Kinh tế biển xanh: Cần những giải pháp tài chính cụ thể
Kinh tế biển xanh được kỳ vọng trở thành động lực mới cho tăng trưởng bền vững của Việt Nam. Tuy nhiên, để các mô hình này phát huy hiệu quả, cần tháo gỡ các 'điểm nghẽn' về thể chế, tài chính và năng lực triển khai tại các địa phương ven biển.
Nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển xanh
Trung tâm Kinh tế và Quy hoạch Thủy sản, Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tổ chức hội thảo kỹ thuật với chủ đề “Hiện trạng và định hướng phát triển các mô hình kinh tế biển xanh tại Việt Nam”. Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia, nhà quản lý, tổ chức quốc tế và đại diện các địa phương ven biển.
Theo các chuyên gia, kinh tế biển xanh là cách tiếp cận phát triển sử dụng bền vững tài nguyên biển nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đồng thời bảo vệ hệ sinh thái đại dương và cải thiện sinh kế cho cộng đồng ven biển.
Tại Việt Nam, phát triển kinh tế biển bền vững đã được xác định là một trong những ưu tiên quan trọng trong nhiều chiến lược và chính sách quốc gia. Tiêu biểu như Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 139/2024/QH15 về quy hoạch không gian biển quốc gia giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050; hay Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Mặc dù vậy, quá trình chuyển đổi từ các hoạt động kinh tế biển truyền thống sang các mô hình kinh tế biển xanh tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu và cần thêm các nghiên cứu, cơ chế chính sách hỗ trợ cũng như nguồn lực đầu tư.
TS. Nguyễn Thị Xuân Thắng, chuyên gia của UNDP tại Việt Nam, cho rằng kinh tế biển xanh cần được phát triển dựa trên ba trụ cột chính: tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo lợi ích xã hội. Cách tiếp cận này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế từ biển mà còn góp phần duy trì sức khỏe hệ sinh thái đại dương trong dài hạn.
Nhiều mô hình thí điểm bước đầu mang lại hiệu quả
Kết quả khảo sát tại một số địa phương ven biển cho thấy nhiều mô hình kinh tế biển xanh đã được triển khai và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.
Tại Khánh Hòa, các mô hình nuôi trồng thủy sản trên biển quy mô công nghiệp, du lịch cộng đồng tại đảo Bích Đầm hay hoạt động quản lý khu bảo tồn biển Vịnh Nha Trang đang tạo ra sự kết hợp giữa phát triển kinh tế với bảo tồn hệ sinh thái biển.
Ở Hải Phòng, các mô hình du lịch sinh thái cộng đồng tại khu vực Cát Bà cùng với mô hình cảng xanh tại cảng container quốc tế Hải Phòng (HICT) cho thấy tiềm năng phát triển các ngành dịch vụ biển theo hướng bền vững.
Trong khi đó, tại Quảng Ninh, các sáng kiến về phát triển logistics phục vụ nuôi biển, cảng biển xanh và du lịch gắn với bảo tồn di sản vịnh Hạ Long đang mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế biển địa phương.
Theo các chuyên gia, các mô hình kinh tế biển xanh không chỉ tạo nguồn thu từ hoạt động du lịch, dịch vụ cảng biển, logistics hay nuôi trồng thủy sản mà còn mang lại nhiều lợi ích môi trường và xã hội như giảm áp lực khai thác nguồn lợi tự nhiên, tăng cường bảo vệ hệ sinh thái biển và tạo thêm việc làm cho người dân ven biển.
Cơ chế tài chính xanh cần được khai thông
Dù tiềm năng lớn, việc phát triển các mô hình kinh tế biển xanh tại Việt Nam vẫn đang gặp nhiều thách thức.
Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư cho các dự án xanh. Chi phí đầu tư cho công nghệ, hạ tầng và chuyển đổi xanh khá lớn, trong khi các cơ chế tài chính hỗ trợ vẫn chưa đủ mạnh.
Ngoài ra, hạ tầng phục vụ nuôi biển, hệ thống dữ liệu và công nghệ giám sát môi trường biển vẫn còn thiếu đồng bộ. Năng lực quản lý và thiết kế mô hình kinh doanh xanh tại một số địa phương ven biển cũng chưa đồng đều.
Để thúc đẩy phát triển các mô hình kinh tế biển xanh trong thời gian tới, các chuyên gia cho rằng cần tập trung hoàn thiện khung chính sách và hành lang pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và địa phương triển khai các dự án.
Cùng với đó, cần phát triển các cơ chế tài chính xanh như quỹ đầu tư xanh, trái phiếu xanh và các hình thức hợp tác công – tư (PPP) để huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân và các tổ chức quốc tế. Bên cạnh giải pháp về chính sách và tài chính, việc tăng cường nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang kinh tế biển xanh.
Theo các chuyên gia, Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế biển bền vững nếu biết khai thác hợp lý và bảo vệ hiệu quả tài nguyên đại dương. Việc thí điểm và nhân rộng các mô hình kinh tế biển xanh thành công, đồng thời tích hợp các mô hình này vào quy hoạch không gian biển quốc gia sẽ góp phần tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế biển.
