Kiến nghị bỏ quy định 'thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù'

Nguyên nhân, điều kiện phạm tội

Cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội vừa ban hành kết luận, đề nghị truy tố gần 60 bị can trong vụ án xảy ra tại Viện pháp y tâm thần Trung ương; Trung tâm giám định pháp y tâm thần Khu vực miền núi phía Bắc.

Bên cạnh hành vi của từng bị can, Cơ quan điều tra cũng chỉ ra nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội và kiến nghị khắc phục "lỗ hổng".

Trước hết về nguyên nhân phạm tội, Cơ quan điều tra xác định lợi dụng chính sách miễn, giảm trách nhiệm hình sự đối với người có bệnh tâm thần, các đối tượng vi phạm pháp luật đã móc nối với lãnh đạo, bác sĩ công tác tại Viện pháp y tâm thần Trung ương, Trung tâm giám định pháp y tâm thần Khu vực miền núi phía Bắc, để làm kết luận giám định pháp y bị tâm thần sai sự thật nhằm mục đích không bị xử lý hình sự, không phải thi hành án.

Vợ chồng bị can Nguyễn Thị Mai Anh và Lê Văn Đông (giữa).

Theo Cơ quan điều tra, hiện chưa có văn bản quy định, hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện áp dụng tư duy pháp luật tại Khoản 3 Điều 49 Bộ luật Hình sự, dẫn đến nhiều đơn vị, địa phương áp dụng chưa đúng quy định về "thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt". Do đó, nhiều đối tượng lợi dụng quy định này để được áp dụng biện pháp chữa bệnh, trì hoãn thi hành án và được trừ thời gian chữa bệnh bắt buộc vào thời gian thi hành án phạt tù hoặc tìm cách bỏ trốn, tiếp tục phạm tội.

Ngoài ra, việc quản lý bị can, bị án đang được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh tâm thần còn lỏng lẻo, không quy định rõ trách nhiệm; không có quy chế phối hợp giữa Cơ quan điều tra và cơ sở bắt buộc chữa bệnh trong quản lý, theo dõi bị can, bị án; chưa có chế tài xem xét trách nhiệm công tác giám định tâm thần.

Hay như tại Khoản 1 và 2 Điều 138 Luật Thi hành án hình sự và Khoản 1 Điều 9 Nghị định số 64, Cơ quan điều tra cũng nhận thấy bất cập khi quy định “không phân biệt đối xử” với người bắt buộc chữa bệnh nên các đối tượng này được thăm gặp người thân, được người nhà chăm sóc, được sử dụng điện thoại, được nghỉ phép trong quá trình chữa bệnh bắt buộc dẫn đến việc các đối tượng đối phó với cơ quan tiến hành tố tụng…

Kiến nghị sửa đổi, bổ sung luật, nghị định

Từ những “lỗ hổng” trên, Cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội có văn bản kiến nghị Bộ Công an chủ trì, phối hợp Bộ Y tế sửa đổi, bổ sung Nghị định 64/2011/NĐ-CP ngày 28/7/2011 của Chính phủ quy định việc thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

Cụ thể, tại Điều 9 Nghị định 64/2011/NĐ-CP quy định chế độ quản lý, điều trị đối với người bị bắt buộc chữa bệnh giao trách nhiệm cho Bộ Y tế quản lý đối tượng tâm thần. Để đảm bảo an toàn, lưu giữ các đối tượng chữa bệnh tâm thần, đặc biệt là các đối tượng nguy hiểm, Cơ quan điều tra kiến nghị sửa đổi, bổ sung theo hướng giao lực lượng hỗ trợ tư pháp Bộ Công an phối hợp cơ sở chữa bệnh bắt buộc quản lý can phạm.

Đối với Điều 10 Nghị định 64/2011/NĐ-CP giải quyết trường hợp người bị bắt buộc chữa bệnh trốn, Cơ quan điều tra thấy cần sửa đổi, bổ sung quy định rõ trách nhiệm cụ thể của tập thể, cá nhân để bệnh nhân trốn. Đồng thời, quy định không được tính thời gian bỏ trốn khỏi nơi chữa bệnh bắt buộc vào thời gian chấp hành án và đề nghị cơ quan điều tra phục hồi điều tra bị can để truy nã, truy bắt không để can phạm tiếp tục gây án.

Còn tại Khoản 1 Điều 12 Nghị định 64/2011/NĐ-CP quy định “khi người bị bắt buộc chữa bệnh đã khỏi bệnh...” cần sửa đổi, bổ sung quy định rõ thế nào là “đã khỏi bệnh" để thống nhất giải quyết.

Bị can Trần Văn Trường, cựu Viện trưởng Viện pháp y tâm thần Trung ương.

Cơ quan điều tra cũng kiến nghị Bộ Công an chủ trì phối hợp Viện KSND Tối cao, TAND Tối cao, có văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn việc giải quyết theo thủ tục tố tụng các trường hợp bị can, bị án được áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc bỏ trốn khỏi cơ sở chữa bệnh. Việc này để thống nhất thực hiện trong phạm vi toàn quốc theo hướng cần đình chỉ quyết định chữa bệnh bắt buộc và phục hồi điều tra vụ án, bị can để truy nã, truy bắt xử lý theo quy định.

Kiến nghị lãnh đạo có thẩm quyền báo cáo Quốc hội sửa đổi Bộ luật Hình sự, trong đó kiến nghị bãi bỏ quy định tại Khoản 3 Điều 49 Bộ luật Hình sự “thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù” để các đối tượng tội phạm không lợi dụng giám định tâm thần để trốn tránh trách nhiệm hình sự.

Cuối cùng là kiến nghị sửa đổi các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, Luật Thi hành án hình sự về các nội dung “đã khỏi bệnh" và "không phân biệt đối xử” để quản lý chặt chẽ người chữa bệnh bắt buộc.