Kinh tế Ấn Độ trước phép thử sống còn của ngành IT

Suốt ba thập niên, Ấn Độ kiếm ngoại tệ bằng mô hình cho thuê chất xám với chi phí chỉ bằng khoảng 1/5 so với phương Tây. Các tập đoàn toàn cầu đưa những tác vụ công nghệ, vận hành và quy trình kinh doanh có thể chuẩn hóa sang Bengaluru, Hyderabad hay Pune; doanh nghiệp Ấn Độ cung cấp nhân lực với chi phí thấp hơn 60-80%. Nhưng lợi thế ấy đang bị trí tuệ nhân tạo (AI) thách thức, khi các công cụ mới bắt đầu viết mã, kiểm thử, sửa lỗi và xử lý nhiều công việc từng do kỹ sư phần mềm đảm nhiệm.

Ngày 24/02/2026, chỉ số Nifty IT giảm còn 30.054 điểm, thấp nhất trong 30 tháng. Riêng tháng 2, chỉ số này mất 21%, đánh dấu tháng giao dịch tồi tệ nhất trong 23 năm. Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) trên Sở Giao dịch quốc gia Ấn Độ (NSE) cũng tụt về 16,9%, mức thấp kỷ lục trong 15 năm. Cú rơi phản ánh nỗi lo rằng AI có thể làm xói mòn nền tảng tăng trưởng của ngành IT Ấn Độ.

Cú sốc AI và điểm yếu của mô hình “bán giờ công”

“Chất xúc tác” cho làn sóng bán tháo là tài liệu “The 2028 Global Intelligence Crisis” của Citrini Research, do Alap Shah, cựu Giám đốc danh mục đầu tư tại Citadel, đồng tác giả. Tài liệu mô phỏng kịch bản các tác nhân AI lập trình kéo chi phí biên của việc viết phần mềm xuống gần chi phí điện, qua đó xóa mờ lợi thế nhân công giá rẻ của Ấn Độ. Khi đó, hợp đồng với Tata Consultancy Services, Infosys và Wipro bị hủy hàng loạt; đồng rupee mất 18% giá trị trong 4 tháng; New Delhi phải đàm phán cứu trợ với Quỹ Tiền tệ quốc tế. Thảm họa ấy không xảy ra, nhưng cú sốc tâm lý trên thị trường là có thật.

AI làm lung lay lợi thế thuê ngoài giá rẻ, buộc Ấn Độ tái định vị ngành IT

Mô hình 30 năm của ngành dịch vụ công nghệ thông tin Ấn Độ được xây dựng trên chênh lệch chi phí lao động. Đến năm tài chính 2026, khu vực dịch vụ đóng góp 53,6% GDP; xuất khẩu dịch vụ đạt 465-475 tỷ USD, đưa Ấn Độ trở thành nhà xuất khẩu dịch vụ lớn thứ 7 thế giới với 4,3% thị phần. Tuy nhiên, điểm yếu cấu trúc của mô hình này là lợi nhuận phụ thuộc nhiều vào số lượng nhân sự hơn chiều sâu tri thức. Nhiều công ty IT kiếm tiền bằng cách bố trí nhiều người vào dự án rồi tính phí theo giờ. Về bản chất, đây là mô hình mở rộng bằng nhân công, gần với ngành xây dựng hơn là một ngành công nghệ dựa trên tài sản trí tuệ.

Khi AI có thể viết mã, kiểm thử và sửa lỗi nhanh hơn một nhóm hàng chục kỹ sư, khách hàng phương Tây có lý do yêu cầu giảm 20-30% đơn giá dịch vụ khi gia hạn hợp đồng. Citrini Research gọi rủi ro này là vòng lặp “GDP bóng ma”: doanh nghiệp cắt nhân sự để giữ biên lợi nhuận, thu nhập người lao động giảm, sức mua co lại, rồi áp lực cắt giảm quay trở lại nền kinh tế.

TCS là doanh nghiệp đầu tiên công bố rõ hệ quả, với kế hoạch cắt 12.000 vị trí trong năm tài chính 2026, tương đương 2% lực lượng lao động. Một số nguồn tin công đoàn cho rằng con số thực tế có thể vượt 30.000 người nếu tính cả nhân sự buộc phải nghỉ để đổi lấy trợ cấp 3 tháng.

