Kiến tạo kinh tế xanh phát triển bền vững

Với nền tảng nông nghiệp quy mô lớn gắn với tiêu chuẩn quốc tế, năng lượng tái tạo làm trụ cột và hạ tầng kết nối giữ vai trò động lực, tỉnh tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng dài hạn, trách nhiệm và khả năng cạnh tranh cao.

Sở hữu khoảng 977 nghìn héc ta đất sản xuất nông nghiệp, tổng diện tích gieo trồng 771 nghìn héc ta/năm, lớn thứ hai cả nước, Gia Lai có nền tảng rõ rệt để phát triển các ngành hàng nông - lâm sản quy mô lớn. Thực tiễn cho thấy, việc gắn sản xuất với các tiêu chuẩn bền vững quốc tế đã tạo ra sự liên kết chặt chẽ hơn giữa nông dân và DN, từ khâu trồng trọt, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu.

Kinh tế xanh trở thành trục tái cấu trúc mô hình tăng trưởng

Ông Đoàn Ngọc Có-Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường-khẳng định, nếu thực hiện tốt liên kết sản xuất theo tiêu chuẩn, xây dựng mã số vùng trồng và phát triển thương hiệu, nông sản Gia Lai hoàn toàn có khả năng thâm nhập những thị trường khó tính nhất.

Sản xuất hữu cơ là hướng đi phù hợp để nâng cao giá trị cho cà phê Gia Lai. Ảnh: Phạm Quý

Gia Lai hiện có nhiều mặt hàng nông - lâm sản xuất khẩu chủ lực như cà phê, cao su, gỗ và các sản phẩm từ gỗ; trong đó, thị trường Liên minh châu Âu (EU) chiếm tỷ trọng đáng kể. Việc EU áp dụng quy định không gây mất rừng (EUDR) không chỉ đặt ra yêu cầu mới về trách nhiệm môi trường mà còn tạo sức ép để địa phương tái cấu trúc các ngành hàng theo hướng minh bạch, bền vững hơn.

Từ nhiều năm nay, nhiều DN như Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (phường An Phú), Công ty TNHH Cà phê Tropico Tây Nguyên (phường Diên Hồng), Công ty CP Tín Thành Đạt (phường Thống Nhất), Công ty TNHH một thành viên Cao su Chư Păh (xã Chư Păh)… đã triển khai các dự án sản xuất bền vững, vừa bảo vệ hệ sinh thái rừng, vừa cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Ngành hàng cà phê là ví dụ tiêu biểu cho quá trình chuyển đổi này. Thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế, nhiều DN tại Gia Lai đã triển khai mô hình sản xuất cà phê giảm phát thải khí nhà kính, tuân thủ EUDR, tham gia thị trường carbon tự nguyện, đạt các chứng nhận quốc tế như Rainforest Alliance, 4C, Organic…

Theo bà Nguyễn Đặng Tuấn Minh - Giám đốc Công ty CP KisStartup (Hà Nội), dự án ươm tạo và tăng tốc xuất khẩu xanh thông qua tiêu chuẩn bền vững tự nguyện (VSS) được triển khai tại Gia Lai cùng Công ty TNHH Cà phê Tropico Tây Nguyên đã đi thẳng vào “nút thắt” lớn nhất của nông sản xuất khẩu là chuẩn hóa chất lượng. Dự án không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn giúp người sản xuất thay đổi tư duy, biết cách kể câu chuyện sản phẩm và nhận thức rõ rằng xu hướng xanh là điều kiện bắt buộc để tồn tại và phát triển dài hạn.

Hay như ngành hàng cao su, việc xây dựng và đạt các chứng nhận quản lý rừng bền vững đang mở ra triển vọng mới cho sản phẩm trên thị trường quốc tế. Ông Lê Anh Tuấn - Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Cao su Chư Păh - cho biết: EUDR là xu thế tất yếu của thương mại toàn cầu, buộc DN phải chứng minh nguồn gốc hợp pháp, khả năng truy xuất bằng tọa độ địa lý. Vừa qua, Công ty đã công bố sản phẩm đáp ứng quy định EUDR. Đây không chỉ là bước tiến kỹ thuật hay thủ tục mà là một cam kết chiến lược của Công ty đối với khách hàng, thị trường, môi trường cho một tương lai xanh, bền vững.

Nền tảng của tăng trưởng xanh

Cùng với phát triển nông nghiệp bền vững, Gia Lai đang từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành “thủ phủ” năng lượng xanh của khu vực Tây Nguyên. Với lợi thế tự nhiên hiếm có, tỉnh không chỉ giàu tiềm năng mà đã bước vào giai đoạn khai thác hiệu quả.

