Kiến nghị giảm phí sàn, đơn giản hóa thủ tục xuất khẩu trực tuyến

Giảm chi phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản gửi Bộ Công Thương góp ý dự thảo hồ sơ Đề án phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045.

VCCI đánh giá dự thảo đã thể hiện tư duy phát triển hệ sinh thái mở, kết nối đa chiều, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, tiêu chuẩn và công cụ dùng chung, không làm thay thị trường hay xác lập một nền tảng độc quyền điều phối.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn, VCCI cho rằng cần quan tâm hơn đến khả năng đáp ứng của doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh trước các yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, quản lý tồn kho và thực hiện đơn hàng.

Theo số liệu trong dự thảo, cả nước có 18.234 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên của 9.820 chủ thể, nhưng chỉ 48,3% chủ thể xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định. Chi phí phần mềm quản lý, dịch vụ cấp mã truy xuất nguồn gốc và đầu tư bao bì đạt chuẩn đang là rào cản đối với nhiều cơ sở sản xuất nhỏ.

Vì vậy, VCCI kiến nghị xây dựng nền tảng cấp mã truy xuất nguồn gốc và bộ công cụ tạo lập hồ sơ sản phẩm số hóa dùng chung miễn phí, tích hợp với cơ sở dữ liệu OCOP để hỗ trợ hợp tác xã, hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ.

Nhiều sản phẩm của Việt Nam có tiềm năng xuất khẩu trực tuyến.

Đồng thời, việc áp dụng tiêu chuẩn dữ liệu và truy xuất nguồn gốc cần phân tầng theo mức độ rủi ro. Các nhóm thực phẩm chế biến, sản phẩm bảo vệ sức khỏe và hàng xuất khẩu trực tuyến được ưu tiên áp dụng trước; với hàng thủ công mỹ nghệ, đặc sản nông hộ quy mô nhỏ, nên khuyến khích tự nguyện gắn với ưu đãi truyền thông và hiển thị trên nền tảng.

Rút ngắn thử nghiệm công nghệ, gỡ vướng mắc xuất khẩu trực tuyến

Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), VCCI cho rằng thời gian nghiên cứu, xây dựng cơ chế kéo dài từ năm 2027 đến năm 2030 là chưa phù hợp với tốc độ phát triển nhanh của các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), tác nhân giao dịch tự động và hợp đồng thông minh.

VCCI kiến nghị rút ngắn thời gian xây dựng, ban hành khung Sandbox xuống giai đoạn 2027-2028. Đồng thời, cần bổ sung nguyên tắc miễn trừ trách nhiệm hành chính, dân sự và không hình sự hóa đối với doanh nghiệp, người thực hiện nếu đã tuân thủ đúng quy trình thử nghiệm nhưng phát sinh rủi ro khách quan.

Về thương mại điện tử xuyên biên giới, VCCI phản ánh doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu trực tuyến theo mô hình bán lẻ đến người tiêu dùng nước ngoài (B2C) còn gặp khó khăn trong thông quan các lô hàng nhỏ lẻ, chứng minh hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng và xử lý thuế đối với hàng hóa bị khách hàng nước ngoài trả lại.

Để tháo gỡ, VCCI đề xuất xây dựng cơ chế thông quan chuyên biệt tại các khu vực thí điểm, cho phép khai hải quan điện tử gộp định kỳ đối với đơn hàng B2C giá trị nhỏ; tự động hóa hoàn thuế giá trị gia tăng trên dữ liệu đơn hàng điện tử và miễn thuế nhập khẩu tái nhập đối với hàng xuất khẩu trực tuyến bị trả lại trong thời hạn quy định.

Đối với hoạt động của các sàn thương mại điện tử, VCCI dẫn số liệu trong dự thảo cho thấy tổng phí bắt buộc và phí dịch vụ chương trình trên bốn sàn lớn hiện dao động từ 25,50-34,30% giá trị đơn hàng, tạo áp lực đáng kể cho nhà bán hàng.

VCCI kiến nghị yêu cầu nền tảng công khai đầy đủ cấu trúc phí, cung cấp công cụ tính tổng mức khấu trừ dự kiến trên từng đơn hàng trước khi người bán tham gia chương trình và thông báo trước từ 15-30 ngày khi thay đổi biểu phí.

Cùng với đó, việc hoàn thiện pháp luật cạnh tranh trên nền tảng số cần tập trung kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, như tự ưu tiên hàng hóa của nền tảng, ép buộc người bán sử dụng độc quyền dịch vụ logistics hoặc thanh toán chỉ định, dựng rào cản khiến người bán không thể chuyển dữ liệu kinh doanh sang nền tảng khác.

VCCI cũng đề nghị làm rõ tiêu chí xác định nền tảng thương mại điện tử Việt Nam và điều kiện được công nhận là nền tảng đủ mạnh. Theo dự thảo, mục tiêu đến năm 2030 hình thành 1-2 nền tảng và đến năm 2035 có 2-3 nền tảng thương mại điện tử đủ sức cạnh tranh trên thị trường nội địa do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu, vận hành.

Tuy nhiên, dự thảo chưa quy định cụ thể tiêu chí nhận diện. VCCI đề xuất việc xác định nền tảng Việt Nam phải căn cứ đồng thời vào nơi đăng ký pháp nhân, quyền sở hữu và quyền biểu quyết chi phối thực chất của nhà đầu tư Việt Nam, cũng như quyền làm chủ công nghệ cốt lõi và hạ tầng dữ liệu tại Việt Nam.

Đồng thời, Bộ Công Thương cần xây dựng bộ tiêu chí định lượng công nhận nền tảng đủ mạnh, phân biệt giữa sàn tổng hợp và sàn chuyên ngành. Các tiêu chí tập trung vào quy mô giao dịch thành công, tỷ lệ người dùng quay lại, năng lực tự chủ công nghệ, khả năng tự duy trì dòng tiền, chất lượng giao hàng và xử lý khiếu nại, năng lực quản trị chuỗi cung ứng.

Theo VCCI, nền tảng cần duy trì các ngưỡng tiêu chí tối thiểu trong ít nhất 4 quý liên tiếp, dựa trên dữ liệu được kiểm chứng độc lập. Việc này nhằm bảo đảm chính sách hỗ trợ hướng tới những doanh nghiệp có năng lực hoạt động thực chất và khả năng phát triển bền vững, thay vì chỉ tăng trưởng nhờ các chương trình khuyến mại ngắn hạn.