Kinh tế tư nhân - động lực tăng trưởng của TP Hồ Chí Minh

Doanh nghiệp tập trung sản xuất để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế của TP Hồ Chí Minh.

Khai thông thể chế, quy hoạch và hạ tầng

Theo Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh, nền kinh tế Thành phố đang chịu tác động đồng thời của nhiều điểm nghẽn mang tính cấu trúc, làm thu hẹp dư địa tăng trưởng trong trung và dài hạn. Nổi bật là công tác quy hoạch chưa theo kịp yêu cầu phát triển, hạ tầng giao thông và logistics quá tải, thiếu liên kết vùng; tiến độ giải ngân đầu tư công còn chậm; và khung pháp lý cho chuyển đổi số, khoa học - công nghệ chưa đồng bộ. Những hạn chế này không chỉ kìm hãm tốc độ tăng trưởng, mà còn làm gia tăng chi phí và giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Phân tích về điểm nghẽn của TP Hồ Chí Minh, bà Trương Thiết Hà, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế cho biết, TP Hồ Chí Minh vẫn đối mặt tình trạng chồng chéo giữa các loại quy hoạch, thiếu tính tích hợp và tầm nhìn dài hạn. Nhiều quy hoạch ngành, quy hoạch không gian phát triển chưa được cập nhật kịp thời theo thực tiễn, dẫn đến tình trạng “quy hoạch treo”, gây lãng phí nguồn lực đất đai và làm chậm dòng vốn đầu tư.

Theo bà Trương Thiết Hà, giải pháp căn cơ là xây dựng một quy hoạch tổng thể duy nhất, trên cơ sở cụ thể hóa quy hoạch cấp quốc gia và vùng, đồng thời tích hợp, lồng ghép quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung TP Hồ Chí Minh. Việc hoàn tất, phê duyệt đồng bộ các nội dung này trong năm 2026 sẽ tạo nền tảng pháp lý rõ ràng, giúp nhà đầu tư tiếp cận quỹ đất, dự án và không gian phát triển minh bạch hơn, qua đó giảm chi phí thời gian và rủi ro pháp lý.

TP Hồ Chí Minh khởi công công trình Khu Liên hiệp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc để chào mừng Đại hội Đảng.

Song song đó, việc tích hợp dữ liệu và công khai thông tin quy hoạch được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản lý, tăng cường phối hợp liên ngành, hạn chế điều chỉnh manh mún, thiếu nhất quán. “Quy hoạch chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành các dự án cụ thể, tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, thay vì dừng lại ở các định hướng trên giấy”, bà Trương Thiết Hà cho biết thêm.

Ở lĩnh vực hạ tầng, theo bà Thiết Hà, TP Hồ Chí Minh đang đối mặt với áp lực quá tải ngày càng lớn, nhất là hạ tầng giao thông và logistics. Việc thiếu kết nối đồng bộ giữa Thành phố với các địa phương trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam khiến chi phí vận chuyển hàng hóa tăng cao, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây được xem là rào cản đáng kể đối với mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.

Ngoài ra, Thành phố đang đặt kỳ vọng lớn vào các dự án hạ tầng trọng điểm như hệ thống metro, đường sắt đô thị và liên đô thị (Bến Thành - Tham Lương, Bến Thành - Cần Giờ, Bến Thành - Thủ Thiêm, Thủ Thiêm - Long Thành), cùng các công trình chiến lược như Vành đai 3, Vành đai 4, cầu Phú Mỹ, cầu Cần Giờ. Tuy nhiên, tiến độ các dự án này vẫn chịu tác động bởi nhiều yếu tố, từ thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng đến bố trí vốn. Việc chậm trễ không chỉ kéo dài thời gian hoàn vốn, mà còn làm mất đi cơ hội mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp và dịch vụ.

Từ góc độ thống kê, ông Nguyễn Khắc Hoàng, Trưởng Thống kê TP Hồ Chí Minh cho biết, các điểm nghẽn về quy hoạch và hạ tầng đang tác động trực tiếp đến hiệu quả tăng trưởng của Thành phố. Với quy mô kinh tế chiếm khoảng 23,1% GDP cả nước, chỉ cần tăng trưởng chậm lại 1% đã kéo theo sự sụt giảm giá trị gia tăng rất lớn. Ngược lại, nếu tháo gỡ được các nút thắt, mỗi phần trăm tăng trưởng thêm của TP Hồ Chí Minh sẽ tạo ra giá trị tương đương, thậm chí lớn hơn GDP của nhiều địa phương.

Ông Hoàng cũng chỉ ra rằng tiến độ giải ngân đầu tư công chậm là điểm nghẽn đáng lo ngại, bởi đầu tư công không chỉ tạo ra hạ tầng mà còn đóng vai trò “vốn mồi” dẫn dắt đầu tư tư nhân. Khi hạ tầng chậm hoàn thiện, doanh nghiệp khó mở rộng sản xuất, kinh doanh, kéo theo hiệu ứng lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế bị suy giảm.

Đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số

Năm 2026, TP Hồ Chí Minh đặt ra 26 chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, trong đó mục tiêu trọng tâm là GRDP tăng khoảng 10% theo giá thực tế, tương đương hơn 3,4 triệu tỷ đồng. Đây được xem là năm “mở máy” cho giai đoạn 2026 - 2030, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt. Thành phố xác định, để duy trì vai trò đầu tàu, không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô mà phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, hiệu quả và năng suất.

Ngành dịch vụ thương mại TP Hồ Chí Minh có mức tăng trưởng cao trong năm 2025.

Trên nền tảng đó, kinh tế tư nhân được xác định là “lực kéo nội sinh” quan trọng nhất. Chuyên gia kinh tế Trần Du Lịch cho biết, để đạt và duy trì mức tăng trưởng hai con số, TP Hồ Chí Minh cần chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chất lượng thể chế, trong đó khu vực tư nhân đóng vai trò trung tâm. Theo đó, doanh nghiệp tư nhân không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà phải trở thành chủ thể tham gia kiến tạo không gia phát triển mới, từ đầu tư hạ tầng, công nghiệp, dịch vụ đến đổi mới công nghệ và mở rộng thị trường.

Ông Trần Du Lịch cho biết, điều kiện tiên quyết để kinh tế tư nhân bứt phá là môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo. Thành phố cần ưu tiên tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục đầu tư, đất đai và quy hoạch, rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, tạo “dòng chảy” thông suốt cho cả đầu tư công và đầu tư tư nhân. Khi chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý được giảm xuống, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn mở rộng sản xuất, đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như tài chính, logistics, công nghệ số, công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ sáng tạo, qua đó hình thành các doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt chuỗi giá trị trong nước và khu vực.

Các hoạt động kích cầu tiêu dùng được triển khai thường xuyên để thu hút khách hàng.

Ở góc độ điều hành, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết, đầu tư công phải thực sự trở thành “đòn bẩy” kích hoạt nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn vốn từ khu vực tư nhân. Thực tế cho thấy, tỷ lệ giải ngân chậm không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, mà còn kéo theo hàng loạt dự án của doanh nghiệp bị đình trệ do thiếu hạ tầng và mặt bằng sạch. Vì vậy, năm 2026, Thành phố đặt quyết tâm tháo gỡ các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục hành chính và tổ chức bộ máy, coi đây là khâu then chốt để tạo niềm tin và động lực cho cộng đồng doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Văn Được, khi các công trình hạ tầng trọng điểm được triển khai đúng tiến độ, chi phí logistics và chi phí giao dịch của doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế tư nhân. Cùng với đó, việc triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết 260 sẽ mở ra không gian thử nghiệm cho các mô hình kinh doanh mới, khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào các dự án PPP, trung tâm tài chính, khu công nghệ cao và các dự án đô thị quy mô lớn.

Một trụ cột khác là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lấy doanh nghiệp tư nhân làm hạt nhân. Chương trình “TP Hồ Chí Minh - điểm đến của các kỳ lân”, cùng Quỹ đầu tư mạo hiểm theo mô hình PPP, được kỳ vọng tạo cầu nối giữa vốn, công nghệ và thị trường, giúp doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp vừa và nhỏ nhanh chóng mở rộng quy mô. Cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho các mô hình kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và dịch vụ tài chính mới cũng tạo hành lang pháp lý linh hoạt, giúp doanh nghiệp mạnh dạn thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ trong môi trường được kiểm soát rủi ro.

Từ góc nhìn dài hạn, theo các chuyên gia kinh tế, TP Hồ Chí Minh cần nuôi dưỡng một thế hệ doanh nghiệp tư nhân lớn có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ dừng ở vai trò gia công hoặc phân phối. Khi doanh nghiệp làm chủ được công nghệ, thương hiệu và thị trường, tăng trưởng của Thành phố sẽ không chỉ đến từ quy mô, mà từ chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Ngoài ra, với sự quyết tâm của chính quyền và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, kinh tế tư nhân được kỳ vọng sẽ trở thành động lực chủ đạo, kéo theo các nguồn lực xã hội khác cùng tham gia vào tiến trình phát triển. Đây được xem là con đường để TP Hồ Chí Minh không chỉ đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 mà còn tạo nền tảng vững chắc cho một giai đoạn phát triển bền vững, chất lượng cao trong những năm tiếp theo.

Bài, ảnh: Hoàng Tuyết/Báo Tin tức và Dân tộc