Kinh tế châu Âu 'căng mình' chống nắng nóng, quốc gia nào chịu thiệt hại nặng nề nhất?

Theo báo cáo mới của Allianz Trade, Pháp, Italy và Tây Ban Nha là 3 nền kinh tế châu Âu chịu rủi ro lớn nhất trước tác động của nắng nóng cực đoan. Nguyên nhân chủ yếu đến từ năng suất lao động sụt giảm, nhu cầu làm mát tăng mạnh và chi phí vận hành leo thang.

Theo ước tính của Tập đoàn bảo hiểm hàng đầu thế giới, từ nay đến năm 2030, tổng thiệt hại GDP tại các quốc gia châu Âu chịu ảnh hưởng nặng có thể lên tới 5-7%. Trong đó, Pháp đứng đầu châu Âu với mức thiệt hại dự kiến khoảng 240 tỷ USD trong 5 năm tới. Italy xếp thứ hai với mức thiệt hại khoảng 147 tỷ USD, tiếp theo là Đức với 131 tỷ USD và Tây Ban Nha với 120 tỷ USD. Ở ngoài châu Âu, Nhật Bản được dự báo có thể mất tới 354 tỷ USD.

Để đưa ra kịch bản này, các nhà nghiên cứu giả định mức độ nắng nóng cực đoan sẽ gia tăng đều trong giai đoạn 2026-2030, tiến tới ngưỡng tương đương năm nóng nhất từng ghi nhận tại mỗi quốc gia.

Những cảnh báo trên cũng tương đồng với đánh giá gần đây của Philip R. Lane, Kinh tế trưởng Ngân hàng Trung ương châu Âu.

Theo ông, hiện tượng nóng lên toàn cầu cùng các sự kiện thời tiết cực đoan đang gây tổn thất đáng kể cho nền kinh tế. Một trong những tác động dễ thấy nhất là năng suất lao động suy giảm trong các ngành làm việc ngoài trời hoặc phụ thuộc nhiều vào điều kiện nhiệt độ như xây dựng, sản xuất, vận tải và nông nghiệp.

Allianz Trade cho biết, khi nhiệt độ vượt ngưỡng 30°C, năng suất lao động giảm khoảng 3% cho mỗi 1°C tăng thêm. Trong khi đó, nhu cầu năng lượng tăng khoảng 1,2% cho mỗi 1°C do hộ gia đình và doanh nghiệp phải tăng cường sử dụng thiết bị làm mát.

Nắng nóng kéo dài cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người lao động thông qua tình trạng kiệt sức, giảm khả năng tập trung và suy giảm chất lượng giấc ngủ. Trên phạm vi toàn cầu, tỷ lệ giờ làm việc bị mất do stress nhiệt được dự báo tăng từ 1,4% năm 1995 lên 2,2% vào năm 2030.

Ngoài thị trường lao động, hệ thống năng lượng châu Âu cũng chịu áp lực ngày càng lớn. Khi nhiệt độ tăng cao, nhu cầu điện phục vụ làm mát tăng nhanh trong khi khả năng cung ứng có thể suy giảm. Điều này đặc biệt đáng lo ngại với châu Âu khi nguồn điện khu vực vẫn phụ thuộc lớn vào nhiệt điện khí, điện hạt nhân và than đá.

Trong đợt nắng nóng năm 2019, sản lượng điện hạt nhân của Pháp từng phải cắt giảm do hạn chế về làm mát, khiến nguồn cung thắt chặt và giá điện tăng mạnh. Cơ sở hạ tầng giao thông cũng đối mặt với rủi ro lớn khi nhiệt độ cao có thể làm hư hại đường bộ, đường sắt, kéo theo gián đoạn dịch vụ và chi phí sửa chữa gia tăng.

Allianz Trade cảnh báo tác động kinh tế của nắng nóng không dừng ở năng suất lao động. Đầu tư được dự báo chịu ảnh hưởng mạnh hơn tiêu dùng, khi tổng vốn đầu tư cố định tại các quốc gia bị tác động có thể giảm trung bình 8%. Khi lợi suất đầu tư kỳ vọng suy giảm do rủi ro khí hậu, doanh nghiệp có xu hướng cắt giảm chi tiêu, làm suy yếu năng lực sản xuất trong tương lai và tạo ra sức ép kéo dài lên tăng trưởng.

Báo cáo cũng cho rằng, nắng nóng cực đoan có thể làm gia tăng nguy cơ đình lạm, khi lạm phát tăng cùng lúc với thất nghiệp. Đây sẽ là bài toán đặc biệt khó khăn đối với các Ngân hàng trung ương, nhất là tại khu vực đồng Euro.

Tài khóa công cũng đứng trước sức ép lớn, khi sản lượng kinh tế giảm, nguồn thu thuế suy yếu trong lúc chính phủ phải tăng chi cho y tế, phúc lợi và sửa chữa hạ tầng.

Thiệt hại thu ngân sách hàng năm có thể lên tới 1,8% tại Pháp, 1,3% tại Italy và Tây Ban Nha, cùng 0,7% tại Đức. Allianz Trade đồng thời cảnh báo, Italy và Tây Ban Nha có nguy cơ vượt ngưỡng thâm hụt ngân sách theo quy định Maastricht của EU khi tính thêm các chi phí phát sinh từ nắng nóng. Trong khi đó, vốn đã đối mặt mức thâm hụt 4,9% GDP, Pháp có thể chịu thêm gánh nặng tài khóa tương đương 2,2% GDP.

Dù nhiều nước châu Âu đã xây dựng chiến lược thích ứng với khí hậu, Allianz Trade cho rằng, chưa có nền kinh tế lớn nào thực sự sẵn sàng trước tác động kinh tế của nắng nóng cực đoan.

Nổi bật, Tây Ban Nha được đánh giá có chính sách bảo vệ người lao động khá tốt, trong khi Pháp dẫn đầu về tiêu chuẩn xây dựng chống chịu nhiệt. Tuy vậy, chưa quốc gia nào đồng thời bảo đảm đầy đủ khả năng chống chịu về lao động, công trình, tài khóa và an sinh xã hội.

Liên minh châu Âu đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 55% khí thải vào năm 2030 trong khuôn khổ chương trình Fit for 55, hướng tới trung hòa carbon vào năm 2050.

Bên cạnh chính sách công, các hộ gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro. Những biện pháp như cải thiện cách nhiệt nhà ở, lắp đặt hệ thống làm mát và mở rộng bảo hiểm có thể giúp giảm đáng kể tác động của các đợt nắng nóng trong tương lai.