Kiev trước bài toán bầu cử và thỏa thuận hòa bình dưới sức ép từ Washington

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Ảnh: PAP/TTXVN

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang lên kế hoạch tổ chức bầu cử tổng thống song song với một cuộc trưng cầu dân ý về bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Nga, trong bối cảnh Chính quyền Tổng thống Donald Trump gây sức ép yêu cầu Kiev hoàn tất cả hai cuộc bỏ phiếu trước ngày 15/5 nếu không muốn mất các bảo đảm an ninh do Mỹ đề xuất.

Theo các quan chức Ukraine và phương Tây, kế hoạch này được thúc đẩy khi Nhà Trắng gia tăng áp lực buộc Kiev đẩy nhanh đàm phán nhằm chấm dứt xung đột lớn nhất châu Âu kể từ Thế chiến II. Tổng thống Zelensky dự kiến công bố lộ trình bầu cử và trưng cầu dân ý vào ngày 24/2, tròn bốn năm Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện.

Động thái trên đánh dấu bước ngoặt chính trị đáng kể. Trước đó, ông Zelensky nhiều lần cho rằng không thể tổ chức bầu cử trong điều kiện thiết quân luật, khi hàng triệu người dân phải di dời và khoảng 20% lãnh thổ nằm dưới sự kiểm soát của Nga. Tuy nhiên, kế hoạch mới cho thấy Kiev đang tìm cách dung hòa giữa yêu cầu chính trị trong nước và sức ép từ Washington.

Theo các nguồn tin của Financial Times, Mỹ muốn hoàn tất thỏa thuận hòa bình trước tháng 6 để có thể chuyển trọng tâm sang cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Tổng thống Zelensky gần đây cho biết phía Mỹ mong muốn một lịch trình rõ ràng cho tiến trình hòa bình. Tuy nhiên, các quan chức cũng cảnh báo mốc thời gian và tối hậu thư từ Washington có thể thay đổi, vì còn phụ thuộc vào tiến triển đàm phán với Tổng thống Vladimir Putin.

Nhà Trắng được cho là đã gắn các bảo đảm an ninh với điều kiện Kiev chấp nhận một thỏa thuận rộng hơn, có thể bao gồm nhượng bộ tại vùng Donbas. Tổng thống Zelensky đến nay vẫn từ chối nhượng lãnh thổ, khẳng định Ukraine sẽ giữ vững lập trường của mình. Trong khi đó, ông Putin tuyên bố sẽ tiếp tục theo đuổi các mục tiêu tối đa nếu Kiev và phương Tây không đáp ứng yêu cầu của Moskva, bất chấp phát biểu từ ông Trump và đặc phái viên Steve Witkoff rằng Nga sẵn sàng đạt thỏa thuận.

Trong nước, mức độ ủng hộ dành cho ông Zelensky vẫn đáng kể nhưng đã giảm so với giai đoạn đầu xung đột. Tình trạng mệt mỏi vì chiến sự kéo dài và các vụ bê bối tham nhũng trong nội bộ đã ảnh hưởng đến hình ảnh của chính quyền. Những người thân cận với Tổng thống cho biết ông tin rằng cơ hội tái đắc cử có thể thuận lợi hơn trong năm nay, đặc biệt nếu bầu cử diễn ra cùng lúc với trưng cầu dân ý, qua đó gia tăng tỷ lệ tham gia.

Theo lộ trình dự kiến, Quốc hội Ukraine sẽ dành tháng 3 và 4 để sửa đổi khung pháp lý, nhằm cho phép bỏ phiếu trong điề kiện thời chiến. Hiện thiết quân luật cấm tổ chức bầu cử toàn quốc. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo tiến độ gấp rút có thể ảnh hưởng đến tính hợp pháp của kết quả, khi hàng trăm nghìn binh sĩ đang ở tiền tuyến và hàng triệu công dân sống xa nơi cư trú.

Bà Olha Aivazovska, Chủ tịch tổ chức OPORA tại Kiev, nhận định sáu tháng chuẩn bị là mức tối thiểu cần thiết cho một cuộc bầu cử đáng tin cậy. Theo bà, nếu không có lệnh ngừng bắn, Nga có thể dễ dàng gây gián đoạn bằng các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào cơ sở hạ tầng hoặc điểm bỏ phiếu.

Nhiều chính trị gia cũng phản đối tổ chức bầu cử trước khi đạt được hòa bình bền vững với bảo đảm an ninh mạnh mẽ. Thị trưởng Kiev Vitali Klitschko cho rằng cạnh tranh chính trị trong thời chiến có thể làm gia tăng chia rẽ nội bộ và làm suy yếu đất nước.

Các quan chức phương Tây nhấn mạnh tỷ lệ cử tri tham gia cần đạt ít nhất một nửa so với trước xung đột để bảo đảm kết quả được quốc tế công nhận và tránh tạo cớ cho Nga bác bỏ tính hợp lệ. Việc tổ chức đồng thời hai cuộc bỏ phiếu có thể giúp nâng cao tỷ lệ tham gia, song cũng đặt ra rủi ro nếu tiến trình bị đánh giá là vội vàng.

Kế hoạch bầu cử và trưng cầu dân ý vì vậy phụ thuộc lớn vào khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình mà ông Zelensky cho là chấp nhận được đối với người dân Ukraine. Tổng thống Ukraine từ lâu đã bày tỏ ý định đưa bất kỳ thỏa thuận nào ra toàn dân bỏ phiếu nhằm củng cố tính chính danh. Tuy nhiên, trong bối cảnh chiến sự chưa có dấu hiệu chấm dứt hoàn toàn và bất đồng lãnh thổ vẫn sâu sắc, lộ trình này tiếp tục đối mặt nhiều ẩn số.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc