Kỳ 1: Tuyên Quang xây dựng phòng tuyến liên hoàn chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả

Tuyên Quang đứng trước yêu cầu vừa khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế cửa khẩu, thương mại biên mậu, vừa kiểm soát chặt chẽ nguy cơ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Trước thực tế đó, tỉnh từng bước hình thành hệ thống kiểm soát liên hoàn. Các lực lượng được kết nối, phối hợp trong một cơ chế điều hành chung của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, tạo thành mạng lưới kiểm soát đồng bộ, xuyên suốt từ biên giới đến thị trường nội địa.

Nguyên tắc "6 rõ", không có vùng cấm

Mọi hệ thống kiểm soát tại Tuyên Quang đều bắt đầu từ một quan điểm chỉ đạo xuyên suốt. Công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đóng vai trò trọng yếu trong việc bảo đảm an ninh trật tự và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, lâu dài, có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Việc đấu tranh hiệu quả với các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả không chỉ bảo vệ sức khỏe, quyền lợi người tiêu dùng mà còn bảo vệ môi trường đầu tư kinh doanh, tạo thị trường cạnh tranh công bằng, khuyến khích doanh nghiệp chân chính phát triển.

Quan điểm đó được thể chế hóa bằng việc kiện toàn sớm Ban Chỉ đạo 389 cấp tỉnh, cấp xã, đồng thời xây dựng, hoàn thiện Quy chế về trách nhiệm và quan hệ phối hợp giữa các sở, ban, ngành, các cấp và các lực lượng chức năng trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên địa bàn tỉnh. Điểm đáng chú ý trong quy chế này là nguyên tắc "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Đây là cơ chế phối hợp cụ thể, tránh tình trạng đùn đẩy hoặc bỏ sót trách nhiệm giữa các lực lượng.

Cùng với đó, tỉnh bám sát định hướng chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia tại Nghị quyết số 397, các Công điện số 65, số 38 và các Chỉ thị số 17, số 13, số 25, để xây dựng chương trình, kế hoạch phù hợp với thực tiễn địa phương. Ban Chỉ đạo 389 tỉnh khẳng định quan điểm xuyên suốt là phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả không có vùng cấm, không có ngoại lệ, không ngừng nghỉ, tinh thần này được cụ thể hóa thành các đợt cao điểm liên tục, nối tiếp nhau trong năm.

Tuyến đầu biên giới: 12 đồn, 17 chốt và thế trận lòng dân

Từ chủ trương chung, việc hiện thực hóa trên thực địa bắt đầu từ tuyến biên giới, nơi lực lượng Bộ đội Biên phòng giữ vai trò tuyến đầu, theo Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang sau sáp nhập, với địa bàn biên giới rộng, chiều dài đường biên gần 280km, địa hình đồi núi cao, chia cắt hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, có những mốc giới cán bộ, chiến sĩ phải đi bộ 3 đến 4 giờ mới tiếp cận được, đơn vị đã tổ chức 12 đồn Biên phòng quản lý từng đoạn biên giới cụ thể, trên cơ sở đó rà soát các vị trí, địa bàn trọng yếu để bổ sung 17 chốt cố định với 50 cán bộ, chiến sĩ, tạo thành hệ thống kiểm soát liên hoàn, khép kín trên toàn tuyến.

Đại tá Huỳnh Văn Sáu, Phó Chỉ huy trưởng, BĐBP tỉnh Tuyên Quang. (Ảnh: BPTQ)

Nhiệm vụ của lực lượng Biên phòng không chỉ dừng ở tuần tra, kiểm soát mà còn bao gồm chủ trì phối hợp với các lực lượng chức năng trong tỉnh và lực lượng bảo vệ biên giới của Trung Quốc để đấu tranh phòng, chống tội phạm ở khu vực biên giới. Tại các cửa khẩu, lối mở, cơ chế phối hợp với Hải quan được phân định rõ: Biên phòng chủ trì phối hợp cùng Hải quan thực hiện thủ tục biên phòng, kiểm tra, giám sát hoạt động xuất, nhập, quá cảnh; đồng thời Hải quan chủ trì phối hợp cùng Biên phòng trong thủ tục kiểm tra, giám sát hoạt động xuất nhập khẩu.

Lực lượng Bộ đội Biên phòng và Hải quan tại Tuyên Quang phối hợp kiểm tra, thu giữ hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ. (Ảnh: HQ)

Trong điều kiện tuyến biên giới dài, địa hình phức tạp, lực lượng chuyên trách không thể trải quân số ra khắp gần 280km đường biên, Bộ đội Biên phòng tỉnh xác định xây dựng thế trận lòng dân là chiến lược then chốt, chuyển từ việc chỉ có lực lượng chức năng chống buôn lậu sang trạng thái toàn dân cùng tham gia. Qua các mô hình như "Tổ tự quản đường biên, cột mốc", "Thôn bản không có tội phạm và tệ nạn xã hội", "Dòng họ tự quản", mỗi người dân khu vực biên giới trở thành một "cột mốc sống", một "trinh sát viên", chủ động cung cấp thông tin cho đồn biên phòng khi phát hiện dấu hiệu buôn lậu. Đi cùng công tác vận động là hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, bởi khi đời sống ổn định, người dân sẽ không còn động lực để đánh đổi, tiếp tay cho vi phạm đúng như phương châm an dân chính là gốc rễ của an ninh.

