Kính thông minh Trung Quốc có thể sớm vượt mặt Meta?

Cú hích doanh số từ Tết Bính Ngọ có thể giúp Trung Quốc vượt qua Meta hay không?

Doanh số các dòng kính thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI Glasses) của các thương hiệu nội địa như RayNeo, XREAL hay Rokid đã ghi nhận mức tăng trưởng rất mạnh so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, dưới lăng kính của giới phân tích tài chính, sự bùng nổ này không hoàn toàn đến từ nhu cầu tự nhiên của thị trường hay một "điểm bùng phát" về công nghệ. Động lực chính yếu nằm ở một liều "doping" tài chính mạnh mẽ từ Bắc Kinh: các chương trình trợ cấp tiêu dùng quốc gia dưới hình thức "đổi cũ lấy mới" (trade-in subsidies).

Hiện tượng này đang gợi nhớ lại chính xác kịch bản từng giúp ngành xe điện (EV) Trung Quốc trỗi dậy và đe dọa vị thế của Tesla cách đây vài năm. Giờ đây, cuốn cẩm nang chiến lược đó đang được áp dụng triệt để cho mặt trận thiết bị đeo . Nhưng câu hỏi triệu đô đặt ra cho các nhà đầu tư không phải là ai bán được nhiều hàng hơn trong một mùa cao điểm, mà là về tính bền vững của dòng tiền và lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

Liệu các công ty Trung Quốc có đủ sức đuổi kịp gã khổng lồ Meta Platforms trong một cuộc đua dài hơi, hay đây chỉ là một bong bóng doanh số được bơm thổi bằng trợ cấp? Cuộc chiến này thực chất là cuộc đấu trí giữa khả năng tối ưu hóa chi phí vốn (Capex) của phương Đông và sức mạnh định giá tài sản vô hình (Intangible Assets) từ mô hình ngôn ngữ lớn của phương Tây.

Chiến thuật "lấy thị trường nuôi công nghệ"

Để giải mã sự tăng trưởng đột biến này, chúng ta cần nhìn vào cơ cấu giá thành và chính sách tài khóa. Việc chính phủ Trung Quốc tung ra các gói trợ cấp lên tới 20% giá trị sản phẩm cho thiết bị điện tử tiêu dùng không đơn thuần là một giải pháp kích cầu kinh tế vĩ mô ngắn hạn. Đây là một nước cờ công nghiệp dài hạn được tính toán kỹ lưỡng nhằm hạ thấp rào cản gia nhập (Barrier to Entry) cho người dùng cuối.

Trong kinh tế học mạng lưới, giá trị của một hệ sinh thái tỷ lệ thuận với bình phương số lượng người dùng. Bằng cách dùng ngân sách nhà nước để trợ giá, các hãng công nghệ Trung Quốc đang thực hiện chiến lược "đốt tiền" (cash burn) để mua thị phần (market share) với chi phí thấp hơn nhiều so với việc các công ty tư nhân tự bỏ tiền túi ra làm marketing.

Mục tiêu tối thượng của chiến lược này là dữ liệu – loại tài sản mới của kỷ nguyên số. Kính AI khác với kính mát thời trang ở chỗ nó cần dữ liệu hành vi thực tế từ người dùng (video, âm thanh, cử chỉ, chuyển động mắt) để huấn luyện các mô hình AI đa phương thức. Việc mở rộng nhanh chóng tệp người dùng (user base) nhờ trợ cấp cho phép các hãng như Huawei, Baidu hay các startup phần cứng thu thập được lượng dữ liệu khổng lồ mà Meta phải mất nhiều năm xây dựng tự nhiên.

Đây là bài học kinh điển từ ngành xe điện: dùng quy mô thị trường nội địa khổng lồ để ép chi phí sản xuất biên (Marginal Cost) xuống mức thấp nhất, tạo lợi thế quy mô (Economies of Scale) trước khi xuất khẩu ra toàn cầu. Các nhà đầu tư cần nhìn nhận khoản trợ cấp này như một khoản đầu tư hạt giống cấp quốc gia, giúp các doanh nghiệp nội địa bỏ qua giai đoạn khó khăn nhất của vòng đời sản phẩm và tiến thẳng vào giai đoạn tăng trưởng nóng.

