Kỳ 1: Sự sống mong manh, nỗi ám ảnh từ 'nhiệt tình sai cách'

Lớp sơ cấp cứu dành cho cộng đồng, Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM.

Câu lạc bộ Phản ứng nhanh Nhân đạo (trực thuộc Hội Chữ thập đỏ TPHCM), từ lâu đã trở thành điểm tựa vững chắc cho người dân khi gặp sự cố trên đường. Thế nhưng, ít ai biết cơ duyên thành lập đội lại bắt nguồn từ một cú sốc tâm lý của chính người trong cuộc.

Nỗi ám ảnh từ đêm khuya 10 năm trước

Nhớ lại sự việc cách đây 10 năm, anh Nguyễn Văn Thành (SN 1979) - Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Phản ứng nhanh Nhân đạo, vẫn chưa khỏi nguôi ngoai. Trong một đêm khuya, nghe tiếng động mạnh trước nhà, hai vợ chồng anh chạy ra thì bàng hoàng phát hiện một thanh niên bị tai nạn giao thông, chấn thương rất nặng.

Lúc đó, giữa đêm khuya vắng lặng, vợ chồng anh Thành luống cuống không biết phải sơ cấp cứu ban đầu ra sao nên chỉ biết gọi xe cấp cứu và chờ đợi. Khoảng 30 phút sau xe mới tới nơi.

Anh Nguyễn Văn Thành (áo xanh), Chủ nhiệm Câu lạc bộ Phản ứng nhanh Nhân đạo, Hội Chữ thập đỏ TPHCM.

“Vài ngày sau, chúng tôi nhận hung tin cậu thanh niên ấy đã qua đời do mất quá nhiều máu. Sự việc đó ám ảnh vợ chồng tôi suốt nửa tháng trời. Cả hai cứ trăn trở mãi một suy nghĩ, giá như xe cấp cứu tới sớm hơn, hoặc giá như lúc đó mình có kiến thức cầm máu ban đầu để giúp cậu ấy trong lúc chờ y bác sĩ, thì có lẽ một mạng người đã không mất đi", anh Thành chia sẻ.

Biến nỗi ám ảnh thành hành động, hai vợ chồng quyết định đăng ký tham gia lớp học sơ cấp cứu tại Hội Chữ thập đỏ để trang bị "vốn" sinh tồn, trước hết là để bảo vệ người thân. Sau một thời gian tham gia các đội SOS để cứu giúp cộng đồng, hai vợ chồng anh Thành quyết định tự thành lập CLB Phản ứng nhanh Nhân đạo.

Lấy tài sản gia đình sắm xe cứu thương 0 đồng

Hoạt động cấp cứu ngoại viện đòi hỏi sự túc trực cao độ và nguồn kinh phí không hề nhỏ. Dù nguồn thu nhập chính chỉ đến từ cơ sở kinh doanh bao bì, gia đình anh Thành vẫn quyết định dốc tiền túi để mua sắm toàn bộ trang thiết bị từ “A đến Z”. Một chiếc xe cứu thương chuyên dụng và một xe tải nhỏ dùng để chở xe máy hư hỏng của nạn nhân đã ra đời từ nguồn quỹ gia đình ấy.

"Gia đình tôi không giàu có về tài chính, nhưng chúng tôi giàu tình cảm", anh Thành bộc bạch.

Đến nay, mọi hoạt động cứu nạn, hỗ trợ sự cố dọc đường của CLB đều hoàn toàn miễn phí 100%. Không chỉ cứu nạn khẩn cấp, các thành viên trong đội còn lan tỏa tinh thần thiện nguyện khi thường xuyên tổ chức tặng nhu yếu phẩm, áo ấm, sách vở cho trẻ em vùng cao, cứu trợ bão lũ và phối hợp cùng đoàn thanh niên địa phương dọn dẹp, phát quang đường phố.

Lực lượng nòng cốt của CLB là những tình nguyện viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế và cứu hộ giao thông.

