Kinh tế tập thể chuyển đổi xanh, số hóa và tuần hoàn

Quá trình này giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, mở rộng kênh tiêu thụ và tạo động lực phát triển bền vững cho khu vực nông nghiệp và nông thôn, đồng thời hình thành tư duy sản xuất chủ động, linh hoạt hơn trước biến động thị trường.

Liên Minh hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên hỗ trợ Chương trình kết nối tiêu thụ na và nông sản tỉnh Thái Nguyên.

Từ sản xuất truyền thống sang kinh tế số và xanh

Từ vùng sản xuất chè, cây ăn quả đặc sản đến các cơ sở chế biến nông sản, dược liệu và sản phẩm OCOP, ngày càng nhiều hợp tác xã (HTX) trên địa bàn tỉnh chuyển dịch từ tư duy sản xuất thuần túy sang kinh tế hiện đại.

Việc áp dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và mô hình kinh tế tuần hoàn góp phần nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm và mở rộng khả năng tham gia vào các chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế. Nhiều đơn vị đã chủ động thay đổi cách tiếp cận thị trường, từ bán hàng truyền thống sang đa kênh, kết hợp trực tiếp và trực tuyến để tối ưu hiệu quả tiêu thụ.

Thái Nguyên hiện có 1.299 HTX với trên 46.600 thành viên, trong đó 869 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Số lượng tăng kéo theo yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động, tạo chuyển dịch rõ nét từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình gắn với khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sản xuất xanh.

Giai đoạn 2021-2025, tỉnh hỗ trợ thành lập mới 361 HTX và liên hiệp HTX. Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX với nguồn vốn trên 84 tỷ đồng đã giải ngân hơn 232 tỷ đồng, tạo điều kiện để nhiều đơn vị đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ. Hơn 40 lớp tập huấn về chuyển đổi số được tổ chức cho gần 2.000 lượt học viên. Khoảng 400 gian hàng HTX tham gia các sàn thương mại điện tử, hơn 100 HTX xây dựng website và gần 300 HTX ứng dụng phần mềm quản lý, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hệ thống tưới tự động được HTX Trà Sơn Dung ứng dụng trong vùng chè nhằm tiết kiệm nước và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, nhận định: Chuyển đổi số đang tạo ra thay đổi căn bản trong hoạt động của các HTX. Các khâu từ quảng bá sản phẩm, tìm kiếm khách hàng, quản lý đơn hàng đến truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường đều từng bước vận hành trên môi trường số. Chuyển đổi số giữ vai trò quan trọng trong nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng chuỗi giá trị và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Nhờ ứng dụng chuyển đổi số, doanh thu từ các kênh trực tuyến của nhiều HTX tăng bình quân khoảng 30%/năm. HTX Trà Sơn Dung tại phường Phan Đình Phùng là một trong những đơn vị điển hình. Với khoảng 30ha chè, sản lượng trên 200 tấn/năm, đơn vị hiện có 4 sản phẩm OCOP 4 sao.

Theo bà Nguyễn Thị Như Trang, Giám đốc HTX, toàn bộ sản phẩm trước khi đưa ra thị trường đều gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin và nâng cao niềm tin đối với thương hiệu.

Từ các chính sách hỗ trợ đến quá trình sản xuất, nhiều HTX đã chủ động đầu tư công nghệ, áp dụng quy trình sản xuất xanh và mở rộng thị trường trên môi trường số. Nhiều mô hình còn kết hợp du lịch trải nghiệm nông nghiệp, qua đó gia tăng giá trị sản phẩm và tạo thêm sinh kế cho các thành viên.

Mở rộng không gian từ kinh tế tuần hoàn

Chuyển đổi số giúp cải thiện quản trị và mở rộng thị trường, trong khi kinh tế tuần hoàn tạo hướng đi dài hạn cho nhiều mô hình sản xuất. Cách tiếp cận này đang giúp các HTX tận dụng tốt hơn phụ phẩm nông nghiệp, giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trong lĩnh vực chế biến nông sản, HTX Tài Hoan tại xã Côn Minh đã đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại, áp dụng truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn hóa quy trình. Đơn vị xây dựng vùng liên kết nguyên liệu dong riềng trên hơn 100ha, bảo đảm nguồn cung ổn định và chất lượng đồng đều.

Nhờ đó, sản phẩm miến dong của HTX đã khẳng định vị thế trong nước và xuất khẩu sang nhiều thị trường, trong đó có Cộng hòa Séc. Việc mở rộng liên kết với nông dân giúp ổn định vùng nguyên liệu và giảm rủi ro biến động giá.

Mã định danh lô canh tác được HTX Tân Cương Xanh áp dụng để quản lý và truy xuất nguồn gốc sản phẩm chè

Đối với cây trồng thế mạnh của tỉnh là chè, nhiều HTX đã đẩy mạnh đồng thời chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn. HTX Nông sản Phú Lương tại xã Hợp Thành phát triển gần 60ha chè theo hướng hữu cơ, đồng thời tận dụng phụ phẩm nông nghiệp như phân gà, rơm rạ, trấu để sản xuất khoảng 100 tấn phân hữu cơ vi sinh mỗi năm phục vụ vùng nguyên liệu. Cách làm này giúp giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học và cải thiện chất lượng đất canh tác theo hướng lâu dài.