Lợi thế sân nhà về phần cứng và tốc độ luân chuyển dòng tiền

Nếu xét trên bảng cân đối kế toán và hiệu quả hoạt động, các công ty Trung Quốc đang sở hữu một lợi thế mà Meta khó lòng sao chép: tốc độ Thâm Quyến (Shenzhen Speed). Trong khi Meta phải vận hành một bộ máy cồng kềnh, phối hợp với gã khổng lồ mắt kính EssilorLuxottica của Pháp để ra mắt sản phẩm theo chu kỳ dài hàng năm trời, thì các startup tại Thâm Quyến có khả năng đưa ý tưởng từ bản vẽ ra dây chuyền sản xuất chỉ trong vài tháng. Họ nắm trong tay trọn vẹn chuỗi cung ứng linh kiện đầu vào (input), từ tấm nền hiển thị Micro-OLED, pin mật độ cao cho đến năng lực gia công khuôn mẫu chính xác ngay tại sân nhà.

Dưới góc độ quản trị tài chính, điều này giúp tối ưu hóa chi phí giá vốn hàng bán (COGS - Cost of Goods Sold). Kính AI Trung Quốc thường có trọng lượng nhẹ hơn, thiết kế mỏng hơn và quan trọng nhất là giá bán lẻ (ASP - Average Selling Price) chỉ bằng một nửa so với đối thủ từ Mỹ. Sự linh hoạt cực cao của chuỗi cung ứng giúp họ giảm thiểu rủi ro tồn kho (Inventory Risk) – một trong những sát thủ dòng tiền của ngành phần cứng. Họ có thể tung ra hàng loạt mẫu mã thử nghiệm (A/B testing) trực tiếp trên thị trường để đo lường thị hiếu mà không sợ bị chôn vốn vào hàng tồn kho lỗi thời như Meta.

Trong khi Mark Zuckerberg đang cố gắng định vị Ray-Ban Meta như một món phụ kiện thời trang xa xỉ để duy trì biên lợi nhuận gộp cao, các đối thủ Trung Quốc lại đang phổ cập hóa thiết bị này thành những cỗ máy hiển thị mạnh mẽ với chi phí cực thấp, chấp nhận biên lợi nhuận mỏng để đổi lấy độ phủ. Đây là cuộc chiến kinh điển giữa mô hình "lợi nhuận thấp, vòng quay nhanh" của Trung Quốc và mô hình "giá trị gia tăng cao" của Mỹ.

Tử huyệt về bán dẫn và khoảng cách về "thông minh"

Tuy nhiên, bức tranh tài chính không chỉ có màu hồng của doanh số. Điểm yếu chí mạng, hay nói cách khác là rủi ro hệ thống lớn nhất khiến giới đầu tư ngần ngại đặt cược vào khả năng soán ngôi của Trung Quốc, nằm ở trái tim của sản phẩm: con chip xử lý và mô hình AI.

Sức mạnh thực sự của kính Ray-Ban Meta không nằm ở gọng kính nhựa hay tròng kính Zeiss, mà nằm ở con chip Qualcomm Snapdragon AR1 Gen 1 được tùy biến sâu và khả năng tích hợp mô hình Llama 3 tối ưu hóa. Giá trị của một chiếc kính AI nằm ở khả năng xử lý tại biên (On-device AI) – tức là khả năng tính toán ngay trên thiết bị mà không cần gửi dữ liệu về đám mây, giúp giảm độ trễ và tiết kiệm năng lượng.