Hiện tại, khi trực thuộc quản lý của Hội Chữ thập đỏ TPHCM, các hoạt động của CLB ngày càng bài bản và chuyên nghiệp hơn. Lực lượng nòng cốt của CLB là sự hội tụ của những tình nguyện viên dày dặn kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế, cứu hộ giao thông. Nguồn kinh phí hoạt động, bên cạnh đóng góp chủ lực của các thành viên, nay đã có thêm sự chung tay từ các mạnh thường quân, giúp duy trì vật tư y tế để hỗ trợ người dân nhanh nhất có thể.

Khoảng trống sinh tử trong "thời gian vàng"

Thực tế, bức tranh toàn cảnh về cấp cứu ngoại viện tại TPHCM cho thấy tính cấp thiết của việc trang bị kỹ năng sơ cứu tại chỗ. BS.CKII Nguyễn Duy Long – Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM, cho biết, qua số liệu điều hành của Tổng đài 115, nhu cầu cấp cứu liên quan đến tai nạn, thương tích tại TPHCM là khá lớn và diễn ra hằng ngày. Bình quân khoảng 750 trường hợp mỗi tháng, tương đương khoảng 25 trường hợp mỗi ngày cần sự hỗ trợ cấp cứu liên quan đến tai nạn.

Hình minh hoạ giải pháp "Hướng dẫn hồi sinh tim phổi qua điện thoại" triển khai tại Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM.

“Cấp cứu không bắt đầu từ lúc xe cứu thương đến hiện trường, mà bắt đầu ngay từ những phút đầu tiên khi sự cố xảy ra”, BS Long nhấn mạnh.

Theo BS Long, trong nhiều trường hợp, người có mặt đầu tiên bên cạnh nạn nhân không phải là nhân viên y tế mà chính là người thân, thầy cô, bạn bè hoặc những người xung quanh. Nếu những người này nhận diện tình trạng nguy hiểm, gọi 115 sớm và thực hiện đúng các biện pháp sơ cấp cứu, họ có thể hỗ trợ nạn nhân rất nhiều trong thời gian chờ lực lượng chuyên nghiệp tiếp cận.

Báo động tình trạng "nhiệt tình nhưng sai cách"

Từ kinh nghiệm tiếp cận hàng ngàn hiện trường thực tế, anh Nguyễn Văn Thành chỉ ra một lỗ hổng vô cùng đáng lo ngại là nhiều trường hợp người dân vô cùng nhiệt tình nhưng lại không biết cách xử trí đúng, thậm chí áp dụng các mẹo truyền miệng sai lầm khiến tình trạng nạn nhân trầm trọng hơn.

Đồng quan điểm nhìn nhận về vấn đề này, ông Nguyễn Minh Nhựt - Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TPHCM đánh giá trong thực tế có hai trạng thái đều đáng lo, một là không dám can thiệp vì không biết phải làm gì; hai là rất nhiệt tình nhưng can thiệp không đúng cách.

Ông Nhựt dẫn chứng hàng loạt kinh nghiệm truyền miệng sai lầm như vắt chanh cho người bị đột quỵ, dùng kim chích máu, cạy miệng hoặc nhét vật cứng vào miệng người đang co giật, hay vác người bị đuối nước dốc ngược chạy tới chạy lui.... Những hành động này cho thấy người dân có mong muốn cứu người nhưng chưa được trang bị kiến thức sơ cấp cứu dựa trên bằng chứng và kỹ năng thực hành đúng.

Thao tác sơ cấp cứu nạn nhân trong tình huống giả định.

"Điều đáng lo là trong cấp cứu, sai một thao tác có thể làm tình trạng nạn nhân nặng hơn hoặc làm mất đi khoảng thời gian vàng để thực hiện những biện pháp phù hợp", ông Nguyễn Minh Nhựt cảnh báo.

Đúc kết từ bản thân, anh Thành cho rằng, việc giáo dục kỹ năng sơ cấp cứu cơ bản cần được đẩy mạnh và phổ cập sâu rộng hơn nữa. Đặc biệt, đối tượng học sinh, sinh viên và giới trẻ cần phải được huấn luyện thực hành một cách bài bản. Chỉ khi có kỹ năng thực tế, các em mới đủ bình tĩnh để bảo vệ tính mạng cho chính mình và những người xung quanh trong lằn ranh sinh tử.