Kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Giới thiệu sản phẩm “Blife - Hệ thống hỗ trợ giao tiếp cho người khuyết tật vận động nặng” do Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) nghiên cứu và phát triển. Ảnh: Quốc Toản

Tạo “đường băng” từ chính sách

Trong bối cảnh kinh tế tri thức phát triển mạnh, Hà Nội xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số là động lực tăng trưởng chủ đạo trong giai đoạn mới. Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22-12-2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội nhanh chóng cụ thể hóa đồng bộ nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Cuối năm 2025, HĐND thành phố Hà Nội thông qua 6 nghị quyết về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, gồm: Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát - sandbox (Nghị quyết số 29/2025/NQ-HĐND); thành lập và vận hành Quỹ đầu tư mạo hiểm thành phố Hà Nội (Nghị quyết số 30/2025/NQ-HĐND); chính sách phát triển khoa học, công nghệ (Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND); cơ chế hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo (Nghị quyết số 35/2025/NQ-HĐND); Đề án thành lập Sàn giao dịch công nghệ Hà Nội (Nghị quyết số 459/NQ-HĐND); Đề án thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo thành phố Hà Nội (Nghị quyết số 461/NQ-HĐND).

Cùng với đó, Luật Thủ đô năm 2026 tiếp tục mở rộng hành lang pháp lý, trao quyền chủ động lớn hơn cho thành phố về thiết kế chính sách, trong đó có nhiều cơ chế đặc thù cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, giúp Hà Nội không chỉ “đi theo” mà có thể “đi trước” trong một số lĩnh vực công nghệ mới.

PGS.TS Trương Ngọc Kiểm, Giám đốc Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, Hà Nội hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Từ hệ thống trường đại học hàng đầu, viện nghiên cứu đến đội ngũ chuyên gia đông đảo. Đặc biệt, sự kết nối giữa Đại học Quốc gia Hà Nội với Khu công nghệ cao Hòa Lạc đang hình thành cực tăng trưởng mới phía Tây Thủ đô.

Một điểm nhấn khác là nhiều doanh nghiệp đã chủ động đặt hàng các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu để giải quyết những bài toán thực tiễn. Nhiều trường đại học đã chuyển từ mô hình chỉ tập trung nghiên cứu sang chú trọng chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp (start-up), doanh nghiệp được thành lập để thương mại hóa kết quả nghiên cứu (spin-off) và mở rộng hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, thách thức đặt ra trong khi công nghệ liên tục thay đổi là giáo dục đại học cũng đang đứng trước áp lực phải thay đổi nhanh hơn.

“Để thu hẹp khoảng cách giữa nhà trường và thị trường, cần hoàn thiện thể chế và phát triển mạnh các tổ chức trung gian như trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm, trung tâm chuyển giao tri thức. Đây là mắt xích quan trọng kết nối hệ sinh thái, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu”, PGS.TS Trương Ngọc Kiểm nhấn mạnh.

Nhân lực chất lượng cao là trục dẫn hệ sinh thái sáng tạo

Nếu chính sách là “đường băng” thì tổ chức thực thi chính là động cơ tăng tốc. Ra mắt tháng 2-2026, Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội là mô hình tiêu biểu cho quan điểm “nhà nước định hướng - doanh nghiệp vận hành”, chuyển từ chính sách sang thị trường với hai đột phá. Lần đầu tiên, Hà Nội xây dựng một thiết chế đổi mới sáng tạo theo cấu trúc công ty cổ phần có vốn nhà nước, nhưng vận hành theo chuẩn mực quản trị hiện đại: Minh bạch, linh hoạt, gắn trách nhiệm với hiệu quả.

Đột phá thứ hai nằm ở vai trò điều phối. Thay vì các chương trình hỗ trợ phân tán, Trung tâm trở thành đầu mối kết nối hệ sinh thái. Theo TS Trần Quang Hưng, Phó Bí thư Thành đoàn Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội, Trung tâm là sự kết hợp “3 nhà”: Nhà nước (do UBND thành phố Hà Nội đại diện nắm giữ 70% vốn điều lệ), Đại học Bách khoa Hà Nội (15%) và Tập đoàn Công nghệ CMC (15%), hướng tới quy tụ cộng đồng nhà khoa học, doanh nghiệp khởi nghiệp, nhà sáng tạo trong và ngoài nước cùng phát triển giải pháp cho Thủ đô.

Năm 2026, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội sẽ tập trung hoàn thiện hạ tầng, xây dựng mạng lưới vườn ươm, mở rộng kết nối trong và ngoài nước, đồng thời triển khai cơ chế sandbox, tạo không gian pháp lý cho mô hình mới. Tại đây, các nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp được hỗ trợ từ không gian làm việc, nguồn vốn, dịch vụ đến thủ tục hành chính. Kết quả mong muốn là một quy trình khép kín hướng tới mục tiêu thương mại hóa sản phẩm.

Đáng chú ý, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Hà Nội đang mở rộng từ hạ tầng vật lý sang hạ tầng con người và dữ liệu. Cộng đồng sáng tạo hình thành với hàng chục nghìn thành viên, nhiều câu lạc bộ tại các trường đại học và mạng lưới kết nối quốc tế. Song song, các mạng lưới khoa học, công nghệ trọng điểm trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn, robot, an ninh mạng cũng được thúc đẩy mạnh mẽ.

Với sự cộng hưởng của thể chế mở, chính sách dẫn dắt và tinh thần đồng kiến tạo, hợp tác giữa “ba nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp), Hà Nội hoàn toàn có cơ sở để bứt phá, từng bước khẳng định vị thế trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực và cả nước.