Kiên quyết khắc phục việc chú trọng kinh tế mà coi nhẹ văn hóa

Sáng 25/2, tại Hà Nội, Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Tại hội nghị, ông Trịnh Văn Quyết - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã trình bày chuyên đề "Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam".

Theo ông Quyết, Nghị quyết 80 thể hiện sự kế thừa và phát triển nhận thức về văn hóa, khẳng định văn hóa không chỉ là "nền tảng tinh thần", mà phải trở thành nền tảng vững chắc của sự phát triển.

Đặc biệt, Nghị quyết 80 tiếp tục đào sâu hơn, nêu yêu cầu và nhiệm vụ cao hơn, không dừng lại ở các quan hệ xã hội, mà đòi hỏi: "Văn hóa phải thấm sâu "từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới".

Cụ thể, bao quát và mang tính chiến lược, Nghị quyết còn nhấn mạnh yêu cầu có tính nguyên tắc: "Văn hóa phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao, đảm bảo đồng bộ, tương hỗ với các chính sách, giải pháp đột phá về phát triển kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số".

Ông Trịnh Văn Quyết - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương (Ảnh: Media Quốc hội).

Từ tầm nhìn mới, bao trùm về văn hóa, Nghị quyết 80 lần đầu tiên đã đưa hai phạm trù mới về văn hóa, đó là, văn hóa là "trụ cột" và là "hệ điều tiết" cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội thì văn hóa trở thành một trong bốn trụ cột của sự phát triển.

"Hai luận điểm "văn hóa là nền tảng" và "văn hóa là trụ cột" của sự phát triển đã khẳng định một tầm nhìn mới, vừa kế thừa các quan điểm trước vừa có tính đột phá trong nhận thức lý luận về văn hóa thời kỳ phát triển mới của dân tộc. Đã là nền tảng, là trụ cột thì tất yếu phải được xây dựng vững chắc, bền lâu, đúng như Cương lĩnh và văn kiện của Đảng đã khẳng định "nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc" phải là một trong tám đặc trưng của chủ nghĩa xã hội.

Thực hiện triệt để tư tưởng trên đòi hỏi chúng ta phải kiên quyết khắc phục khuynh hướng chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà coi nhẹ xây dựng văn hóa, xây dựng con người. Khuynh hướng đó đã xuất hiện và như vậy, chắc chắn chúng ta không thể đạt được sự phát triển bền vững, thậm chí sẽ không có chủ nghĩa xã hội hoàn chỉnh theo quan điểm đổi mới của Đảng ta", ông Trịnh Văn Quyết khẳng định.

Theo ông Quyết, văn hóa là hệ điều tiết, thuật ngữ rất quan trọng ban đầu xuất hiện trong Nghị quyết. Con người sáng tạo ra văn hóa và đến lượt các giá trị, chuẩn mực văn hóa lại giúp con người tự hoàn thiện nhân cách của mình, tự điều tiết các quan hệ của con người với thế giới và với chính mình. Sức mạnh đặc thù của văn hóa chính là ở chức năng điều tiết này.

"Những năm qua, chúng ta chưa quan tâm đúng mức đến vai trò này của văn hóa, tập trung trí tuệ để xây dựng hệ thống pháp luật nhằm "điều chỉnh" các vấn đề xã hội là vô cùng cần thiết, song đồng thời phải phát huy mạnh mẽ, thực chất vai trò điều tiết của văn hóa, bởi vì pháp luật chưa thể có mặt ở mọi khía cạnh, mọi vấn đề của cuộc sống con người", ông Quyết nói.

Một đặc điểm nổi bật của quan điểm, đường lối phát triển văn hóa trong Nghị quyết 80 chính là "phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hóa", từ đó Nghị quyết khẳng định "ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa là một trong ba lĩnh vực đột phá".

Và để thực hiện nhiệm vụ này, Nghị quyết yêu cầu "xây dựng cơ chế, chính sách đột phá "phát triển" các nội dung trên trong lĩnh văn hóa, ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số, làm trong sạch môi trường văn hóa số; xây dựng hệ sinh thái văn hóa số".

Đặc biệt, yêu cầu xuyên xuốt trong Nghị quyết 80 là nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực, tập trung xây dựng các luật về hoạt động văn hóa, tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt, hạn chế, kìm hãm sự phát triển văn hóa nhiều năm qua, xây dựng chính sách đặc thù cho các lĩnh vực đặc biệt tinh tế này, chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo và phục vụ, từ quản lý sang quản trị văn hóa hiện đại.

Quang cảnh hội nghị (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo ông Trịnh Văn Quyết, một nhận thức mới trong Nghị quyết 80 thể hiện rõ trong hai nội dung gắn kết với nhau là phát triển văn hóa phải "ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội", gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số".

Theo đó, từ Nghị quyết 33 năm 2014, khi đánh giá về hạn chế của văn hóa, Đảng ta đã nhận định, sự phát triển văn hóa "chưa tương xứng" với các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; đồng thời yêu cầu "văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội". Đó là một bước tiến trong nhận thức và chỉ đạo. Tuy vậy, "ngang hàng" chủ yếu mới nói đến định lượng và biểu đồ phát triển trong quan hệ cụ thể của 4 lĩnh vực.

Nghị quyết 80 lần này đã vượt lên trên tư duy đó, bằng cách đặt văn hóa "ngang tầm" với chính trị, kinh tế, xã hội. Đây không chỉ là thay đổi của từ ngữ mà thể hiện một tầm nhìn mới, chỉ ra chất lượng và vị thế của văn hóa trong việc "định vị quốc gia", đòi hỏi cao sự thay đổi cơ bản trong tư duy và hành động phát triển văn hóa, khẳng định tầm vóc mới của văn hóa hiện đại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

Nghị quyết 80 đã chỉ ra nhiệm vụ "xây dựng thế trận an ninh văn hóa" với 5 nội hàm cơ bản: (1) Phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới; (2) Xử lý hài hòa, hiệu quả các quan hệ nội tại của văn hóa; (3) Giữa xây và chống, truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế; (4) Khuyến khích và tôn trọng sự phát triển ngày càng đa dạng của văn hóa Việt Nam hiện đại, đồng thời tập trung nguồn lực, vật lực, tài lực cho dòng chủ lưu, chủ lực của văn hóa là yêu nước, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, xây dựng, bồi đắp nhân cách con người; (5) Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến toàn xã hội và không gian số.

Lê Mạnh Quốc