Kiểm tra, giám sát: Cảnh báo, phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ Tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: chinhphu.vn

Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ Tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập đến nhiều vấn đề của công tác xây dựng Đảng, trong đó có nội dung về công tác kiểm tra, giám sát.

Theo Tổng Bí thư, trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng phải lấy xây dựng làm nhiệm vụ cơ bản, lâu dài; kiên quyết phòng ngừa, xử lý vi phạm, ngăn chặn suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu của cấp ủy, người đứng đầu trong công tác kiểm tra, giám sát: Không được nể nang, né tránh làm khuyết điểm kéo dài, vi phạm tái diễn; phải khắc phục cả sai phạm và sơ hở dẫn đến sai phạm; giám sát thường xuyên, cảnh báo sớm, ngăn chặn cả lạm quyền và né tránh trách nhiệm, đồng thời phải kiểm soát chặt chẽ quyền lực trong kiểm tra, giám sát…

Chặng đường hơn 96 năm qua đã chứng minh: Công tác kiểm tra, giám sát, nhất là kiểm tra, giám sát để cảnh báo sớm, phòng ngừa từ xa luôn được Đảng quan tâm, chú trọng, tiến hành tích cực, đồng bộ, hiệu quả. Theo Quy định của Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng với kiểm tra, giám sát là những chức năng lãnh đạo của Đảng. Theo đó, tổ chức đảng phải tiến hành công tác kiểm tra, giám sát; tổ chức đảng và đảng viên chịu sự kiểm tra, giám sát của Đảng. Đảng cũng luôn yêu cầu công tác kiểm tra, giám sát phải được thực hiện: “dân chủ, khách quan, đúng nguyên tắc, phương pháp, trình tự, thủ tục, thẩm quyền” theo quy định.

Nghị quyết các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc đều quan tâm, chú trọng đến công tác kiểm tra, giám sát trong Đảng, nhấn mạnh đến việc cảnh báo, phòng ngừa từ sớm, từ xa. Nhiều quy định được ban hành, như Quy định số 22-QĐ/TW năm 2021 quy định việc giám sát các tổ chức đảng, đảng viên, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, kể cả tổ chức đảng đã giải thể, đảng viên đã nghỉ hưu, chuyển công tác…; Quy định số 205-QĐ/TW năm 2019 về kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ, phòng, chống chạy chức, chạy quyền. Nhìn chung, các quy định về kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng đã được ban hành kịp thời, có hệ thống; gắn kết chặt chẽ công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng với tự phê bình, phê bình và với tuân thủ pháp luật.

Việc các tổ chức Đảng và cán bộ, đảng viên chủ động, tự giác thực hiện nghiêm nghị quyết, quy định của Đảng đã góp phần để công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng được tăng cường, đạt kết quả tích cực. Điều đáng mừng là những kết quả từ công tác kiểm tra, giám sát của Đảng cũng đã được triển khai, nhân rộng, lan tỏa trong cả hệ thống chính trị. Đơn cử, năm 2023, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo tăng cường công tác kiểm tra hoạt động công vụ, nhất là kiểm tra đột xuất; kịp thời rà soát, thay thế hoặc điều chuyển sang công việc khác với cán bộ, công chức có năng lực yếu, không dám làm, né tránh, đùn đẩy, thiếu trách nhiệm, để trì trệ và không đáp ứng yêu cầu công việc được cấp có thẩm quyền giao. Điều này đã góp phần nâng cao chất lượng công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, hạn chế những khuyết điểm, vi phạm trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Trước yêu cầu mới của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng khẳng định: Tiếp tục nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác kiểm tra, giám sát theo quy định của Điều lệ Đảng, đặc biệt là trách nhiệm của cấp ủy và người đứng đầu cấp ủy trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát. Nghị quyết của Đảng cũng nhấn mạnh việc phát hiện nhận tố mới tích cực, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đột phá vì lợi ích chung; kịp thời phát hiện những vi phạm, khuyết điểm của tổ chức, đảng viên và “tự soi”, “tự sửa”, chủ động khắc phục, kịp thời chấn chỉnh khuyết điểm, yếu kém, không để dẫn đến vi phạm...

Ngày 07/4/2026, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TW Hội nghị lần thứ Hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng. Nghị quyết nêu rõ: Kiểm tra, giám sát phải là một trong những phương thức, chức năng lãnh đạo quan trọng nhất, là cơ chế để Đảng tự chỉnh đốn, tự hoàn thiện và nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền; là công cụ để kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng; là yếu tố bảo đảm đường lối của Đảng được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả trong thực tiễn. Nghị quyết chỉ rõ kiểm tra, giám sát là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục của toàn Đảng, của mỗi cấp ủy, tổ chức đảng và ủy ban kiểm tra các cấp mà trực tiếp, trước hết là người đứng đầu cấp ủy.

Nghị quyết yêu cầu công tác kiểm tra, giám sát phải được đổi mới, nâng cao hiệu lực, gắn chặt với công tác chính trị, tư tưởng, công tác tổ chức, cán bộ và kỷ luật đảng; bảo đảm được tiến hành chủ động, kịp thời, toàn diện, đồng bộ, dân chủ, khách quan, công tâm, thận trọng, chặt chẽ, chính xác, nghiêm minh theo đúng nguyên tắc, quy trình, thủ tục, thẩm quyền, phương pháp công tác đảng; chú trọng  tăng cường giám sát thường xuyên, giám sát ngay từ đầu và phát hiện, bảo vệ những nhân tố mới tích cực, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu mọi tổ chức đảng và đảng viên phải thường xuyên tự soi, tự sửa, tự phê bình và phê bình, tự kiểm tra, giám sát và chịu sự kiểm tra, giám sát của Đảng, bình đẳng trước kỷ luật của Đảng, bảo đảm phương châm “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ” và phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức trong hệ thống chính trị và của nhân dân trong công tác kiểm tra, giám sát.

Đặc biệt, Nghị quyết số 05-NQ/TW có nhiều nội dung, giải pháp tăng cường tính cảnh báo, phòng ngừa từ sớm, từ xa trong công tác kiểm tra, giám sát. Đảng khẳng định kiên quyết kiểm tra, xử lý nghiêm minh, kịp thời vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và đảng viên có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, đồng thời cũng chỉ rõ kiểm tra, giám sát không phải là công việc sau cùng, càng không chỉ là xử lý sai phạm khi sự việc đã xảy ra; phải chuyển mạnh công tác kiểm tra, giám sát sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; phát hiện nguy cơ ngay trong quá trình vận hành, không để hạn chế, khuyết điểm tích tụ thành sai phạm lớn…

Quán triệt, triển khai thực hiện tự giác, tích cực, hiệu quả các Nghị quyết, Quy định trên của Đảng chính là mỗi tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên đã đóng góp thiết thực vào công tác kiểm tra, giám sát của Đảng để Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng vững mạnh, trong sạch, đủ phẩm chất, năng lực, uy tín lãnh đạo cách mạng Việt Nam phát triển bền vững./.