Kinh tế Việt Nam trước xu thế 'chấp nhận rủi ro' toàn cầu

Trong bối cảnh các cường quốc kinh tế sẵn sàng "chấp nhận rủi ro" cao hơn để phục hồi, Việt Nam với độ mở kinh tế lớn đang đứng trước những cơ hội quan trọng để bứt phá. Tuy nhiên, đi kèm với thời cơ là những yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao nội lực và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

TS Chu Thanh Tuấn - Đại học RMIT

Theo nhận định của Tiến sĩ Chu Thanh Tuấn (Đại học RMIT), đây là thời điểm then chốt để Việt Nam tận dụng các yếu tố thuận lợi từ bên ngoài nhằm giải quyết các bài toán mang tính cấu trúc, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

Đón đầu làn sóng dịch chuyển đầu tư và thương mại

Trong khi nhiều nền kinh tế lớn đang tìm cách khôi phục đà tăng trưởng thông qua các chính sách nới lỏng, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là điểm sáng tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Động lực này đến từ sự ổn định chính trị - xã hội và nhất quán trong chính sách thu hút đầu tư, biến Việt Nam thành điểm đến tin cậy trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.

Làn sóng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thế hệ mới đang có sự chuyển dịch rõ rệt về chất. Thay vì chỉ tập trung vào các ngành thâm dụng lao động, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để đón dòng vốn vào các lĩnh vực công nghiệp chế biến sâu, năng lượng tái tạo, phát triển hạ tầng và đặc biệt là công nghiệp bán dẫn, công nghệ cao. Việc nâng cấp quan hệ đối tác với các nền kinh tế lớn như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc... đã tạo ra hành lang thuận lợi để Việt Nam tiếp cận các dự án có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Bên cạnh đó, nếu kinh tế toàn cầu duy trì được nhịp tăng trưởng tích cực nhờ các chính sách kích cầu từ các thị trường lớn, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sẽ được hưởng lợi trực tiếp. Nhu cầu tiêu dùng phục hồi tại Mỹ và hâu Âu sẽ là động lực để các doanh nghiệp trong nước đẩy mạnh sản xuất, khơi thông dòng chảy hàng hóa, từ đó đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng GDP.

Nhận diện thách thức để nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế

Mặc dù triển vọng là rất tích cực, song để hiện thực hóa các cơ hội này, nền kinh tế cần thẳng thắn nhìn nhận và giải quyết những "nút thắt" nội tại nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững trước những biến động khó lường của thế giới.

Thứ nhất là bài toán về độ mở và tính tự chủ của nền kinh tế. Với tỷ trọng xuất khẩu và FDI đóng góp lớn vào GDP, kinh tế Việt Nam có độ nhạy cảm cao với các biến động từ bên ngoài. Bài học từ những giai đoạn thị trường thế giới trầm lắng cho thấy sự cần thiết phải củng cố thị trường nội địa và nâng cao sức chống chịu của doanh nghiệp trong nước. Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng là bước đi cần thiết để giảm thiểu rủi ro khi một số đối tác lớn gặp khó khăn, đảm bảo "cỗ xe kinh tế" vẫn vận hành ổn định ngay cả khi môi trường quốc tế có "gió ngược".

Thứ hai là yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi sản xuất. Nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam hiện vẫn tham gia ở phân khúc gia công, lắp ráp. Để tránh nguy cơ mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình, yêu cầu cấp thiết là phải chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng dựa trên chiều sâu. Doanh nghiệp Việt cần từng bước làm chủ công nghệ, thiết kế và tham gia sâu hơn vào các công đoạn tạo ra giá trị cao. Đồng thời, việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn phát triển bền vững (ESG) từ các thị trường khó tính không nên được xem là gánh nặng, mà là động lực để doanh nghiệp nâng cấp năng lực cạnh tranh quốc tế.

Thứ ba là áp lực về năng suất lao động trước xu hướng già hóa dân số. Việt Nam đang trong thời kỳ dân số vàng nhưng tốc độ già hóa dân số đang diễn ra nhanh. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc phải tăng năng suất lao động nhanh chóng hơn nữa trong thập kỷ tới. Cải thiện thu nhập bình quân và tích lũy nguồn lực quốc gia là giải pháp căn cơ để đảm bảo an sinh xã hội bền vững trong tương lai, biến áp lực dân số thành động lực để đổi mới mô hình tăng trưởng.

Tận dụng "thời cơ vàng" để củng cố nền tảng vĩ mô

Trước bối cảnh thế giới đang vận động nhanh và chấp nhận rủi ro để tăng trưởng, Việt Nam cần một chiến lược "dĩ bất biến, ứng vạn biến". Đó là kiên định với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời linh hoạt tận dụng các nguồn lực bên ngoài để bứt phá.

Hướng đi quan trọng là tranh thủ nguồn lực từ giai đoạn thuận lợi hiện nay, khi dòng vốn FDI và kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng tốt, để đầu tư mạnh mẽ cho các nền tảng dài hạn. Nguồn lực cần được ưu tiên phân bổ cho hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược (đường cao tốc, cảng biển, sân bay), hạ tầng số và đặc biệt là giáo dục đào tạo. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chính là chìa khóa để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và lan tỏa công nghệ sang khu vực kinh tế trong nước.

Song song đó, việc giữ vững kỷ luật tài khóa và an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng đóng vai trò như "tấm đệm" giảm chấn. Trong khi các nền kinh tế lớn có thể nới lỏng chính sách tiền tệ mạnh tay, Việt Nam cần duy trì sự thận trọng và linh hoạt, kiểm soát tốt các chỉ số vĩ mô để đảm bảo môi trường kinh doanh ổn định cho doanh nghiệp.

Cuối cùng, sự lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam chính là thước đo cho thành công của quá trình hội nhập. Khuyến khích doanh nghiệp tư nhân vươn lên, liên kết với khối FDI và từng bước làm chủ chuỗi giá trị là con đường bền vững nhất để xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ.

Bùi Tú