Lợi thế chi phí chưa mất nhưng mô hình cũ phải thay đổi

Tuy nhiên, không phải mọi dữ liệu đều ủng hộ kịch bản bi quan. Raghuram Rajan, cựu Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI), cho rằng lợi thế chi phí của Ấn Độ chưa biến mất. Một tư vấn viên hàng đầu tại Ấn Độ có mức lương khoảng 50.000 USD/năm, trong khi người tương đương ở Mỹ hoặc châu Âu có thể tốn khoảng 250.000 USD/năm. Khi AI được phổ cập, cả hai nhóm lao động đều được tăng năng suất theo tỷ lệ tương đương, nên khoảng cách chi phí 1:5 vẫn là động lực để các tập đoàn đa quốc gia tiếp tục sử dụng nhân lực Ấn Độ.

Dữ liệu tài chính năm 2026 cũng cho thấy cú sốc AI chưa lan thành khủng hoảng hệ thống. Doanh thu trực tiếp từ AI tại TCS và Infosys mới chiếm 5-6% tổng doanh thu. Motilal Oswal ước tính rủi ro xói mòn doanh thu do AI trong 3-4 năm tới ở mức 9-12%. Jefferies dự báo lợi nhuận kép hằng năm của các công ty IT vốn hóa lớn vẫn tăng khoảng 6% đến năm 2028. GDP thực của Ấn Độ tăng 7,4% trong năm tài chính 2026. CEO TCS K. Krithivasan cũng khẳng định việc cắt giảm nhân sự chủ yếu do khách hàng toàn cầu chậm ra quyết định trước bất ổn địa chính trị và rủi ro thuế quan, không phải do AI triệt tiêu nhu cầu lao động.

Dù vậy, ngành IT Ấn Độ không thể đứng yên. Sự thay đổi sâu hơn đang diễn ra ở cấu trúc hợp tác. Thay vì chỉ thuê ngoài qua các nhà thầu trung gian như TCS hay Wipro, nhiều tập đoàn toàn cầu đang tự xây dựng Trung tâm Năng lực toàn cầu (GCC) trực tiếp tại Ấn Độ. Trong mô hình này, nhân sự Ấn Độ không còn là lực lượng gia công bên ngoài, mà trở thành thành viên nội bộ, có quyền truy cập dữ liệu doanh nghiệp và trực tiếp tham gia phát triển sản phẩm toàn cầu. Khi lợi thế cạnh tranh phụ thuộc vào việc huấn luyện mô hình AI độc quyền trên dữ liệu nội bộ, không tập đoàn nào muốn chia sẻ tài sản chiến lược đó với nhà thầu bên thứ ba.

Theo Nasscom và Zinnov, hệ sinh thái GCC tại Ấn Độ đạt 2.117 trung tâm, sử dụng 2,36 triệu chuyên gia và tạo doanh thu 98,4 tỷ USD trong năm tài chính 2026. Khoảng 46% trung tâm GCC hiện đóng vai trò quản lý danh mục và điều phối chuyển đổi toàn cầu. Mức lương tại GCC cũng cao hơn 15-40% so với các công ty dịch vụ IT truyền thống. Điều này cho thấy nhân sự Ấn Độ không bị đẩy khỏi chuỗi giá trị toàn cầu, mà đang dịch chuyển lên nấc thang cao hơn.

Hạ tầng và đào tạo lại nhân lực cũng được tăng tốc. Tháng 4/2026, Google khởi công tổ hợp hạ tầng AI lớn nhất của hãng ngoài nước Mỹ tại Visakhapatnam, với tổng vốn đầu tư 15 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030. Wipro hoàn thành chương trình TalentNext, đào tạo 80.000 sinh viên và 1.000 giảng viên trong năm tài chính 2026, hướng tới mục tiêu 1 triệu sinh viên vào năm 2030...

Ấn Độ đang chuyển từ mô hình kiếm tiền bằng số lượng lao động sang năng lực chiến lược, dữ liệu và hạ tầng. Các tập đoàn phương Tây không rời Bengaluru hay Hyderabad, mà nâng kỳ vọng và trả lương cao hơn cho những kỹ năng mới. Tốc độ chuyển đổi này sẽ là phép thử sống còn của Ấn Độ trong thập niên tới.