Kiến tạo thể chế thông thoáng để doanh nghiệp nhỏ và vừa bứt phá

5 rào cản lớn cần tháo gỡ

Luật Hỗ trợ DNNVV được Quốc hội thông qua năm 2017 và sau 8 năm thực hiện, cùng với khoảng 8 nghị định và 20 thông tư hướng dẫn, đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp.

Đánh giá việc thực hiện Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017, TS Phan Hoàng Tuấn - Phó Chủ tịch Hiệp hội DNNVV TP Hồ Chí Minh cho rằng khung pháp lý đã tạo nền tảng quan trọng để Nhà nước đồng hành cùng khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi vẫn chưa đồng đều; hệ thống chính sách còn phân tán, thủ tục tiếp cận nguồn lực phức tạp và thiếu tiêu chí định lượng để đánh giá hiệu quả, khiến nhiều chính sách chưa đi vào thực chất.

Theo Hiệp hội DNNVV TP Hồ Chí Minh, hiện có 5 điểm nghẽn lớn cần được tháo gỡ.

Thứ nhất, khung pháp lý còn chồng chéo, thiếu tính thực thi. Sự thiếu thống nhất giữa Luật Hỗ trợ DNNVV với các luật chuyên ngành cùng nhiều quy định đã lạc hậu làm gia tăng chi phí tuân thủ và cản trở doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực.

"Nếu thể chế không đi trước mở đường để tháo gỡ sự chồng chéo giữa các luật chuyên ngành, mọi nỗ lực hỗ trợ doanh nghiệp ở các khâu phía sau sẽ chỉ dừng lại ở tính sự vụ và thiếu hiệu quả thực chất", ông Tuấn nêu.

Thứ hai, doanh nghiệp khó tiếp cận thông tin và nguồn lực hỗ trợ. Hệ thống cơ sở dữ liệu pháp luật chưa được tích hợp đồng bộ, các chương trình hỗ trợ còn phân tán khiến nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp siêu nhỏ và ở địa phương, gặp khó khăn trong tiếp cận chính sách.

Phó Chủ tịch Hiệp hội DNNVV TP Hồ Chí Minh cho rằng, DNNVV không thiếu khát vọng phát triển, họ chỉ thiếu một cơ chế tiếp cận thông tin và nguồn lực thực sự minh bạch, bình đẳng, không rào cản hành chính.

TS Phan Hoàng Tuấn - Phó Chủ tịch Hiệp hội DNNVV TP Hồ Chí Minh.

Thứ ba, chính sách tín dụng, thuế, mặt bằng sản xuất và chi phí tuân thủ còn nhiều rào cản. Doanh nghiệp nhỏ vẫn khó tiếp cận vốn do phụ thuộc vào tài sản thế chấp; quỹ bảo lãnh tín dụng hoạt động chưa hiệu quả, trong khi thiếu mặt bằng sản xuất ưu đãi và chi phí tuân thủ còn cao.

"Muốn DNNVV lớn mạnh, chúng ta phải cởi bỏ tư duy 'có tài sản thế chấp mới cho vay' và phải dành cho họ những không gian mặt bằng sản xuất với chi phí thực sự ưu đãi", ông Tuấn nhìn nhận.

Thứ tư, hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ESG còn thiếu chiều sâu. Các chính sách chủ yếu dừng ở tuyên truyền, chưa có công cụ hỗ trợ trực tiếp như "voucher công nghệ", đồng thời còn thiếu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện kiểm toán phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh.

Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không thể thành công bằng những lời kêu gọi chung chung; doanh nghiệp cần những 'voucher công nghệ' thực chất và một hệ sinh thái vườn ươm có sự đồng hành của dòng vốn tín dụng.

Thứ năm, thiếu cơ chế giám sát và đánh giá độc lập. Theo ông Tuấn, việc đánh giá hiệu quả chính sách chưa dựa trên kết quả đầu ra, đồng thời vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp trong giám sát thực thi cũng chưa được xác định rõ.

"Một chính sách hỗ trợ dù có mục tiêu tốt đẹp đến đâu nhưng nếu không được đo lường bằng kết quả đầu ra thực tế của doanh nghiệp thì chính sách đó đã thất bại một nửa ngay từ khâu thiết kế", ông Tuấn chia sẻ.

6 nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách hỗ trợ

Để khơi thông các điểm nghẽn thể chế và tạo động lực cho kinh tế tư nhân, Hiệp hội DNNVV TP Hồ Chí Minh đề xuất 6 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, sớm ban hành Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi) trong năm 2026 để thay thế Luật năm 2017, bảo đảm đồng bộ với các luật mới. Đồng thời, đơn giản hóa tiêu chí xác định DNNVV, ưu tiên sử dụng tiêu chí doanh thu và mở rộng đối tượng hỗ trợ, gồm doanh nghiệp do người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ và doanh nghiệp thực hành ESG.

Thứ hai, cải cách chính sách tiếp cận tín dụng và đất đai theo hướng cho phép áp dụng cơ chế thử nghiệm (sandbox), mở rộng cho vay dựa trên tín nhiệm, dòng tiền và tài sản vô hình thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp. Đồng thời, bổ sung cơ chế miễn trừ trách nhiệm cho cán bộ Quỹ bảo lãnh tín dụng và quy định trách nhiệm của địa phương trong bố trí quỹ đất, mặt bằng sản xuất ưu đãi cho DNNVV.

Thứ ba, hỗ trợ thực chất chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ESG thông qua cơ chế "voucher công nghệ", hỗ trợ nền tảng số dùng chung, ưu tiên DNNVV tham gia mua sắm công. Bên cạnh đó, xây dựng bộ chỉ số ESG phù hợp với DNNVV và hỗ trợ 50-70% chi phí kiểm toán carbon, cấp chứng chỉ xanh thông qua "Voucher xanh".

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng AI để giảm chi phí tuân thủ, tích hợp cơ sở dữ liệu pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia và triển khai trợ lý ảo AI, AI Chatbot hỗ trợ doanh nghiệp 24/7.

Thứ năm, luật hóa vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp trong giám sát thực thi chính sách; định kỳ tổ chức khảo sát mức độ hài lòng của doanh nghiệp, đồng thời bố trí kinh phí để các hiệp hội thực hiện nhiệm vụ phản biện, tiếp nhận và phản ánh vướng mắc.

Thứ sáu, xây dựng hệ thống dữ liệu và cơ chế đánh giá dựa trên kết quả đầu ra, số hóa dữ liệu pháp lý, phát triển tài liệu đào tạo trực tuyến và thiết lập các chỉ tiêu đo lường mức độ hài lòng của doanh nghiệp, phấn đấu đạt tối thiểu 90%.

"Trong bối cảnh mới cần chuyển dịch từ phương thức "hỗ trợ hành chính, phân bổ nguồn lực dàn trải theo kiểu ban phát ưu đãi ngắn hạn" sang tư duy "thiết kế hệ sinh thái phát triển doanh nghiệp". Chính sách hỗ trợ cần hướng tới kiến tạo môi trường thể chế thông thoáng, minh bạch, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững", Phó Chủ tịch Hiệp hội DNNVV TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh.

Theo hiệp hội, giai đoạn 2026-2030 là thời điểm quan trọng để chuyển từ tư duy "hỗ trợ hành chính" sang kiến tạo hệ sinh thái phát triển doanh nghiệp. Việc ban hành Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi) trong năm 2026 sẽ là cơ hội để đồng bộ hóa thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn và tạo môi trường minh bạch, bình đẳng, giúp DNNVV phát triển bền vững.