Kiến tạo chuỗi cung ứng - Bài 1: Minh bạch từ nền tảng truy xuất nguồn gốc

Tại TP Hồ Chí Minh, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, chuẩn hóa dữ liệu và ứng dụng các công nghệ số đang từng bước hình thành hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc, góp phần xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, hiện đại và đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Người tiêu dùng có thể quét mã QR để tra cứu thông tin và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Bài 1: Minh bạch từ nền tảng truy xuất nguồn gốc

Minh bạch thông tin sản phẩm đang trở thành "chìa khóa" nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Từ việc hoàn thiện hành lang pháp lý đến thúc đẩy áp dụng các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc, TP Hồ Chí Minh đang từng bước xây dựng nền tảng cho chuỗi cung ứng hiện đại và bền vững.

Hoàn thiện nền tảng truy xuất nguồn gốc

Một sản phẩm nông nghiệp trên kệ siêu thị ngày nay không chỉ được đánh giá qua hình thức hay giá thành, mà người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến xuất xứ, quy trình sản xuất, đơn vị chịu trách nhiệm và các tiêu chuẩn chất lượng trước khi quyết định lựa chọn. Đối với thị trường xuất khẩu, mọi thông tin về vòng đời sản phẩm đều phải được xác minh và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Trong bối cảnh đó, truy xuất nguồn gốc trở thành một nội dung quan trọng của quá trình chuyển đổi số trong sản xuất và thương mại. Nếu trước đây, truy xuất nguồn gốc thường được hiểu đơn giản là việc gắn tem hoặc mã QR lên sản phẩm, thì hiện nay đã phát triển thành hệ thống quản lý dữ liệu xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu đến phân phối.

Minh bạch thông tin không chỉ giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi lựa chọn sản phẩm, mà còn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường. Đây cũng là xu hướng nhiều quốc gia thúc đẩy nhằm hướng tới chuỗi cung ứng minh bạch và phát triển bền vững.

Là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TP Hồ Chí Minh không chỉ là nơi tiêu thụ mà còn là đầu mối trung chuyển khối lượng lớn nông sản, thực phẩm và hàng hóa từ các tỉnh, thành phía Nam trước khi đến hệ thống bán lẻ hoặc xuất khẩu. Điều này khiến yêu cầu kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc ngày càng trở nên cấp thiết.

Quy mô lưu chuyển hàng hóa lớn cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý chất lượng, kiểm soát an toàn thực phẩm và xác minh nguồn gốc sản phẩm. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc thống nhất không chỉ giúp cơ quan quản lý tăng cường giám sát chất lượng hàng hóa mà còn tạo nền tảng kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp sản xuất, đơn vị phân phối và người tiêu dùng. Đây được xem là một trong những bước đi quan trọng để TP Hồ Chí Minh xây dựng chuỗi cung ứng số, đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế.

Theo ông Lý Thái Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng (Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh), trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc xây dựng uy tín và nâng cao giá trị hàng hóa Việt Nam cần dựa trên nền tảng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hoạt động truy xuất nguồn gốc.

Ông Hùng cho rằng, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp minh bạch hóa thông tin sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn là điều kiện quan trọng để hàng hóa vượt qua các rào cản kỹ thuật, mở rộng thị trường xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng với quá trình chuyển đổi số, hành lang pháp lý về truy xuất nguồn gốc cũng đang dần được hoàn thiện. Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi (Luật số 78/2025/QH15) lần đầu quy định việc quản lý chất lượng hàng hóa trên nền tảng số, đồng thời đưa khái niệm "Hộ chiếu số của sản phẩm" vào hệ thống pháp luật, tạo cơ sở số hóa và kết nối dữ liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP và Thông tư số 02/2024/TT-BKHCN tiếp tục hoàn thiện các quy định về hệ thống giám sát chất lượng, quản lý mã truy vết và vật mang dữ liệu, tạo nền tảng để địa phương và doanh nghiệp triển khai truy xuất nguồn gốc theo hướng thống nhất, minh bạch.

Tuy nhiên, theo ông Hùng, khoảng cách giữa quy định và thực tiễn vẫn còn khá lớn. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất vẫn gặp khó khăn trong việc chuẩn hóa mã truy vết, ghi nhãn, xây dựng cơ sở dữ liệu và kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia. Trong khi đó, trên thị trường vẫn tồn tại không ít giải pháp chỉ dừng ở việc cung cấp mã QR mà chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của một hệ thống truy xuất nguồn gốc theo quy định.

