KOSPI lao dốc và mặt trái của 'đòn bẩy AI'

Khi “tốt” không còn đủ

Chỉ số KOSPI đóng cửa giảm khoảng 6% ngày 29/7, sau khi mất gần 11% trong phiên trước. Đợt bán tháo kéo dài sang phiên thứ hai khi nhà đầu tư bán lẻ vội vã thoát khỏi các vị thế liên quan đến công nghệ và AI. Trước đó, ngày 28/7, KOSPI giảm 10,84%, còn Samsung Electronics và SK Hynix lần lượt mất 14,4% và 14,7%. Hai doanh nghiệp này chiếm hơn một nửa tỷ trọng của chỉ số, khiến biến động ở nhóm chip nhanh chóng lan sang toàn thị trường.

Trường hợp SK Hynix đặc biệt đáng chú ý. Lợi nhuận hoạt động quý II tăng hơn sáu lần lên mức kỷ lục, còn doanh thu tăng 257% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, cả hai chỉ tiêu vẫn thấp hơn dự báo, khiến cổ phiếu đóng cửa ngày 29/7 giảm 9,6%, sau khi có lúc mất gần 20% trong phiên, theo Reuters.

Diễn biến này phản ánh một nguyên tắc quen thuộc: giá cổ phiếu không chỉ phụ thuộc doanh nghiệp làm ăn tốt hay xấu, mà còn phụ thuộc kết quả thực tế so với kỳ vọng đã được phản ánh vào giá. Khi một cổ phiếu đã tăng mạnh nhờ câu chuyện AI, “tốt” có thể vẫn chưa đủ; doanh nghiệp phải tiếp tục vượt dự báo hoặc chứng minh lợi nhuận có thể duy trì lâu dài.

Đòn bẩy biến điều chỉnh thành bán tháo

Theo các nhà phân tích được Reuters dẫn, cú giảm không hoàn toàn xuất phát từ sự suy yếu của nền tảng kinh doanh. Ông Peter Kim, Giám đốc điều hành cấp cao tại KB Securities, cho rằng tình trạng bán tháo chủ yếu do thanh khoản và tâm lý, bị khuếch đại bởi việc đóng các vị thế trong ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu. Các chuyên gia khác cũng chỉ ra vai trò của giao dịch ký quỹ, vị thế tập trung cao và các sản phẩm đòn bẩy gấp đôi gắn với Samsung Electronics hoặc SK Hynix.

ETF đòn bẩy là quỹ hoán đổi danh mục được thiết kế để tạo mức sinh lời theo bội số biến động hằng ngày của tài sản cơ sở. Khi giá cổ phiếu tăng, sản phẩm này khuếch đại lợi nhuận; nhưng khi giá đảo chiều, mức lỗ cũng tăng tương ứng. Nhà quản lý quỹ phải điều chỉnh danh mục để duy trì tỷ lệ đòn bẩy, nên trong phiên giảm mạnh họ có thể buộc phải bán thêm cổ phiếu. Giao dịch ký quỹ còn có thể tạo thêm lệnh bán bắt buộc khi nhà đầu tư phải bổ sung tài sản bảo đảm.

Cơ chế này tạo ra vòng phản hồi tiêu cực: giá giảm dẫn đến bán để hạ đòn bẩy; lượng bán tăng lại đẩy giá xuống sâu hơn, kéo theo thêm yêu cầu ký quỹ. Vì vậy, một thay đổi ban đầu về kỳ vọng lợi nhuận có thể nhanh chóng biến thành căng thẳng thanh khoản cục bộ, dù hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp chưa suy giảm tương ứng.

Quy mô biến động đã khiến các nhà hoạch định chính sách Hàn Quốc phải lên tiếng. Trước chất vấn của các nghị sĩ, Bộ trưởng Tài chính Koo Yun-cheol đã xin lỗi về việc cho phép triển khai các ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu mà chưa đánh giá đầy đủ rủi ro. Reuters cho biết phần lớn sản phẩm này gắn với Samsung Electronics và SK Hynix, thu hút nhiều nhà đầu tư cá nhân đặt cược nhu cầu AI sẽ tiếp tục tăng mạnh.

Phép thử mới

Tình trạng bán tháo vừa qua không đồng nghĩa nền tảng nhu cầu AI đã biến mất. SK Hynix cho biết các khách hàng lớn vẫn đề nghị tăng nguồn cung bộ nhớ. Doanh nghiệp đã hoàn tất đàm phán khoảng 10 thỏa thuận cung ứng dài hạn, thường kéo dài năm năm và kèm biện pháp bảo đảm thực hiện. Tuy nhiên, thị trường vẫn lo ngại khả năng các tập đoàn công nghệ lớn duy trì hàng trăm tỷ USD đầu tư cho hạ tầng AI.

Một ngành vẫn có thể tăng trưởng, nhưng cổ phiếu giảm mạnh nếu định giá quá cao, vị thế quá tập trung và dòng vốn dựa nhiều vào đòn bẩy. Doanh nghiệp có thể tiếp tục bán được nhiều sản phẩm và tạo ra lợi nhuận, nhưng giá cổ phiếu vẫn chịu sức ép nếu nhà đầu tư buộc phải bán vì thiếu thanh khoản hoặc tỷ lệ vay nợ đã vượt mức chịu đựng.

Diễn biến tiêu cực trên thị trường chứng khoán Hàn Quốc hiện nay vì vậy là lời cảnh báo rộng hơn đối với cơn sốt AI. Trong giai đoạn tăng giá, đòn bẩy có thể đưa vốn nhanh hơn vào các doanh nghiệp dẫn dắt; nhưng khi kỳ vọng đổi chiều, chính đòn bẩy lại làm thị trường mất khả năng điều chỉnh từ từ. Khi “tốt” không còn đủ để đáp ứng kỳ vọng, một cú hụt nhỏ về kết quả kinh doanh cũng có thể trở thành chất xúc tác cho quá trình giảm đòn bẩy trên diện rộng.