Theo ông Tống Văn Viện, Giám đốc HTX Nông sản Phú Lương, việc tái sử dụng phụ phẩm giúp giảm chi phí đầu vào, cải tạo đất và giảm lượng chất thải ra môi trường, đồng thời hình thành quy trình sản xuất khép kín, ổn định hơn. Từ mô hình này, sản phẩm Trà tôm nõn hương quê của HTX đã đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Tương tự, HTX Toàn Liễu tại xã Tân Cương phát triển sản phẩm thịt lợn trà xanh Tinh hoa Thái Nguyên bằng cách bổ sung bột chè xanh vào khẩu phần thức ăn chăn nuôi. Từ quy mô ban đầu khoảng 200 con, đàn lợn hiện tăng lên gần 1.000 con. Mô hình tận dụng phụ phẩm từ cây chè, đồng thời tạo ra sản phẩm đặc trưng mang giá trị gia tăng cao theo hướng tuần hoàn. Đây cũng là hướng đi giúp đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp địa phương.

Kết quả chuyển đổi được phản ánh rõ qua Chương trình Mỗi xã một sản phẩm OCOP. Toàn tỉnh hiện có hơn 600 lượt sản phẩm OCOP từ 3-5 sao, trong đó khu vực HTX và tổ hợp tác chiếm 238 sản phẩm, tương đương khoảng 44,5%. Trong số 10 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia của tỉnh, có 5 sản phẩm thuộc khu vực HTX, cho thấy sự chuyển dịch mạnh từ sản xuất đơn lẻ sang phát triển theo chuỗi giá trị.

Những kết quả này phản ánh rõ hiệu quả của quá trình chuyển đổi, đồng thời tạo thêm động lực để tỉnh tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ kinh tế tập thể theo hướng hiện đại và hội nhập.

Tăng cường hệ sinh thái hỗ trợ kinh tế tập thể

Thái Nguyên đang từng bước hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ khu vực HTX theo hướng hiện đại và hội nhập. Tỉnh triển khai các dự án liên kết, chương trình OCOP, phát triển công nghiệp tiểu thủ công nghiệp và làng nghề.

Toàn tỉnh đã xây dựng 65 mô hình HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị, 85 HTX được chứng nhận VietGAP, 60 HTX được cấp mã số vùng trồng. Hàng trăm lượt HTX tham gia xúc tiến thương mại, hội chợ và kết nối giao thương trong và ngoài nước, đồng thời từng bước hình thành mạng lưới tiêu thụ ổn định

HTX Yến Dương làm việc với đơn vị tư vấn Enterprise Evaluation& Investment Co.,Lđt. trong khuôn khổ Dự án KoiCa Hàn Quốc về nâng cao năng lực chế biến.

Liên minh HTX tỉnh hỗ trợ các đơn vị xây dựng sản phẩm OCOP, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng như ISO và GlobalGAP, đồng thời mở rộng hoạt động xúc tiến thương mại tại nhiều thị trường như Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Singapore và từng bước tiếp cận thị trường châu Âu, Trung Đông. Nhiều chương trình đào tạo cũng được tăng cường nhằm nâng cao kỹ năng quản trị cho cán bộ hợp tác xã.

Nhiều hợp tác xã tiếp cận các chương trình hỗ trợ từ tổ chức quốc tế như Stichting Oxfam Novib và dự án KOICA của Hàn Quốc. Tại HTX Yến Dương, xã Thượng Minh, bà Ma Thị Ninh, Giám đốc HTX cho biết: Đơn vị tham gia dự án KOICA về nâng cao năng lực chế biến nông sản, qua đó cải thiện quy trình sản xuất, phát triển sản phẩm và khai thác hiệu quả vùng nguyên liệu địa phương. Việc tham gia các dự án quốc tế giúp mở rộng tư duy quản trị và tiếp cận tiêu chuẩn thị trường cao hơn.

Giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên định hướng phát triển kinh tế tập thể theo hướng hiện đại, tự chủ và bền vững, gắn với Luật HTX năm 2023. Tỉnh ưu tiên các HTX kiểu mới gắn chuỗi giá trị, OCOP, chuyển đổi số, sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử.

Theo ông Nguyễn Văn Dũng, định hướng trọng tâm thời gian tới tập trung vào chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn. Mục tiêu hướng tới nâng cao chất lượng hoạt động, hình thành các HTX có năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị và tạo ra sản phẩm cạnh tranh cao.

Từ sản xuất xanh, ứng dụng công nghệ số đến phát triển kinh tế tuần hoàn, các HTX trên địa bàn Thái Nguyên đang từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động, mở rộng không gian phát triển và gia tăng giá trị sản phẩm. Quá trình chuyển đổi này góp phần cải thiện thu nhập cho thành viên, tạo sinh kế ổn định cho người dân, đồng thời thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.