Kiến nghị khẩn trương sửa đổi quy định về phụ cấp, biên chế cán bộ cấp xã; điều chỉnh vị trí việc làm nhân sự y tế trường học...

Tại phiên thảo luận ở tổ về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội đã chỉ ra 3 "điểm nghẽn" thực tiễn cấp bách phát sinh sau quá trình sắp xếp, sáp nhập, đồng thời kiến nghị Chính phủ các phương án chỉnh lý và giải pháp thi hành mang tính đột phá.

Đóng góp ý kiến vào Báo cáo số 918/BC-CP của Chính phủ, Tờ trình số 917/TTr-CP và đối chiếu với Báo cáo thẩm tra số 1475/BC-UBKTTC16 của Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng Tổng hợp ý kiến cử tri và Nhân dân, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá rất cao sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ trong thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026. 

Bên cạnh nhiều kết quả nổi bật như: 9/15 chỉ tiêu đạt; tốc độ tăng trưởng GRDP tại các đầu tàu kinh tế; tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, xử lý nợ xấu; cơ cấu tín dụng - trái phiếu doanh nghiệp; chênh lệch cán cân thương mại FDI - trong nước, hay việc triển khai 01 bộ sách giáo khoa... đại biểu đã nêu rõ 3 vấn đề thực tiễn cấp bách chưa được Báo cáo số 918/BC-CP đề cập thấu đáo.

Nguy cơ "mất chuẩn quốc gia" của các trường học sau sắp xếp, sáp nhập

Cụ thể, theo đại biểu, Báo cáo số 918/BC-CP nêu bật kết quả cắt giảm 55/678 đơn vị sự nghiệp công lập và triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW, nhưng chưa đánh giá 3 tác động tiêu cực phát sinh sau sáp nhập quy mô lớn này, đó là:

Thứ nhất, nguy cơ "mất chuẩn quốc gia" của các trường học sau sáp nhập. Đại biểu dẫn chứng, nhiều trường trước khi sáp nhập đạt chuẩn quốc gia, nhưng sau khi nhập 2-3 trường hoặc cấp học thì quy mô số lớp, số học sinh tăng vượt định mức; vận hành trên địa bàn rộng với nhiều điểm trường lẻ thiếu đồng bộ phòng học bộ môn (Tin học, Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên), phòng STEM/STEAM, nhà đa năng, phòng bán trú.... 

Trong khi đó, quy chế công nhận trường đạt chuẩn hiện hành chưa được điều chỉnh linh hoạt cho mô hình trường liên cấp/nhiều điểm trường.

Thứ hai, khoảng trống nghiêm trọng về y tế học đường tại các điểm trường lẻ. Sau khi sắp xếp biên chế theo Nghị quyết 37/2026/NQ-CP, mỗi trường công lập chỉ còn 01 nhân viên y tế trực tại trụ sở chính. 

Tại các phân hiệu/điểm trường lẻ cách xa trụ sở, số lượng trẻ lớn nhưng hoàn toàn không có cán bộ y tế, gây nguy cơ mất an toàn cực lớn khi xảy ra sự cố sức khỏe khẩn cấp.

Thứ ba, thiếu quy chuẩn bắt buộc về dinh dưỡng học đường và chính sách bán trú mầm non. Hiện nay phụ huynh mầm non phải đóng góp 100% tiền ăn bán trú; chưa có quy định hỗ trợ kinh phí nhân viên cấp dưỡng cho các trường tiểu học tự tổ chức bán trú. 

Đặc biệt, chưa có bộ tiêu chuẩn dinh dưỡng bắt buộc và chế tài "đưa vào danh sách đen" cấm tham gia đấu thầu vĩnh viễn đối với các doanh nghiệp cung cấp suất ăn vi phạm hợp đồng hoặc gây mất an toàn thực phẩm.

Khẩn trương sửa đổi quy định về trường đạt chuẩn quốc gia; điều chỉnh định mức vị trí việc làm đối với nhân sự y tế trường học

Để giải quyết vấn đề này, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị Chính phủ bổ sung tại Phần thứ nhất, Mục IV, Tiểu mục 7.1 nhận định: "Việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục, y tế thời gian qua bộc lộ bất cập về hạ tầng bán trú, nguy cơ thiếu hụt nhân viên y tế tại các điểm trường lẻ và thiếu cơ chế tài chính hỗ trợ dinh dưỡng học đường".

Đồng thời giao Bộ Giáo dục và Đào tạo khẩn trương rà soát, sửa đổi Quy chế công nhận trường đạt chuẩn quốc gia theo hướng quy định linh hoạt tiêu chuẩn cơ sở vật chất đối với mô hình trường sáp nhập, liên cấp, nhiều điểm trường; điều chỉnh định mức vị trí việc làm: cho phép ký hợp đồng lao động hoặc bố trí nhân viên y tế kiêm nhiệm đặt tại từng phân hiệu/điểm trường lẻ mầm non, tiểu học sau sáp nhập. 

