Thực phẩm thế hệ mới

Người tiêu dùng ngày càng lựa chọn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng và thân thiện với môi trường. Ảnh: Cleanchoiceenergy

Quy mô thị trường

Theo các nhà nghiên cứu, thuật ngữ “thực phẩm có nguồn gốc thực vật” (plant-based food) lần đầu tiên do nhà hóa sinh người Mỹ T. Colin Campbell đặt ra vào năm 1980. Nhưng mãi đến năm 2015, thực phẩm dạng này mới thực sự nổi tiếng ở phạm vi toàn cầu. Với lo ngại ngày càng tăng về sức khỏe và khí hậu, sự quan tâm của người tiêu dùng đối với chế độ ăn uống và lối sống dựa trên thực vật đã thúc đẩy ngành công nghiệp thực phẩm đổi mới sản phẩm. Lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc thực vật trên toàn thế giới bắt đầu, còn được gọi: thực phẩm thế hệ mới.

Chế độ ăn dựa trên thực vật tập trung vào các loại thực phẩm không chỉ bao gồm trái cây và rau quả, mà còn cả các loại hạt, dầu thực vật, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, các sản phẩm thay thế thịt, ưu tiên thực phẩm nguyên chất, chế biến tối thiểu. Trong đó, protein thực vật là thành phần chính trong thị trường thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Chế độ ăn kiêng này góp phần quan trọng định hình lại thị trường công nghiệp thực phẩm toàn cầu.

Fortune thống kê, thị trường thực phẩm có nguồn gốc thực vật toàn cầu được định giá ở mức hơn 238 tỷ USD vào năm 2025, dự kiến tăng lên 257 tỷ USD năm nay và vượt 491 tỷ USD vào năm 2034, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) 8,47%. Đáng chú ý, Bắc Mỹ thống trị thị trường với thị phần 32,70% vào năm 2025. Châu Á - Thái Bình Dương cũng đang nổi lên là khu vực tăng trưởng nhanh với nhu cầu về các sản phẩm protein từ thực vật.

Khảo sát của Mintel cho thấy, hơn 1/5 người tiêu dùng Brazil quan tâm đến các sản phẩm có nguồn gốc thực vật thay thế sữa để phục hồi sức khỏe sau tập luyện thể thao. Tại Trung Quốc, 15% người tiêu dùng tiêu thụ đồ uống từ thực vật hằng ngày, trong khi hơn một nửa vẫn tiêu thụ sữa bò hằng ngày. 51% người tiêu dùng Thái Lan sẽ có động lực ăn nhiều sản phẩm thay thế thịt từ thực vật hơn nếu hương vị tương tự như thịt...

Xu hướng của người tiêu dùng

Các thương hiệu thực phẩm, thực vật nếu như trước đây nhắm đến thị trường thực phẩm thuần chay, nay cũng hướng đến đông đảo người tiêu dùng vốn chiếm thị phần lớn hơn: ưu tiên lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc thực vật (không hoàn hoàn loại bỏ thịt, sữa có nguồn gốc động vật trong khẩu phần ăn).

Bà Angeliki Triantafyllou (Hy Lạp), người đoạt giải thưởng Nhà phát minh châu Âu năm 2026, giải thích với Euronews: “Các sản phẩm từ thực vật không nhằm thay thế hoàn toàn các sản phẩm từ động vật, mà để đáp ứng một phần nhu cầu dinh dưỡng của một hành tinh sẽ phải nuôi sống hàng tỷ người trong những thập kỷ tới”.

Hơn nữa, theo chế độ ăn dựa trên thực vật có thể giúp tăng không gian xanh, bảo tồn động vật và các loài khác, giảm phát thải carbon và tiết kiệm nước.

Báo cáo của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu khẳng định: “Nếu nhiều người trên thế giới chuyển sang chế độ ăn thuần chay và giảm tiêu thụ thịt, điều đó có thể tăng cường đáng kể khả năng chống biến đổi khí hậu của hành tinh”.

Các tác giả của báo cáo chứng minh, việc chuyển sang chế độ ăn thực vật giàu các loại đậu, hạt, trái cây và rau quả có thể dẫn đến giảm đáng kể lượng khí thải nhà kính so với chế độ ăn hiện tại ở hầu hết các nước công nghiệp hóa. Như công bố trên tạp chí Nature Communications, việc tiêu thụ các sản phẩm thay thế từ thực vật có thể giúp giảm lượng khí thải nhà kính lên đến 52% và giảm diện tích đất sử dụng lên đến 45%.

Ngoài tốt hơn cho môi trường, việc chuyển sang chế độ ăn dựa trên thực vật tốt hơn cho sức khỏe. Điều này là do chế độ ăn dựa trên thực vật giúp cải thiện lượng sắt, chất xơ, folate, magie, chất béo không bão hòa trong chế độ ăn uống, đồng thời giảm lượng chất béo bão hòa, với các lợi ích đi kèm khác bao gồm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường tuýp 2 và giảm tỷ lệ tử vong do các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống.