Kinh tế tư nhân thích ứng tiêu chuẩn xanh tại báo cáo PCI 2025

Kinh tế tư nhân Việt Nam vừa có thêm bộ công cụ đánh giá chuyên sâu khi sáng nay (15/5) Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chính thức công bố Chỉ số Hiệu quả Kinh tế Tư nhân (BPI). Đây là lần đầu tiên sức khỏe thực tế của doanh nghiệp được định lượng cụ thể, bên cạnh Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) vốn tập trung vào môi trường điều hành. Việc ra đời chỉ số BPI phản ánh sự thay đổi trong phương thức giám sát kinh tế, chuyển từ đo lường các yếu tố đầu vào sang đánh giá kết quả đầu ra thực chất của khu vực doanh nghiệp.

Dữ liệu từ báo cáo cho thấy TP.HCM đang dẫn đầu cả nước về chỉ số BPI với 5,67 điểm, theo sau là Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm). Mức trung bình chung của cả nước hiện đạt 4,2 điểm. Chỉ số này được tổng hợp từ 23 chỉ tiêu thành phần, chia thành hai nhóm chính là sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Những địa phương đứng đầu không chỉ có mật độ doanh nghiệp lớn mà còn sở hữu tỷ lệ cao các đơn vị có bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D) và khả năng kết nối sâu vào chuỗi giá trị quốc tế.

Sáng 15/5, VCCI đã công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025). Đồ họa - NP

Bước ngoặt trong quản lý Kinh tế tư nhân từ kỳ báo cáo 2025

Kỳ báo cáo PCI 2025 ghi nhận dấu mốc 20 năm chuyển dịch tư duy điều hành tại Việt Nam. Điểm mới đáng chú ý là sự lồng ghép chặt chẽ chỉ số Xanh (PGI) nhằm đo lường mức độ thân thiện với môi trường của môi trường kinh doanh tại các địa phương. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với chính quyền các tỉnh thành trong việc không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp gia nhập thị trường mà còn phải định hướng phát triển theo tiêu chuẩn bền vững. PCI 2025 được coi là thước đo thực chất về niềm tin của các nhà đầu tư đối với cam kết cải cách thể chế.

Báo cáo cũng chỉ ra những thách thức về chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính vẫn tồn tại, đòi hỏi sự điều chỉnh từ phía chính quyền để tương thích với kỷ nguyên số. Trong khi PCI đóng vai trò định hướng chính sách, BPI lại cung cấp bằng chứng về việc chính sách đó có thực sự giúp doanh nghiệp sinh lời và tăng trưởng hay không. Việc TP.HCM duy trì vị thế dẫn đầu được lý giải bởi hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp đồng bộ, từ hạ tầng công nghệ đến dịch vụ hỗ trợ kinh doanh chuyên nghiệp.

Đồ họa - NP

Sự tương quan giữa năng lực điều hành và hiệu suất doanh nghiệp

Dữ liệu tổng hợp từ các kỳ báo cáo chỉ ra một hiện tượng được gọi là "độ trễ chính sách". Thông thường, các cải cách về môi trường kinh doanh được ghi nhận qua chỉ số PCI cần khoảng thời gian từ 2 đến 3 năm để chuyển hóa thành hiệu quả hoạt động thực tế của doanh nghiệp. Điều này có nghĩa là mức điểm BPI năm 2025 của các địa phương phần lớn là kết quả từ những nỗ lực cải thiện chỉ số PCI giai đoạn 2022-2023.

TP.HCM với mật độ 23,75 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân đã chứng minh được hiệu quả của việc duy trì ổn định các chính sách hỗ trợ dài hạn.

Năng lực đổi mới sáng tạo hiện là tiêu chí phân hóa mạnh nhất trong bảng xếp hạng BPI. Tại các trung tâm kinh tế lớn, khoảng 7,7% doanh nghiệp tư nhân đã có khả năng tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, tỷ lệ này ở các địa phương vùng sâu, vùng xa vẫn còn ở mức thấp. Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng việc công bố đồng thời PCI và BPI sẽ tạo ra áp lực để các địa phương không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm thủ tục hành chính mà còn phải chủ động tạo ra môi trường nuôi dưỡng các mô hình kinh doanh mới.

Yêu cầu chuyển đổi xanh và số hóa trong giai đoạn mới

Báo cáo PCI 2025 nhấn mạnh khu vực tư nhân đang đứng trước áp lực chuyển đổi kép: xanh hóa và số hóa. Chỉ số PGI tích hợp trong PCI không còn là tiêu chí khuyến khích mà đang dần trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường khó tính. Các địa phương có chỉ số PGI cao thường thu hút được những dự án FDI chất lượng cao, từ đó tạo ra tác động lan tỏa, giúp doanh nghiệp tư nhân trong nước học hỏi và nâng cao tiêu chuẩn sản xuất.

Tính minh bạch và khả năng tiếp cận nguồn lực vẫn là những rào cản được doanh nghiệp phản ánh nhiều nhất trong các đợt khảo sát. Dù chỉ số về chi phí không chính thức có xu hướng giảm, nhưng các chi phí về thời gian và cơ hội vẫn ở mức đáng kể. BPI cho thấy những doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số vào quản trị thường có biên lợi nhuận tốt hơn và khả năng thích ứng cao hơn trước các biến động của thị trường. Điều này khẳng định vai trò của chính quyền địa phương trong việc xây dựng hạ tầng số và đào tạo nguồn nhân lực số để hỗ trợ khu vực tư nhân bứt phá.

Hai bộ chỉ số PCI và BPI công bố trong năm 2025 cung cấp một bức tranh toàn diện về thực trạng kinh tế hiện nay. Chúng phản ánh sự dịch chuyển từ ưu tiên số lượng doanh nghiệp sang chú trọng chất lượng và hiệu quả hoạt động. Kết quả dẫn đầu của TP.HCM và các tỉnh trọng điểm là tham chiếu quan trọng để các địa phương khác điều chỉnh chiến lược phát triển kinh tế, tập trung vào các giá trị thực tế mang lại cho cộng đồng doanh nghiệp tư nhân.