Kiểu ăn uống khiến mỡ máu tăng nhanh

Mỡ máu cao không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch mà còn làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính sẵn có như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh gan. Ảnh: Freepik.

Mỡ máu cao là rối loạn chuyển hóa thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt phổ biến ở người cao tuổi. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch mà còn làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính sẵn có như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh gan, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được kiểm soát tốt.

Theo các chuyên gia, mỡ máu cao có mối liên hệ chặt chẽ với chế độ ăn uống và lối sống.

Chất béo

Trao đổi với Tri Thức - Znews, PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát Béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết việc điều chỉnh chế độ ăn cần dựa trên loại rối loạn mỡ máu cụ thể của từng bệnh nhân.

Nếu tăng triglycerid đơn thuần, người bệnh cần chú ý hạn chế rượu bia và các loại đường đơn giản. Trường hợp tăng cholesterol, chế độ ăn chỉ ảnh hưởng khoảng 1/3, phần còn lại phụ thuộc vào chức năng gan trong việc tổng hợp và đào thải cholesterol. Vì vậy, việc kiêng tuyệt đối thực phẩm chứa cholesterol không phải lúc nào cũng cần thiết và có thể làm giảm chất lượng cuộc sống nếu áp dụng quá cứng nhắc.

"Điều quan trọng đầu tiên vẫn là kiểm soát cân nặng. Khi bắt đầu dư thừa cân nặng, rối loạn chuyển hóa sẽ xuất hiện. Nếu cân nặng ổn định mà mỡ máu vẫn cao, bạn cần nghĩ tới yếu tố di truyền hoặc gia đình", PGS Hưng nhấn mạnh.

Theo khuyến nghị dinh dưỡng, tổng năng lượng từ chất béo nên chiếm khoảng 20-30% khẩu phần ăn hàng ngày. Trong đó, chất béo bão hòa cần dưới 7%, chất béo chưa bão hòa đơn và đa khoảng 7-10%.

Việc chiên rán lâu, dùng dầu chiên đi chiên lại sẽ làm mất giá trị dinh dưỡng và sinh ra các chất có hại. Ảnh: Yeubep.

Để làm được điều này, bạn cần kiểm soát nguồn đạm động vật. Ngay cả thịt nạc vẫn chứa chất béo bão hòa, do đó việc giảm lượng thịt đỏ, tăng đạm thực vật và cá là cách hiệu quả để cải thiện mỡ máu.

Ngoài ra, dầu thực vật vẫn cần thiết trong bữa ăn, nhưng cần lựa chọn và chế biến hợp lý. Việc chiên rán lâu, dùng dầu chiên đi chiên lại sẽ làm mất giá trị dinh dưỡng và sinh ra các chất có hại. Thay vào đó, có thể ưu tiên hấp, luộc, xào nhanh, trộn salad hoặc bổ sung chất béo lành mạnh từ các loại hạt.

Đồ chiên rán

Theo PGS Hưng, một sai lầm phổ biến là cấm hoàn toàn dầu mỡ hoặc đồ chiên rán, khiến chế độ ăn thiếu tính khả thi và khó duy trì lâu dài.

"Chúng ta vẫn có thể ăn cá rán, thịt kho, món xào nếu số lượng nhỏ, đạm chỉ chiếm khoảng 1/3 bữa ăn, phần còn lại là rau luộc, canh, món thanh đạm. Vấn đề không nằm ở một món ăn, mà ở tổng lượng và tần suất", ông phân tích.

PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát Béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Ảnh: BSCC.

Việc ăn đồ chiên rán hàng ngày với lượng lớn là nguy cơ rõ rệt, nhưng nếu ăn với lượng ít, được cân đối trong tổng khẩu phần thì vẫn có thể chấp nhận. Điều quan trọng là người ăn ý thức được mình đang ăn bao nhiêu, thay vì "ăn theo cảm giác".

Bên cạnh ăn uống, hoạt động thể lực đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát mỡ máu. Tập thể dục giúp giảm cân nhẹ nhàng, cải thiện chỉ số mỡ máu, đường huyết và huyết áp.

Ngoài lợi ích chuyển hóa, vận động còn giúp giảm căng thẳng, yếu tố khiến nhiều người tìm đến đồ ăn như một cách giải tỏa. "Khi tập thể dục, người ta ít nghĩ đến ăn hơn, tâm lý thoải mái hơn, từ đó kiểm soát ăn uống tốt hơn", PGS Hưng nói.

Ăn uống là câu chuyện dài hơi

Vị chuyên gia nhấn mạnh, kiểm soát mỡ máu không phải là chế độ ăn ngắn hạn mà là thay đổi lối sống lâu dài. Thay vì cấm đoán "máy móc", người dân cần xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối, có tính thực tế, phù hợp với thói quen sinh hoạt của từng người.

"Mỗi người cần biết tổng lượng mình được ăn trong ngày, chia cho 3-4 bữa, linh hoạt điều chỉnh món ăn. Bữa này có món xào thì bữa khác thanh đạm hơn. Điều quan trọng là duy trì được lâu dài", PGS Hưng nhấn mạnh.

Kiểm soát mỡ máu vì thế không phải là cuộc chiến với đồ ăn, mà là hành trình hiểu cơ thể mình, ăn đúng - ăn đủ - ăn có kiểm soát để bảo vệ tim mạch và sức khỏe về lâu dài.

Phương Anh