Do các lệnh cấm vận công nghệ bán dẫn từ Mỹ, các hãng kính Trung Quốc đang gặp khó khăn lớn trong việc tiếp cận các dòng chip xử lý tiến trình thấp, tiết kiệm điện năng mới nhất. Họ buộc phải sử dụng các dòng chip đời cũ hơn hoặc các phiên bản cắt giảm hiệu năng, dẫn đến các vấn đề về nhiệt độ và thời lượng pin – hai yếu tố sống còn quyết định trải nghiệm người dùng (UX). Trong bài toán định giá doanh nghiệp, phần cứng chỉ là hàng hóa cơ bản (commodity) sẽ mất giá theo thời gian, trong khi phần mềm và thuật toán mới là hào hào kinh tế (economic moat) bền vững.

Các mô hình ngôn ngữ lớn của Trung Quốc như Ernie Bot (Baidu) hay Tongyi Qianwen (Alibaba) dù đang tiến bộ nhanh, nhưng vẫn còn khoảng cách đáng kể so với Llama của Meta về khả năng hiểu ngữ cảnh đa phương thức và hiệu suất trên mỗi watt điện năng. Nếu không giải quyết được bài toán "hiệu suất trên năng lượng tiêu thụ", các sản phẩm của Trung Quốc sẽ mãi chỉ là những màn hình di động gắn trên mắt thay vì trở thành một trợ lý ảo thông minh thực thụ. Điều này đồng nghĩa với tỷ lệ giữ chân người dùng (Retention Rate) thấp và giá trị vòng đời khách hàng (LTV) kém xa so với Meta.

Hệ sinh thái đóng và bài toán vươn ra biển lớn của dòng vốn

Cuối cùng, yếu tố quyết định người thắng cuộc trong dài hạn chính là hiệu ứng mạng lưới (Network Effect). Meta đang sở hữu một "vũ khí hạt nhân" mà không tiền trợ cấp nào có thể mua được: hệ sinh thái mạng xã hội với hàng tỷ người dùng tích cực trên Instagram, Facebook và WhatsApp. Chiếc kính Ray-Ban Meta không đứng độc lập; nó là một thiết bị đầu cuối giúp người dùng livestream cuộc sống của họ trực tiếp lên các nền tảng này một cách liền mạch. Đây là một hệ sinh thái khép kín hoàn hảo (Walled Garden) giúp Meta khóa chặt người dùng và tạo ra dòng doanh thu quảng cáo khổng lồ để bù đắp cho chi phí phần cứng.

Ngược lại, thị trường kính AI Trung Quốc đang bị phân mảnh nghiêm trọng. Chúng ta thấy cảnh "trăm hoa đua nở" nhưng thiếu một người dẫn dắt hệ sinh thái. Kính của hãng A chạy trên hệ điều hành của hãng B và sử dụng dịch vụ AI của hãng C. Sự thiếu đồng bộ này tạo ra trải nghiệm người dùng rời rạc. Quan trọng hơn, khi bước ra khỏi biên giới Trung Quốc để tìm kiếm tăng trưởng, các sản phẩm này sẽ mất đi hai trụ cột quan trọng nhất: sự trợ giá của chính phủ và hệ sinh thái ứng dụng nội địa. Không có Google, không có Meta, và thiếu vắng các ứng dụng toàn cầu, những chiếc kính này rất dễ trở lại hình hài của những món đồ chơi công nghệ kén khách.

Trong tư duy đầu tư quốc tế, khả năng mở rộng quy mô (Scalability) ra thị trường toàn cầu là yếu tố then chốt để định giá một công ty công nghệ. Nếu chỉ loanh quanh trong sân nhà với sự bảo hộ của thuế quan và trợ cấp, các công ty Trung Quốc có thể thắng về số lượng bán ra trong một vài quý tài chính, nhưng Meta vẫn đang nắm giữ chìa khóa của định nghĩa về tương lai kính thông minh và dòng lợi nhuận ròng bền vững. Cuộc đua này, vì thế, vẫn là cuộc rượt đuổi của dòng vốn giá rẻ Trung Quốc đối với tài sản trí tuệ và vị thế độc quyền hệ sinh thái của Mỹ.

Bùi Tú