Bên cạnh đó giao Bộ Y tế phối hợp với Bộ GD&ĐT ban hành Bộ tiêu chuẩn bắt buộc về dinh dưỡng học đường; thiết lập chế tài cấm thầu vĩnh viễn đối với đơn vị vi phạm an toàn thực phẩm. Thể chế hóa khung chính sách hỗ trợ tiền ăn trưa/bán trú cho trẻ mầm non và chi trả nhân viên cấp dưỡng tiểu học công lập.

Xử lý bất cập về chính sách cán bộ dôi dư sau sắp xếp

Về sắp xếp thôn, tổ dân phố và giải quyết chính sách và thực hiện chế độ, chính sách đối với nhân sự dôi dư, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị ban hành văn bản hướng dẫn chuyển tiếp: cho phép áp dụng Nghị định 154/2025/NĐ-CP đối với cán bộ quản lý giáo dục, đơn vị sự nghiệp đã hoàn thành thủ tục sáp nhập và có nguyện vọng nghỉ trước ngày 01/8/2026 (thời điểm Nghị quyết 37/NQ-CP có hiệu lực) để bảo đảm quyền lợi chính đáng cho cán bộ.

Đại biểu cũng kiến nghị sửa đổi, bổ sung các Nghị định số 150/2025/NĐ-CP, 370/2025/NĐ-CP, 170/2025/NĐ-CP và 300/2026/NĐ-CP theo hướng giao rõ Sở Nội vụ (cấp tỉnh) và Phòng Văn hóa - Xã hội (cấp xã) làm đầu mối thống nhất tham mưu giúp UBND phối hợp với Thường trực HĐND thụ lý hồ sơ, giải quyết toàn bộ thủ tục về bộ máy, biên chế, tiền lương, ngạch bậc cho công chức khối HĐND.

Chính quyền cơ sở quá tải sau sắp xếp, sáp nhập

Về việc giải quyết vấn đề lãng phí tài sản công và sự quá tải của chính quyền cơ sở thời kỳ hậu sáp nhập, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng đây là những vấn đề không chỉ được cử tri và nhân dân quan tâm mà còn đụng chạm trực tiếp đến hai trụ cột lớn nhất của quản trị quốc gia hiện nay, đó là: Bảo vệ nguồn lực (chống lãng phí) và Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nước (phục vụ Nhân dân).

Thứ nhất, về lãng phí tài sản công: Nhiều trụ sở, cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được rà soát, xử lý kịp thời, dẫn đến xuống cấp, hư hỏng, tạo ra nghịch lý "nơi thừa, nơi thiếu" khi một số cơ sở giáo dục, y tế, thiết chế văn hóa lại thiếu không gian. 

Đây không chỉ là sự chậm trễ hành chính thông thường mà là một "sự lãng phí nguồn lực công". Việc các cơ sở vật chất bị bỏ hoang, xuống cấp trong khi không thể thanh lý hay chuyển đổi công năng kịp thời cho thấy, thể chế về quản lý tài sản công hậu sáp nhập đang có độ trễ so với thực tiễn.

Thứ hai, về sự quá tải của chính quyền cơ sở thời kỳ hậu sáp nhập: Sau sáp nhập, cán bộ cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều việc; quy mô địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, trong khi biên chế và điều kiện bảo đảm chưa tương xứng. Mức phụ cấp của người hoạt động không chuyên trách (Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, Tổ trưởng dân phố...) chưa tương xứng với khối lượng công việc.

Đề nghị thiết kế lại thang bậc phụ cấp cho đội ngũ cán bộ, người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố sau sắp xếp, sáp nhập

Trước thực tế này, đại biểu đề nghị Chính phủ ban hành hoặc trình Quốc hội ban hành ngay Cơ chế đặc thù hoặc Nghị quyết chuyên đề để giải quyết dứt điểm các vướng mắc, hệ lụy sau sắp xếp đơn vị hành chính, theo hướng:

Một là, phân cấp mạnh mẽ hơn thẩm quyền xử lý tài sản công, trụ sở công dôi dư cho các địa phương; có cơ chế rút gọn để sớm thanh lý, bán đấu giá hoặc chuyển đổi công năng (như làm trường học, nhà sinh hoạt cộng đồng), chấm dứt tình trạng lãng phí, hoang hóa kéo dài gây bức xúc trong Nhân dân.

Hai là, đánh giá lại toàn diện khối lượng công việc của cấp xã/phường sau sáp nhập để kịp thời điều chỉnh biên chế; có gói hỗ trợ tài chính đặc thù về cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc.

Đồng thời thiết kế lại thang bậc phụ cấp cho đội ngũ cán bộ, người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, đảm bảo tương xứng với quy mô dân số và diện tích quản lý nhằm giữ vững mặt trận cơ sở, tránh tình trạng chảy máu chất xám và suy giảm chất lượng phục vụ Nhân dân.

Ba là, đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật công nghệ, kết nối, liên thông, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu, tránh tình trạng người dân vẫn phải kê khai lại thông tin hoặc bổ sung hồ sơ nhiều lần."./.