Nông sản Việt sẽ được truy xuất nguồn gốc quốc gia từ ngày 1 - 7

Xây dựng nền tảng dùng chung

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, truy xuất nguồn gốc nông sản không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành hàng rào kỹ thuật bắt buộc tại hầu hết các thị trường xuất khẩu lớn.

Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Quang Tin cho biết, việc xây dựng và vận hành hệ thống theo chỉ đạo của Chính phủ và lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gặt hái được những kết quả ban đầu mang tính tích cực. Tính đến thời điểm hiện tại, hệ thống quản lý tập trung đã cập nhật thông tin của khoảng 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm khác nhau. Đi cùng với đó là dữ liệu của 919 lô hàng, thu hút sự tham gia tích cực của 547 nông hộ, 255 vùng trồng cùng 149 doanh nghiệp trải dài tại 26 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Nhiều mặt hàng nông sản chủ lực có giá trị kinh tế cao và kim ngạch xuất khẩu lớn như lúa gạo, các loại thịt, sữa, chè và trái cây đang được cơ quan quản lý lên phương án chuẩn bị triển khai đồng bộ trên diện rộng. Đáng chú ý, việc thí điểm áp dụng truy xuất nguồn gốc đối với quả sầu riêng xuất khẩu bước đầu đã thu hút 16 doanh nghiệp lớn tham gia. Mô hình thí điểm này không chỉ giúp hình thành một quy trình vận hành thực tế đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế, mà còn mở ra cơ hội lớn trong việc đàm phán, trao đổi và công nhận dữ liệu truy xuất nguồn gốc chéo với các đối tác nước ngoài.

Nhiều mặt hàng nông sản sẽ có dữ liệu truy xuất nguồn gốc. Ảnh: Hoàng Kim

Đại diện Công ty Netacom cho biết, doanh nghiệp đang hoàn thiện một hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản toàn diện. Hệ thống này tích hợp đầy đủ các quy trình nghiệp vụ theo định hướng hướng dẫn của Bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có khả năng kết nối dữ liệu linh hoạt và áp dụng mô hình xã hội hóa. Bằng việc tận dụng, tích hợp lại các nền tảng công nghệ sẵn có trước đây như CheckVN hay iCheck, giải pháp này giúp các bên tham gia tránh được lãng phí tài chính và rút ngắn đáng kể thời gian triển khai. Các đơn vị công nghệ và doanh nghiệp phụ trợ chỉ cần điều chỉnh cấu trúc đầu ra dữ liệu dựa theo bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chung.

Hệ thống tiên tiến này được thiết kế dựa trên kiến trúc mở, cho phép liên kết toàn bộ chuỗi cung ứng từ các nông hộ nhỏ lẻ, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến cho đến cơ quan quản lý nhà nước. Tất cả các hoạt động theo dõi, truy vết hành trình sản phẩm và báo cáo dữ liệu đều được thực hiện theo thời gian thực (real-time). Đặc biệt, việc tích hợp công nghệ Blockchain vào nền tảng sẽ giúp nâng cao tối đa tính minh bạch, chống làm giả dữ liệu, bảo đảm tính an toàn và độ tin cậy tuyệt đối của thông tin nông sản Việt khi bước ra thế giới.

Theo lộ trình cam kết của doanh nghiệp, từ nay đến ngày 19-6-2026, đơn vị sẽ tập trung tối đa nhân lực để hoàn thiện hệ thống theo các tiêu chí đánh giá; từ ngày 20 đến 30-6-2026 sẽ tiến hành cài đặt, triển khai trực tiếp trên hạ tầng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để sẵn sàng vận hành chính thức từ ngày 1-7-2026, trước khi kết nối liên thông vào Trung tâm dữ liệu quốc gia.

"Vá" lỗ hổng bảo mật

Mặc dù đã đạt được những con số thống kê ấn tượng ban đầu, song việc triển khai hệ thống vẫn đối mặt với không ít thách thức, đặc biệt là khâu hạ tầng kỹ thuật và bảo mật an ninh mạng. Đánh giá về vấn đề này, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Bảo Trung nhìn nhận rằng: Các yêu cầu kỹ thuật nền tảng về cơ bản đã được rà soát kỹ lưỡng, điển hình như đối với nhóm sản phẩm sầu riêng. Tuy nhiên, nhiều nội dung kỹ thuật cốt lõi vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, trong đó đáng lo ngại nhất là vấn đề an toàn thông tin.

Hiện hai kho cơ sở dữ liệu chuyên ngành có tính chất sống còn là "mã số vùng trồng" và "cơ sở đóng gói" đã hoàn tất trạng thái sẵn sàng kết nối, nhưng mức độ hoàn thiện thực tế cần phải tiếp tục được thẩm định sâu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chuẩn bị nền tảng hạ tầng tổng thể tương đối đầy đủ, nhưng việc tổ chức một đợt đánh giá an toàn thông tin toàn diện, gắt gao là điều bắt buộc phải thực hiện trước khi kích hoạt hệ thống chạy chính thức.

Đối với hệ thống riêng do Netacom phát triển, lãnh đạo Cục Chuyển đổi số kiến nghị Bộ cần lập hội đồng tổ chức đánh giá tổng thể với sự phối hợp của các đơn vị chuyên ngành độc lập. Việc kết nối chính thức vào ngày 1-7 -2026 chỉ được phê duyệt khi hệ thống vượt qua giai đoạn thử nghiệm thực tế nhằm phát hiện, cô lập và khắc phục triệt để các lỗ hổng bảo mật nguy hiểm. Riêng với hệ thống CheckVN, ông Nguyễn Bảo Trung đề xuất nếu nền tảng này chứng minh đáp ứng hoàn toàn các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn thông tin, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thể xem xét cấp tên miền chính thức và gắn bộ nhận diện thương hiệu để triển khai phổ biến.

Đưa hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản vào hoạt động góp phần thúc đẩy phân khúc nông sản chất lượng cao. Ảnh HK

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung việc đưa hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản vào hoạt động có ý nghĩa rất lớn, thúc đẩy phân khúc nông sản chất lượng cao, nâng cao tính cạnh tranh và giá trị của nông sản trên thị trường quốc tế. Theo đó, Bộ yêu cầu toàn ngành phải bước vào giai đoạn “tăng tốc” với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Trong đó, Vụ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò chủ trì điều phối tổng thể, thiết lập kịch bản hành động chi tiết, khả thi; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên ngành để chuẩn hóa bộ dữ liệu, quy trình nghiệp vụ và lên danh mục các sản phẩm nông sản bắt buộc ưu tiên triển khai.

Mục tiêu đặt ra trong giai đoạn đầu là phải kết nối thành công từ 3-5 địa phương trọng điểm và tối thiểu 10 doanh nghiệp quy mô lớn tham gia hệ thống. Riêng quy trình và hướng dẫn kỹ thuật truy xuất nguồn gốc cho quả sầu riêng phải được hoàn thiện sớm nhất để kịp thời phục vụ cho vụ thu hoạch và hoạt động xuất khẩu lớn trong năm 2026.

quy trình và hướng dẫn kỹ thuật truy xuất nguồn gốc cho quả sầu riêng phải được hoàn thiện sớm nhất để kịp thời phục vụ hoạt động xuất khẩu lớn trong năm 2026. Ảnh: Đỗ Phong

Đối với hạ tầng kỹ thuật, Thứ trưởng Hoàng Trung giao Cục Chuyển đổi số chịu trách nhiệm kiểm tra, rà soát tổng thể an toàn thông tin, phát hiện nhanh các lỗ hổng để yêu cầu xử lý. Cục phải hoàn thành phương án kết nối, tích hợp và chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành trước ngày 22-6-2026. Đối với các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ như Netacom, CheckVN, Bộ Nông nghiệp và Mội trường yêu cầu phải hoàn thành khắc phục mọi lỗi kỹ thuật trước ngày 20-6 và hoàn tất toàn bộ công tác kết nối, bàn giao hệ thống trước ngày 22-6-2026. Các Cục chuyên ngành cũng phải chọn từ 1 đến 3 sản phẩm chủ lực của lĩnh vực mình để áp dụng trước nhằm rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng.

Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh: “Việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc không đơn thuần là một nhiệm vụ kỹ thuật thuần túy, mà là một nhiệm vụ chiến lược có ý nghĩa sống còn đối với công tác quản lý ngành và năng lực phát triển thị trường nông sản bền vững của Việt Nam”. Do đó, lãnh đạo đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Mội trường phải trực tiếp đứng ra chỉ đạo, chịu trách nhiệm toàn diện trước Bộ trưởng về cả tiến độ lẫn chất lượng vận hành, bảo đảm hệ thống khi hoạt động chính thức phải thực chất, thông suốt và đáp ứng trọn vẹn yêu cầu khắt khe trong giai đoạn phát triển mới.