Kinh tế sáng tạo đang trở thành một xu hướng phát triển mới của kinh tế thế giới

Toàn cảnh hội thảo. (Ảnh: LỘC THỦY)

Các đại biểu tham dự hội thảo đã được nghe trình bày 4 tham luận giới thiệu những thành tựu nổi bật của kinh tế sáng tạo trong kỷ nguyên số từ những đại biểu đại diện cho các thành phần khác nhau như nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và nghệ nhân.

Cụ thể là các tham luận: "Kinh tế sáng tạo và du lịch văn hóa, di sản trong kỷ nguyên số: Từ bảo tồn đến tối ưu trải nghiệm và tăng trưởng kinh tế”, do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hồng Long, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Khoa Du lịch, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày; "Từ di sản đến sáng tạo, từ văn hóa đến kinh tế: Câu chuyện của ngành Công nghiệp văn hóa và sáng tạo tại châu Âu” do Thạc sĩ Vũ Thanh Hà, Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ trình bày; “Vai trò của doanh nghiệp sáng tạo trong kỷ nguyên chuyển đổi số” của Tiến sĩ Hoàng Hải Yến, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Doanh nghiệp xã hội Sun Craft; “Vai trò của nghệ nhân đối với bảo tồn và phát triển giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam trong hoàn cảnh hội nhập với quốc tế” của Nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương, Chủ thương hiệu Nương Sen Tây Hồ.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Cù Chí Lợi, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu châu Mỹ, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, kinh tế sáng tạo đang trở thành một xu hướng phát triển mới của kinh tế thế giới, được đánh giá là lĩnh vực giàu tiềm năng, không chỉ ở các quốc gia phát triển mà cả ở những nước đang phát triển như Việt Nam. Khác với mô hình kinh tế truyền thống chủ yếu dựa vào tài nguyên thiên nhiên, vốn và lao động, kinh tế sáng tạo lấy tri thức, ý tưởng, tài năng, năng lực sáng tạo của con người, bản sắc văn hóa và tài sản trí tuệ làm nguồn lực quan trọng để tạo ra giá trị gia tăng.

Kinh tế sáng tạo cần được nhìn nhận trên cơ sở kết hợp bốn yếu tố cốt lõi: sáng tạo, di sản, số hóa và tư duy mở. Trong đó, sáng tạo là động lực tạo ra giá trị mới; di sản là nguồn tài nguyên và nền tảng bản sắc văn hóa; số hóa là phương thức mở rộng không gian sáng tạo, kết nối và gia tăng giá trị; tư duy mở là điều kiện để tiếp thu tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quốc tế và thúc đẩy hợp tác liên ngành, liên lĩnh vực.

Đối với Việt Nam, chúng ta có nhiều lợi thế về tài nguyên văn hóa, di sản, nguồn nhân lực và tiềm năng sáng tạo. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa những lợi thế này thành nguồn lực phát triển thực chất, hình thành các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh sáng tạo có sức cạnh tranh. Qua đó, góp phần đa dạng hóa mô hình tăng trưởng, phát triển công nghiệp văn hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo động lực cho phát triển kinh tế bền vững trong kỷ nguyên số.

Tiến sĩ Nguyễn Hải Anh, nguyên Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam-Tây Ban Nha, đề xuất giải pháp thúc đẩy kinh tế sáng tạo trong kỷ nguyên số. (Ảnh: LỘC THỦY)

Khi đặt vấn đề về các giải pháp thúc đẩy kinh tế sáng tạo trong kỷ nguyên số, Tiến sĩ Nguyễn Hải Anh, nguyên Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam-Tây Ban Nha, đề xuất cần tiếp tục làm rõ một số vấn đề sau:

Thứ nhất, hoàn thiện khung phân tích và phương pháp tiếp cận. Cần xác định rõ đối tượng, nội hàm, phạm vi và các thước đo đánh giá kinh tế sáng tạo, qua đó xác định đúng mục tiêu nghiên cứu và tạo cơ sở so sánh giữa các ngành, lĩnh vực và mô hình khác nhau. Đặc biệt, cần phân biệt các ngành dựa trên nền tảng di sản, văn hóa với các ngành phát triển dựa trên công nghệ và nền tảng số.

Thứ hai, tăng cường nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế có chọn lọc. Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu các mô hình thành công, cần phân tích sâu con đường phát triển, điều kiện kinh tế-xã hội, thể chế, cơ chế vận hành cũng như những giới hạn và rủi ro của từng mô hình. Từ đó, đánh giá khả năng vận dụng vào điều kiện Việt Nam, tránh sao chép máy móc các mô hình nước ngoài.

