Kiểu cha mẹ tưởng hiền lành nhất lại khiến con tổn thương sâu nhất: 10 năm sau mới trả giá

Trẻ em giống như một tờ giấy trắng. Trang giấy ấy sẽ trở thành bức tranh rực rỡ hay nhạt nhòa phụ thuộc vào những gì cha mẹ viết lên đó mỗi ngày bằng lời nói, thái độ và cách ứng xử.

Không ai sinh ra đã là cha mẹ hoàn hảo, nhưng việc cha mẹ ngừng học hỏi và từ chối trưởng thành mới thực sự là điều đáng lo.

Cha mẹ EQ thấp: Nguy cơ âm thầm làm tổn thương con

Nhiều nghiên cứu cho thấy, thành công của một người không chỉ dựa vào chỉ số IQ. Các công bố học thuật từ Đại học Harvard chỉ ra rằng trí tuệ cảm xúc (EQ) đóng vai trò quan trọng trong khả năng thích nghi và xây dựng mối quan hệ.

EQ bao gồm khả năng nhận diện, kiểm soát cảm xúc của bản thân, thấu hiểu người khác và duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực.

Gia đình chính là nơi đầu tiên trẻ học về cảm xúc. Khi cha mẹ thường xuyên phủ nhận cảm xúc của con, trẻ sẽ dần mất kết nối với chính mình.

Trên nền tảng Zhihu từng có một chủ đề gây tranh luận lớn về tác động của cha mẹ EQ thấp.

Một người đàn ông chia sẻ rằng khi còn nhỏ, mỗi lần anh bày tỏ sự đồng cảm hay mệt mỏi đều bị cha mẹ gạt đi bằng những câu như "Trẻ con biết gì mà buồn" hay "Mới thế đã mệt sao?". Lâu dần, anh chọn cách im lặng và đóng cửa thế giới nội tâm với chính cha mẹ mình.

Cha mẹ có EQ thấp thường khiến con cảm thấy mình "sai" khi bộc lộ cảm xúc. Ảnh minh họa

Khi cha mẹ phủ nhận cảm xúc, con dễ trở thành "người tử tế" quá mức

Trong cuốn "Trí tuệ cảm xúc", nhà tâm lý học Daniel Goleman khẳng định rằng môi trường gia đình ảnh hưởng sâu sắc đến khả năng quản lý cảm xúc của trẻ. Cha mẹ có EQ thấp thường khiến con cảm thấy mình "sai" khi bộc lộ cảm xúc.

Tiến sĩ Susan Forward từng cảnh báo: trẻ em tin vào những gì cha mẹ nói về mình. Nếu cha mẹ liên tục chê trách, trẻ sẽ mặc định bản thân yếu kém.

Điều này được thể hiện rõ trong cuốn "Ông Cóc đi khám bệnh tâm lý" của Robert de Board. Nhân vật Cóc lớn lên trong sự nghiêm khắc và quở trách của cha.

Hệ quả là Cóc mắc hội chứng "People Pleaser" – luôn cố làm hài lòng người khác, sợ xung đột và không dám nói "không".

Nhiều đứa trẻ có cha mẹ thường xuyên phán xét cũng lớn lên với tâm thế như vậy. Bề ngoài chúng ngoan ngoãn, nhưng bên trong lại thiếu tự tin và dễ bị tổn thương trong các mối quan hệ.

Cha mẹ càng áp đặt, con càng thu mình

Khái niệm "Hiệu ứng gió Nam" trong ngụ ngôn của Jean de La Fontaine cho thấy một điều đơn giản: càng cưỡng ép, con người càng phản kháng. Gió Bắc thổi mạnh không khiến người lữ khách cởi áo, nhưng gió Nam dịu dàng lại làm được điều đó.

Cha mẹ cũng vậy. Khi cha mẹ áp đặt và phủ nhận cảm xúc của con, trẻ hoặc sẽ phản kháng, hoặc sẽ thu mình lại. Ngược lại, khi cha mẹ lắng nghe và tôn trọng nhu cầu tâm lý của con, trẻ dễ dàng mở lòng và hợp tác hơn.

Không ít trường hợp cha mẹ vì tức giận mà lựa chọn những hình phạt cực đoan. Nhưng những phản ứng bốc đồng ấy không giúp con tiến bộ, chỉ khiến nỗi sợ hãi và khoảng cách gia đình ngày càng lớn.

Cha mẹ cần học cách quản lý cảm xúc trước khi dạy con

Nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng giáo dục con cái bắt đầu từ việc cha mẹ kiểm soát cảm xúc của chính mình. Khi cha mẹ biết dừng lại trước cơn giận, biết lắng nghe thay vì phán xét, trẻ sẽ học được cách điều chỉnh cảm xúc thông qua tấm gương đó.

Quản lý cảm xúc không có nghĩa là kìm nén. Đó là khả năng nhận diện cảm xúc và lựa chọn phản ứng phù hợp. Khi con nói "Con buồn", điều con cần không phải là lời phủ nhận, mà là sự công nhận từ cha mẹ.

Cha mẹ có EQ cao không chỉ kiểm soát bản thân mà còn giúp con hiểu và gọi tên cảm xúc của mình. Đây chính là nền tảng để trẻ xây dựng sự tự tin và khả năng thích nghi sau này.

Khi cha mẹ áp đặt và phủ nhận cảm xúc của con, trẻ hoặc sẽ phản kháng, hoặc sẽ thu mình lại. Ảnh minh họa

Sự nêu gương của cha mẹ quyết định tương lai của con

Trong giáo dục gia đình, lời nói không bao giờ có sức mạnh bằng hành động. Nhiều cha mẹ phàn nàn con lười học nhưng bản thân lại dành phần lớn thời gian cho điện thoại. Trẻ học bằng cách quan sát cha mẹ nhiều hơn là nghe giảng.

Nhà văn đoạt giải Nobel Mạc Ngôn từng chia sẻ rằng ảnh hưởng sâu sắc nhất đối với mỗi con người chính là giáo dục gia đình. Cách cha mẹ làm việc, cư xử và đối diện khó khăn sẽ in sâu vào tâm trí trẻ một cách vô thức.

Điều quan trọng để trở thành cha mẹ tốt không nằm ở vật chất dư dả, mà ở tấm gương sống. Khi cha mẹ trưởng thành hơn, con cái cũng có nền tảng vững chắc hơn.

Cha mẹ thay đổi hôm nay để không hối tiếc 10 năm sau

EQ không phải năng lực cố định. Cha mẹ hoàn toàn có thể rèn luyện trí tuệ cảm xúc thông qua việc học cách lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng con mỗi ngày.

Chỉ một sự công nhận nhỏ, một câu hỏi quan tâm đúng lúc cũng có thể trở thành điểm tựa tinh thần cho trẻ suốt đời.

Không đánh, không mắng chưa chắc đã đủ. Điều con cần ở cha mẹ là sự thấu hiểu và đồng hành về cảm xúc. Nếu hôm nay cha mẹ kịp nhận ra và thay đổi, thì 10 năm sau sẽ không phải nói lời "giá như".