Kinh tế tháng đầu năm giữ nhịp tăng trưởng, củng cố nền tảng cho chặng đường mới

Bức tranh kinh tế tháng đầu năm 2026 cho thấy nền kinh tế đang giữ được nhịp tăng trưởng.

Trong tháng đầu năm, hoạt động sản xuất tiếp tục là điểm sáng. Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tháng 1/2026 ước giảm nhẹ 0,2% so với tháng trước, song tăng tới 21,5% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng mạnh này một phần do hiệu ứng nền thấp, khi Tết Nguyên đán năm 2025 rơi vào tháng 1, trong khi năm nay diễn ra muộn hơn.

Ở góc độ khảo sát doanh nghiệp, chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất do S&P Global công bố đạt 52,5 điểm trong tháng 1. Dù giảm nhẹ so với mức 53,0 điểm của tháng trước, PMI vẫn duy trì trên ngưỡng 50 điểm tháng thứ bảy liên tiếp - ngưỡng phản ánh điều kiện kinh doanh được cải thiện. Sản lượng, đơn hàng mới và việc làm đều tăng; đáng chú ý, niềm tin kinh doanh về triển vọng 12 tháng tới tăng tháng thứ tư liên tiếp, lên mức cao nhất kể từ tháng 3/2024. Đây là tín hiệu quan trọng cho thấy khu vực sản xuất đang từng bước củng cố đà phục hồi.

Trái với nhịp phục hồi rõ nét của sản xuất, tiêu dùng nội địa tăng ở mức vừa phải. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành tháng 1 tăng 2,6% so với tháng trước và tăng 9,3% so với cùng kỳ. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 6,3%, tương đương cùng kỳ năm 2025.

Theo chuyên gia phân tích từ Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDIRECT, trong bối cảnh sản xuất và lạm phát vẫn ổn định, tâm lý tiêu dùng có thể chịu tác động từ xu hướng lãi suất tăng, biến động mạnh của giá vàng cũng như việc áp dụng chính sách thuế mới đối với hộ kinh doanh. Điều này cho thấy dư địa kích thích tiêu dùng nội địa vẫn còn và cần được hỗ trợ thông qua các chính sách phù hợp.

Hoạt động thương mại quốc tế tiếp tục sôi động. Kim ngạch xuất khẩu tháng 1 đạt 43,2 tỷ USD, giảm 2,0% so với tháng trước do mức nền cao của tháng cuối năm 2025, song tăng 29,7% so với cùng kỳ năm trước. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt, đặc biệt ở nhóm hàng điện tử, máy tính và máy móc thiết bị.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt 45,0 tỷ USD, tăng 0,6% so với tháng trước và tăng 49,2% so với cùng kỳ. Cán cân thương mại thâm hụt 1,78 tỷ USD, phản ánh nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu và tư liệu sản xuất gia tăng cùng với đà phục hồi của sản xuất và đầu tư. Trong bối cảnh kinh tế mở và định hướng tăng trưởng dựa vào công nghiệp chế biến, chế tạo, mức thâm hụt này phần nào cho thấy động lực chuẩn bị cho các chu kỳ sản xuất mới.

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực về giải ngân. Tháng 1/2026, vốn FDI thực hiện đạt 1,7 tỷ USD, tăng 11,3% so với cùng kỳ và là mức cao nhất của tháng 1 trong 5 năm trở lại đây. Điều này phản ánh niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài đối với triển vọng trung và dài hạn của kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, vốn FDI đăng ký chỉ đạt 2,6 tỷ USD, giảm 40,6% so với cùng kỳ, chủ yếu do vốn điều chỉnh giảm mạnh 67,4%, trong khi vốn đăng ký mới vẫn tăng 23,8%. Theo ông Nguyễn Bá Khương, chuyên gia phân tích từ VNDIRECT, vốn đăng ký thường biến động theo tiến độ phê duyệt dự án, song đây vẫn là chỉ báo cần theo dõi trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều yếu tố bất định.

Ở khu vực công, giải ngân đầu tư được đẩy nhanh ngay từ đầu năm. Vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách Nhà nước trong tháng 1 tăng 19,3% so với cùng kỳ, cao hơn đáng kể mức tăng 11,8% của cùng kỳ năm trước và đạt 4,8% kế hoạch năm. Dù số liệu tháng đầu năm chịu ảnh hưởng bởi yếu tố mùa vụ và chênh lệch thời điểm Tết, nhưng việc thúc đẩy giải ngân sớm được xem là tín hiệu tích cực cho mục tiêu kích hoạt tăng trưởng.

Về ổn định giá cả, lạm phát tiếp tục được kiểm soát. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 1 tăng 2,53% so với cùng kỳ, trong khi lạm phát cơ bản tăng 3,19%. Nhóm thực phẩm và dịch vụ ăn uống là yếu tố đóng góp chính, trong đó giá thịt lợn tăng trước Tết. Diễn biến chi phí đầu vào và giá nguyên liệu thế giới vẫn cần được theo dõi sát để đánh giá áp lực lạm phát trong các tháng tới.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp khởi đầu năm mới với tín hiệu sôi động. Tháng 1/2026, cả nước có gần 24,2 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới (tăng 126,8%) và hơn 24,5 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động (tăng 7,6%), nâng tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường lên gần 48,7 nghìn, tăng 45,6% so với cùng kỳ.

Nhìn tổng thể, bức tranh kinh tế tháng 1/2026 cho thấy nền kinh tế đang giữ được nhịp tăng trưởng, với các động lực từ sản xuất, xuất khẩu, đầu tư công và niềm tin doanh nghiệp được củng cố. Trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới sẽ tiếp tục là chìa khóa để kinh tế Việt Nam vững bước trong năm 2026.

Phương Thảo