Theo giới chuyên môn, để truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả, cùng với việc hoàn thiện chính sách, cần chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường kết nối thông tin giữa các khâu trong chuỗi cung ứng. Khi dữ liệu được liên thông, truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý, gia tăng giá trị sản phẩm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Truy xuất nguồn gốc giúp kết nối dữ liệu từ khâu sản xuất, đóng gói, vận chuyển đến phân phối, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng hàng hóa.

Từ yêu cầu tuân thủ đến lợi thế cạnh tranh

Cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, nhận thức của doanh nghiệp về truy xuất nguồn gốc cũng đang có sự thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây nhiều đơn vị xem đây là yêu cầu bắt buộc để đáp ứng quy định của cơ quan quản lý hoặc điều kiện tham gia thị trường xuất khẩu thì hiện nay, không ít doanh nghiệp đã coi truy xuất nguồn gốc là một công cụ quản trị hiện đại, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị sản phẩm.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng mở rộng và yêu cầu của thị trường liên tục thay đổi, minh bạch thông tin không còn là yếu tố cộng thêm mà đã trở thành tiêu chí quan trọng để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng và đối tác. Việc đầu tư xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc vì thế không chỉ phục vụ mục tiêu quản lý mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Một trong những lợi ích rõ nét là nâng cao khả năng quản trị rủi ro. Đối với các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm, nông sản hay hàng tiêu dùng, việc phát sinh sự cố về chất lượng là điều khó có thể tránh khỏi. Khi chưa có hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ, doanh nghiệp thường mất nhiều thời gian xác định nguyên nhân, phạm vi ảnh hưởng và đối tượng cần thu hồi, kéo theo chi phí lớn cũng như nguy cơ ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu.

Ngược lại, khi dữ liệu được quản lý đồng bộ theo từng lô sản xuất và từng công đoạn trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp có thể nhanh chóng xác định nguồn phát sinh sự cố, khoanh vùng chính xác sản phẩm bị ảnh hưởng và triển khai thu hồi trong phạm vi cần thiết. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí xử lý mà còn hạn chế tối đa tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như niềm tin của khách hàng.

Bên cạnh đó, truy xuất nguồn gốc cũng đang trở thành "tấm vé" giúp doanh nghiệp mở rộng cơ hội tham gia các hệ thống phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu. Nhiều hệ thống bán lẻ hiện nay yêu cầu nhà cung ứng phải minh bạch thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chứng nhận chất lượng và các tiêu chuẩn an toàn trước khi sản phẩm được đưa lên kệ.

Theo đại diện Saigon Co.op, truy xuất nguồn gốc đã được tích hợp vào quy trình quản lý chất lượng đối với nhiều nhóm hàng, đặc biệt là nông sản và thực phẩm. Thông tin từ vùng nguyên liệu, sản xuất, sơ chế, đóng gói đến phân phối được cập nhật trên cùng một nền tảng, giúp kiểm soát chất lượng xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng.

Thông qua mã QR trên sản phẩm, người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin về đơn vị sản xuất, vùng nguyên liệu, thời gian thu hoạch hoặc chế biến cùng các chứng nhận chất lượng. Sự minh bạch này không chỉ nâng cao niềm tin của khách hàng mà còn giúp doanh nghiệp gia tăng uy tín, đáp ứng yêu cầu của các hệ thống phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu.

Truy xuất nguồn gốc góp phần minh bạch thông tin sản phẩm, giúp người tiêu dùng yên tâm khi mua sắm.

Theo các chuyên gia, giá trị của truy xuất nguồn gốc không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin mà còn góp phần bảo vệ thương hiệu, hỗ trợ xác thực hàng chính hãng và nâng cao hiệu quả phòng, chống hàng giả, hàng nhái. Trong xu hướng phát triển thương mại điện tử, mỗi mã QR cũng trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng thông qua việc tích hợp thông tin về sản phẩm, vùng nguyên liệu, chương trình chăm sóc khách hàng và các kênh bán hàng trực tuyến.

Có thể thấy, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành một phần trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực quản trị, giảm thiểu rủi ro và thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, để hệ thống này phát huy hiệu quả, nền tảng pháp lý và tiêu chuẩn mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là việc ứng dụng đồng bộ các công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), Blockchain và các tiêu chuẩn dữ liệu quốc tế nhằm kết nối toàn bộ chuỗi cung ứng. Đây cũng là hướng đi TP Hồ Chí Minh đang thúc đẩy để xây dựng hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc hiện đại.

Bài 2 - Công nghệ mở đường