Thứ ba, chú trọng yếu tố sáng tạo và định hướng phát triển dài hạn. Cần dành không gian thích đáng cho những ý tưởng sáng tạo mới về nội dung, sản phẩm, thiết kế và phương thức tổ chức hoạt động văn hóa. Sáng tạo không chỉ là khai thác lại những giá trị sẵn có mà còn phải tạo ra giá trị mới, đáp ứng nhu cầu xã hội và xu hướng phát triển trong tương lai.

Thứ tư, làm rõ vai trò của các chủ thể trong hệ sinh thái sáng tạo. Cần xác định cụ thể vai trò và trách nhiệm của trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, nghệ nhân, cộng đồng và chính quyền địa phương. Đặc biệt, cần quan tâm đến hoạt động truyền nghề, chuyển giao tri thức và kỹ năng của nghệ nhân, người dân; đồng thời làm rõ các điều kiện để người sáng tạo và cộng đồng có thể tham gia, tiếp nhận và thụ hưởng thành quả từ kinh tế sáng tạo.

Thứ năm, quan tâm đến hạ tầng số và năng lực quản trị dữ liệu. Việc ứng dụng công nghệ cần hướng tới nâng cao năng suất, mở rộng cơ hội tham gia, bảo đảm độ tin cậy của thông tin và tăng cường năng lực quản trị dữ liệu. Đối với địa phương, cần xác định rõ thứ tự ưu tiên giữa xây dựng cơ sở dữ liệu và phát triển nội dung số, đồng thời làm rõ chủ thể quản lý, cơ chế cập nhật, chia sẻ và khai thác dữ liệu.

Thứ sáu, cụ thể hóa các đề xuất nghiên cứu thành giải pháp có tính khả thi. Mỗi nhiệm vụ nghiên cứu cần xác định rõ công cụ thực hiện, cơ quan chịu trách nhiệm, nguồn lực và kết quả đầu ra. Ở góc độ chính sách, cần xây dựng các nhóm giải pháp riêng cho từng khó khăn, thách thức, thay vì đưa ra những khuyến nghị chung cho toàn bộ lĩnh vực kinh tế sáng tạo.

Thứ bảy, lựa chọn mô hình và chuỗi giá trị để nghiên cứu, thử nghiệm chuyên sâu. Thay vì triển khai nghiên cứu quá rộng, nên lựa chọn một số mô hình hoặc chuỗi giá trị tiêu biểu để phân tích, thử nghiệm và đánh giá hiệu quả thực tế. Đây sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để lựa chọn mô hình phù hợp, xác định điều kiện nhân rộng và đề xuất chính sách phát triển kinh tế sáng tạo ở quy mô lớn hơn.

Điểm quan trọng cần nhấn mạnh là nghiên cứu kinh tế sáng tạo trong kỷ nguyên số không nên chỉ dừng ở việc nhận diện tiềm năng hay đề xuất định hướng, mà cần tiến tới xác định mô hình phát triển, điều kiện thực hiện, chủ thể tham gia, công cụ quản trị và cơ chế chính sách cụ thể. Đặc biệt, cần bảo đảm sự kết nối giữa bảo tồn di sản, phát huy năng lực sáng tạo của cộng đồng và ứng dụng công nghệ số, để vừa tạo ra giá trị kinh tế mới, vừa duy trì tính liên tục và bản sắc của văn hóa Việt Nam.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương, Chủ thương hiệu Nương Sen Tây Hồ, giới thiệu trà sen Tây Hồ. (Ảnh: LỘC THỦY)

Tiến sĩ Lê Thị Vân Nga, Chủ nhiệm đề tài "Những thành tựu nổi bật của kinh tế sáng tạo trong kỷ nguyên số", cho rằng sau hội thảo hôm nay chúng tôi thấy rằng mình cần phải đi nhiều hơn, trải nghiệm nhiều hơn ở các làng nghề, các ngành công nghiệp văn hóa, để biết được những điểm nghẽn của thể chế, từ kinh nghiệm quốc tế vận dụng vào thực tiễn của Việt Nam nhằm hoàn thiện đề tài và góp phần tham mưu chính sách, thúc đẩy phát triển kinh tế quốc gia.

Kết luận hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, mong muốn rằng ngoài hội thảo này còn có rất nhiều hoạt động khác ngoài thực tiễn vì vậy rất mong có được sự tham góp thêm của các nhà khoa học, doanh nghiệp và nghệ nhân để khi tham mưu chính sách sẽ rất cần ý kiến đóng góp từ thực tiễn cuộc sống của những đại biểu tham dự hội thảo ngày hôm nay để đề tài nghiên cứu ngày càng hoàn thiện hơn, góp phần tham mưu chính sách đúng và trúng để đất nước ngày càng phát triển giàu mạnh hơn.