Kinh tế Mỹ trên hành trình mới

Hoạt động tại cảng hàng hóa Long Beach ở California, Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

Điều làm nên sức mạnh bền bỉ của nước Mỹ không chỉ là quy mô kinh tế hay vị thế của đồng USD, mà còn là khả năng liên tục đổi mới, thu hút nhân tài và tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị, trí tuệ nhân tạo (AI) và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang định hình lại nền kinh tế thế giới, những yếu tố đó tiếp tục là nền tảng giúp Mỹ duy trì sức cạnh tranh và ảnh hưởng.

Theo các chuyên gia, Mỹ là một quốc gia có bản Hiến pháp thành văn lâu đời nhất thế giới, có hệ thống chính trị liên bang lâu đời, cùng một tầng lớp lãnh đạo ngày càng cao tuổi, nhưng đồng thời vẫn duy trì được một nền kinh tế tư bản năng động, có khả năng tự đổi mới mạnh mẽ và liên tục tạo ra các doanh nghiệp, công nghệ và mô hình kinh doanh mới.

Trong nhiều thập niên, Mỹ không chỉ là nền kinh tế lớn nhất thế giới mà còn là nền tảng vận hành của thương mại quốc tế, với đồng USD là đồng tiền dự trữ chủ chốt, thị trường vốn sâu rộng và hệ thống pháp lý có sức ảnh hưởng lớn. Ngày nay, vai trò đó không mất đi, nhưng đã chuyển từ vị thế “định đoạt luật chơi” sang vị thế một trung tâm quan trọng nhất trong mạng lưới toàn cầu ngày càng phân mảnh.

Sức mạnh kinh tế của Mỹ trước hết nằm ở sự đa dạng. Nền kinh tế này dẫn đầu cùng lúc trong nhiều lĩnh vực, từ hàng không vũ trụ, nông nghiệp, tài chính, năng lượng đến công nghệ và y tế. Dù chỉ chiếm hơn 4% dân số thế giới, Mỹ tạo ra tới 1/4 sản lượng kinh tế toàn cầu. Thu nhập bình quân đầu người của Mỹ vẫn cao hơn nhiều các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ.

Một phần quan trọng của sức mạnh ấy đến từ những lợi thế địa lý hiếm có. Mỹ có hai đại dương che chắn hai phía, các nước láng giềng tương đối ổn định, hệ thống sông Mississippi, Ngũ Đại Hồ, các đồng bằng rộng lớn và nguồn nước ngọt dồi dào. Những điều kiện đó tạo nền tảng cho giao thương, nông nghiệp và bảo đảm an ninh lương thực. Trong bối cảnh thế giới ngày càng đối mặt với tình trạng khan hiếm tài nguyên, đứt gãy chuỗi cung ứng và căng thẳng địa chính trị, những lợi thế tự nhiên này càng chứng minh giá trị.

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, sự khác biệt của Mỹ so với nhiều nền kinh tế phát triển khác nằm ở truyền thống về đổi mới sáng tạo. Nền kinh tế Mỹ vận động rất nhanh: kể từ năm 2010, khoảng 40% công ty trong danh sách Fortune 500 đã phá sản, bị thâu tóm hoặc ngừng hoạt động, nhường chỗ cho những doanh nghiệp mới. Theo số liệu của Cục Điều tra Dân số Mỹ, gần 6 triệu doanh nghiệp mới đã được thành lập trong 12 tháng qua, mức cao kỷ lục. Điều đó phản ánh tinh thần khởi nghiệp vẫn rất mạnh ở Mỹ, dù nền kinh tế này đã đi qua 250 năm phát triển.

Sự năng động đó cũng thể hiện rõ ở giá trị thị trường của các doanh nghiệp được thành lập trong 50 năm trở lại đây. Những tập đoàn như Nvidia, Apple hay Google đã trở thành những công ty có giá trị vốn hóa hàng nghìn tỷ USD, trong khi châu Âu chưa có nhiều doanh nghiệp cùng thế hệ đạt quy mô tương tự. Đây là một chỉ báo cho thấy môi trường thể chế của Mỹ, từ quyền sở hữu tài sản, cơ chế kiểm soát và đối trọng đến khả năng bảo vệ đổi mới sáng tạo, vẫn tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tăng trưởng.

Về tài chính, đồng USD vẫn giữ vai trò thống trị dù tỷ trọng của nó trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm xuống dưới 57%. Cho đến nay, chưa có đồng tiền hay tài sản nào đủ sức thay thế đồng USD về tính thanh khoản, độ sâu của thị trường vốn, cơ sở hạ tầng pháp lý và quy mô của hệ thống tài chính Mỹ. Nói cách khác, thế giới có thể đa dạng hóa dự trữ, nhưng chưa thể tìm được một giải pháp thay thế thực sự cho đồng bạc xanh.

Đáng chú ý, làn sóng AI và kinh tế số đang củng cố thêm vị thế đó. Một nền kinh tế vận hành ngày càng dựa trên các tác nhân AI đòi hỏi những phương thức thanh toán có thể xử lý tức thời và đáng tin cậy. Trong bối cảnh đó, phần lớn stablecoin hiện nay được neo vào đồng USD và nhiều đồng tiền trong số này còn được đảm bảo bằng trái phiếu kho bạc Mỹ. Điều này tạo ra một nguồn cầu mới đối với hạ tầng tài chính bằng đồng USD, ngay cả khi nhiều chính phủ và ngân hàng trung ương đang cố gắng giảm phụ thuộc vào đồng tiền này.

Mỹ vẫn là điểm đến hàng đầu của dòng vốn và nhân lực quốc tế. Khoảng 50.000 tỷ USD vốn nước ngoài đang được đầu tư vào Mỹ, tăng gần gấp 5 lần so với đầu thế kỷ này. Lý do không chỉ nằm ở quy mô thị trường, mà còn ở thị trường vốn sâu rộng, hệ thống pháp quyền tương đối vững chắc và môi trường học thuật có chất lượng cao. Theo xếp hạng của QS, Mỹ có 26 trường đại học nằm trong top 100 thế giới.

Tuy nhiên, sức mạnh kinh tế của Mỹ cũng đi kèm với những rủi ro nội tại ngày càng rõ. Nợ công đã vượt 39.000 tỷ USD, trong khi chi phí trả lãi ròng hiện đã cao hơn ngân sách quốc phòng và trở thành một trong những khoản chi lớn nhất của ngân sách liên bang. Gánh nặng này làm thu hẹp dư địa tài chính cho đầu tư vào quốc phòng, công nghệ và các lĩnh vực then chốt khác trong tương lai.

Nhìn về phía trước, khi sự khan hiếm trên thế giới dịch chuyển từ hàng hóa sang năng lượng, năng lực điện toán và đặc biệt là niềm tin, lợi thế của Mỹ có thể sẽ không còn nằm chủ yếu ở khả năng áp đặt quy tắc, mà ở năng lực duy trì lòng tin của nhà đầu tư, doanh nghiệp và các đối tác chiến lược.

Vì vậy, trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu bị phân mảnh, các tập đoàn đa quốc gia ngày càng ưu tiên tính linh hoạt và khả năng chống chịu thay vì chỉ tối ưu chi phí, Mỹ vẫn là điểm đến mà nhiều nhà đầu tư và doanh nhân quốc tế lựa chọn để xây dựng tương lai.