Cánh đồng điện gió tại xã Ia Băng. Ảnh: Phạm Quý

Hiện nay, tỉnh có 61 dự án thủy điện với tổng công suất 2.736 MW; 17 dự án điện gió với tổng công suất 916 MW; 7 dự án điện mặt trời với tổng công suất 590 MWp và 2 dự án điện sinh khối công suất 130 MW đã vận hành thương mại. Theo điều chỉnh Quy hoạch Điện VIII, giai đoạn 2025 - 2030, tổng công suất các dự án năng lượng tái tạo phân bổ cho tỉnh lên tới hơn 6.500 MW.

Ông Trần Thúc Kham - Phó Giám đốc Sở Công Thương - nhận định: Năng lượng tái tạo không chỉ giúp tỉnh khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên mà còn là “đòn bẩy” thu hút đầu tư, tạo dư địa cho tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn đạt hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030. Đồng thời, khẳng định vai trò chiến lược của tỉnh trong bức tranh an ninh năng lượng quốc gia.

Sự quan tâm của các nhà đầu tư quốc tế cũng cho thấy sức hút của lĩnh vực này. Ông Dissescou Cyril Thibaut Ioan, Giám đốc điều hành Tập đoàn NEXIF RATCH Energy SE Asia, cho biết, dự án Nhà máy Điện gió Vân Canh Bình Định công suất 143 MW, tổng mức đầu tư khoảng 5.700 tỷ đồng, dự kiến khởi công đầu năm 2027 và vận hành thương mại giữa năm 2028 sẽ đóng góp khoảng 392 triệu kWh/năm khi đi vào hoạt động.

Không dừng lại ở phát triển dự án, Gia Lai coi nguồn nhân lực là yếu tố then chốt của hệ sinh thái năng lượng tái tạo. Tỉnh đã công bố mời gọi đầu tư Trung tâm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực năng lượng tái tạo. Đến nay, dự án đã phê duyệt kết quả mời quan tâm của nhà đầu tư tham gia đăng ký thực hiện là Liên danh Tập đoàn GEO (Đức) và Công ty TNHH O-Door Việt Nam. Đây là bước đi quan trọng nhằm xây dựng lực lượng lao động chất lượng cao, bảo đảm sự phát triển bền vững và dài hạn của ngành.

Định vị mới trong không gian tăng trưởng xanh

Nhìn tổng thể, dư địa phát triển kinh tế xanh của Gia Lai không chỉ đến từ lợi thế tự nhiên mà còn thể hiện ở tư duy phát triển mới, sự nhất quán trong quy hoạch và tinh thần đồng hành của DN. Tỉnh đang thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, Organic…; mở rộng đầu tư lĩnh vực năng lượng tái tạo; đồng thời phát triển hạ tầng kết nối, logistics gắn với bảo vệ môi trường và bản sắc văn hóa.

Kho hàng cà phê xuất khẩu của Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (phường An Phú). Ảnh: V.T

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Gia Lai diễn ra vào tháng 8-2025, TS Trần Du Lịch, Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, cho rằng Gia Lai là thị trường mới nổi với nhiều dư địa và cơ hội cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh mời gọi hơn 400 dự án, tập trung vào các lĩnh vực hạ tầng khu công nghiệp, hạ tầng số, giao thông, cảng biển - cảng cạn, logistics, năng lượng tái tạo, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo phục vụ xuất khẩu….

“Với sự dẫn dắt của quy hoạch, tinh thần cầu thị của lãnh đạo và hệ thống chính trị cùng nguồn nhân lực trẻ và định hướng đầu tư hạ tầng bài bản, Gia Lai đang trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn xanh” - ông Lịch nhấn mạnh.

Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Gia Lai lần thứ I (nhiệm kỳ 2025 - 2030) đã xác định 5 trụ cột: Tập trung phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo lớn mạnh, trở thành trụ đỡ nền kinh tế; phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn; phát triển nông nghiệp công nghệ cao và lâm nghiệp bền vững; phát triển dịch vụ cảng - logistics bao gồm cảng biển, ga đường sắt, cảng hàng không, cảng cạn; phát triển đô thị nhanh và bền vững gắn với phát triển thị trường bất động sản công nghiệp, đô thị, du lịch.

Trong đó, phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, đặc biệt là giao thông liên vùng, hạ tầng số và logistics là một trong những khâu đột phá chiến lược. Tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku giữ vai trò trục kết nối Đông - Tây, đưa các dòng sản phẩm xanh từ cao nguyên tiếp cận trực tiếp hệ thống cảng biển và thị trường quốc tế, tạo nền tảng hình thành chuỗi giá trị liên hoàn từ sản xuất, chế biến đến xuất khẩu.

Trên nền tảng đó, Gia Lai đang từng bước chuyển mình từ vùng nguyên liệu sang mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị xanh liên vùng và quốc tế, hướng tới một mô hình tăng trưởng bền vững, có trách nhiệm và khả năng thích ứng dài hạn với những chuẩn mực mới của kinh tế toàn cầu.

VŨ THẢO