Kiến tạo môi trường sáng tạo minh bạch và nhân văn từ các đạo luật mới
Những quy định mới không chỉ tháo gỡ khó khăn cho các nhà khoa học và doanh nghiệp mà còn mở ra không gian phát triển mới, góp phần đưa Việt Nam vững vàng tiến vào kỷ nguyên số với một tâm thế tự chủ và đầy khát vọng.
Trong khuôn khổ buổi họp báo diễn ra tại Phủ Chủ tịch vào chiều ngày 05.1.2026, Văn phòng Chủ tịch nước đã chính thức công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 13 luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua.
Đáng chú ý, hệ thống các đạo luật do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì soạn thảo đã tạo nên một dấu ấn mạnh mẽ, được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng pháp lý đồng bộ nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Việc ban hành các đạo luật này không chỉ đơn thuần là hoạt động lập pháp định kỳ mà còn là bước đi mang tính chiến lược nhằm cụ thể hóa các quan điểm của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những thay đổi chóng mặt của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thể chế được xác định là điều kiện tiên quyết, cần phải đi trước một bước để trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi cho nền kinh tế.
Dẫn đầu trong danh sách các văn bản luật mới là Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01.3.2026. Đây là đạo luật mang tính lịch sử, thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho việc phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam. Luật không chỉ hướng tới việc thúc đẩy AI trở thành hạ tầng trí tuệ quốc gia nhằm tăng trưởng năng suất lao động mà còn nhấn mạnh yếu tố đạo đức, đảm bảo công nghệ được phát triển an toàn, có trách nhiệm và vì lợi ích con người. Sự ra đời của luật này sẽ tạo lập một môi trường pháp lý minh bạch, đáng tin cậy cho các hoạt động hợp tác, thương mại hóa và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực công nghệ cao.
"Kỷ nguyên Công nghệ & Thể chế"
Tiếp nối đà đổi mới, Luật Chuyển đổi số dự kiến có hiệu lực từ ngày 01.7.2026, sẽ chính thức thay thế Luật Công nghệ thông tin hiện hành. Đây là sự chuyển đổi mang tính căn bản về tư duy quản lý, tập trung giải quyết các điểm nghẽn để tạo động lực đột phá cho quốc gia số. Luật tập trung vào việc thiết lập hành lang pháp lý cho hoạt động của chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, đồng thời luật hóa các cơ chế về tài chính và nhân lực. Đặc biệt, cơ chế đánh giá định kỳ và công khai kết quả chuyển đổi số sẽ là công cụ quan trọng để đảm bảo tính kỷ cương và hiệu quả trong việc thực hiện các mục tiêu chiến lược quốc gia.
Song song với các lĩnh vực công nghệ mới, mảng công nghệ cao cũng được củng cố bằng Luật Công nghệ cao, có hiệu lực đồng bộ từ tháng 7 năm 2026. Đạo luật này đóng vai trò dẫn dắt, tạo hành lang pháp lý để tập trung nguồn lực quốc gia vào việc nghiên cứu, phát triển và làm chủ các công nghệ chiến lược có tính đột phá và lan tỏa. Việc xác định công nghệ cao là một trong những mũi nhọn chiến lược sẽ góp phần quan trọng trong việc đảm bảo quốc phòng, an ninh và năng lực tự chủ về công nghệ của Việt Nam trên trường quốc tế.
Bên cạnh đó, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ và Luật Sở hữu trí tuệ, cùng có hiệu lực từ ngày 01.4.2026, đã hoàn thiện bức tranh pháp lý về đổi mới sáng tạo. Luật Chuyển giao công nghệ mới tập trung vào việc khơi thông luồng công nghệ nội sinh, thúc đẩy sự kết nối hữu cơ giữa các cơ sở nghiên cứu, đại học và doanh nghiệp. Trong khi đó, các sửa đổi về Sở hữu trí tuệ lại ưu tiên cải cách thủ tục hành chính và số hóa toàn diện hoạt động bảo hộ quyền, từ đó hỗ trợ tối đa việc khai thác thương mại các tài sản trí tuệ và xử lý hiệu quả các vấn đề phát sinh trong môi trường số.
Có thể khẳng định, sự ra đời đồng bộ của hệ thống các luật này đã thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành quốc sách hàng đầu. Những quy định mới không chỉ tháo gỡ khó khăn cho các nhà khoa học và doanh nghiệp mà còn mở ra không gian phát triển mới, góp phần đưa Việt Nam vững vàng tiến vào kỷ nguyên số với một tâm thế tự chủ và đầy khát vọng.
