hơn cho tiệm bánh và thuê được căn hộ riêng”, ông nói.

Theo Alexandra Killewald - Giám đốc Stone Center for Inequality Dynamics (nghiên cứu chuyên sâu về bất bình đẳng xã hội) thuộc Đại học Michigan, việc không thể mua nhà có thể để lại hệ lụy lâu dài.

“Với phần lớn người Mỹ, nhà là tài sản lớn nhất của họ. Mua được nhà và hưởng lợi khi giá trị căn nhà tăng lên là một con đường quan trọng để tầng lớp trung lưu tích lũy tài sản”, bà chỉ ra.

Một số cơ sở kinh doanh thực phẩm lại hưởng lợi từ sự xuất hiện của đông đảo nhân viên công nghệ. Tuy nhiên, họ phải đối mặt với thực trạng khó tuyển nhân sự.

Nasir Armar và Alexander Hong, cùng sở hữu tiệm bánh Parachute Bakery, cho biết cửa hàng đón khoảng 600 khách mỗi ngày, nhiều người làm việc tại các công ty AI gần đó.

Tuy nhiên, Armar cho biết chỉ trong một tuần, 3 nhân viên nhận lời vào làm nhưng lại đổi ý. Họ không muốn chuyển đến San Francisco vì lo ngại về chi phí và tình hình tại thành phố.

Nasir Armar và Alexander Hong không thể tuyển được nhân viên vì mức lương không đảm bảo cuộc sống ở San Francisco.

Karabulut cũng cố giữ những nhân viên hiện có, thậm chí cho 7 nhân viên ăn trưa miễn phí, dù điều đó đồng nghĩa với việc ông có ít tiền trong ví hơn.

Người làm công nghệ cũng chịu sức ép

Không phải tất cả người làm công nghệ đều thuộc nhóm hưởng lợi từ cơn sốt AI.

Grace Ling (29 tuổi), nhà thiết kế trải nghiệm người dùng và làm chủ thương hiệu Design Buddies Community, sống trong căn nhà 5 phòng ngủ cùng 6 người khác. Cô từng lên X than thở “quá mệt mỏi” với tình cảnh hiện tại.

Theo Ling, những người như cô không chỉ liên quan đến tiền bạc mà còn là cảm giác bị mắc kẹt trong công việc và thiếu tự do. Ling cũng cho rằng nỗi lo AI thay thế công việc sáng tạo đang bị thổi phồng, mọi người nên tiếp cận công nghệ này với sự tò mò.

Ben Kennedy (27 tuổi) - đồng sáng lập nền tảng cho thuê thiết bị Gecko, cũng lo ngại về diện mạo xã hội của thành phố khi ngày càng nhiều người bị đẩy ra ngoài.

“Tôi thích giao lưu với giáo viên, bác sĩ, luật sư và đủ mọi tầng lớp. Tôi không muốn lúc nào cũng chỉ giao du với những người làm công nghệ”, anh nói.

Ngay cả người làm trong lĩnh vực công nghệ như Grace Ling và Ben Kennedy cũng thấy khó khăn.

Barrett từng làm tư vấn công nghệ tại McKinsey nhưng rời đi vì nhận ra đó không phải công việc mình muốn. Cô cũng không có nhiều điểm chung với những người làm công nghệ.

Dù vậy, Barrett đang cân nhắc quay lại công việc liên quan đến công nghệ để có đủ tiền theo đuổi cuộc sống mình mong muốn.

“Gần như là một vòng luẩn quẩn. Bạn không đủ khả năng tận hưởng những điều thú vị ở San Francisco, nếu không làm trong ngành công nghệ”, Barrett nói.