Tại cửa khẩu: Kiểm soát khoáng sản, nông lâm sản xuất khẩu

Nếu Bộ đội Biên phòng đảm nhiệm tuyến biên giới, đường mòn, lối mở, thì tại các cửa khẩu, lối mở chính ngạch, Chi cục Hải quan khu vực XVI đứng trước một đặc thù riêng của Tuyên Quang. Đây là địa bàn có thế mạnh về khoáng sản, nông lâm sản và các sản phẩm đặc trưng địa phương xuất khẩu qua biên giới, đòi hỏi công tác kiểm soát nguồn gốc, xuất xứ phải đặc biệt chặt chẽ. Đơn vị thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu theo đúng quy trình, tập trung kiểm tra hồ sơ khai báo về mã hàng, xuất xứ, số lượng, đồng thời áp dụng biện pháp quản lý rủi ro và công nghệ để phân loại doanh nghiệp trọng điểm theo mức độ rủi ro, từ đó kịp thời phát hiện các hành vi sai phạm về khai báo nguồn gốc, xuất xứ, gian lận thương mại.

Bên cạnh việc kiểm soát hàng xuất khẩu, Chi cục Hải quan khu vực XVI cũng chú trọng ngăn chặn nguy cơ hàng lậu, hàng giả từ chiều ngược lại thẩm lậu vào nội địa qua các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa của tỉnh. Đơn vị thường xuyên tăng cường lực lượng tuần tra kiểm soát để nắm diễn biến địa bàn, kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ khu vực cửa khẩu, các đường mòn, lối tắt, kịp thời phát hiện các hành vi lợi dụng chính sách hàng hóa cư dân biên giới hoặc hoạt động xuất nhập khẩu để buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa từ Trung Quốc vào Việt Nam. Toàn bộ công tác này được thực hiện trên cơ sở phối hợp chặt chẽ với Công an, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường trong trao đổi thông tin về diễn biến địa bàn, kết hợp tuyên truyền để người dân khu vực biên giới không tham gia, tiếp tay cho buôn lậu.

Trong thị trường nội địa: Chốt chặn gắn với đời sống dân sinh

Chi cục Quản lý thị trường tỉnh xác định nhiệm vụ trọng tâm là chủ động kiểm tra, kiểm soát thị trường, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ. Để làm được điều đó, đơn vị duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ với Công an, Hải quan, Bộ đội Biên phòng trong trao đổi thông tin, phối hợp kiểm tra, kiểm soát hàng hóa ngay từ khu vực biên giới, cửa khẩu vào nội địa, hạn chế hàng hóa vi phạm thẩm lậu.

Bên cạnh công tác kiểm tra, xử lý, Quản lý thị trường tỉnh thường xuyên theo dõi diễn biến cung cầu, giá cả các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, lương thực, thực phẩm, vật tư y tế, đặc biệt tăng cường kiểm tra vào các thời điểm thị trường biến động hoặc dịp lễ, Tết để kịp thời phát hiện, xử lý hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý. Trước sự phát triển của thương mại điện tử, đơn vị cũng chủ động tăng cường thu thập, thẩm tra, xác minh thông tin trên môi trường mạng, phối hợp với doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát để kiểm soát hàng hóa lưu thông qua kênh này.

Cán bộ Chi Cục Quản lý thị trường tỉnh kiểm tra các đơn vị xăng dầu trên địa bàn. (Ảnh: QLTTTQ)

Một khía cạnh được Quản lý thị trường tỉnh đặc biệt chú trọng là công tác tuyên truyền, vận động các hộ kinh doanh, tiểu thương ký cam kết không kinh doanh hàng giả, hàng lậu. Qua đó, đa số hộ kinh doanh đã nâng cao trách nhiệm, chủ động lựa chọn nguồn hàng có hóa đơn, chứng từ rõ ràng, từng bước hình thành thói quen kinh doanh minh bạch, lành mạnh, một hình thức phòng ngừa từ gốc, bổ trợ hiệu quả cho công tác kiểm tra, xử lý.

Khép kín vòng xử lý bằng điều tra, truy cứu trách nhiệm hình sự

Ở khâu cuối cùng của chuỗi xử lý, vai trò điều tra, xử lý tội phạm được giao cho lực lượng Công an. Vai trò này thể hiện rõ nét qua chính những vụ việc mà các lực lượng khác phát hiện, chuyển giao. Công an tỉnh tiếp nhận nguồn tin từ đường dây nóng của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh để điều tra, ra quyết định khởi tố vụ án hình sự đối với các vụ kinh doanh hàng giả có quy mô lớn. Sự tiếp nối liền mạch giữa lực lượng phát hiện, xử lý ban đầu với lực lượng điều tra, truy cứu trách nhiệm hình sự chính là mắt xích khép kín toàn bộ chuỗi kiểm soát, bảo đảm các vụ việc có dấu hiệu hình sự đều bị truy cứu trách nhiệm, kiên quyết không xử lý hành chính để bỏ lọt tội phạm.

Công tác chống buôn lậu ở Tuyên Quang là chuỗi công việc nối tiếp nhau, từ chủ trương của chính quyền tỉnh, qua tuyến biên giới, cửa khẩu, thị trường nội địa, đến khâu điều tra hình sự thì Ban Chỉ đạo 389 tỉnh chính là sợi dây kết nối. Ban Chỉ đạo 389 tỉnh đã thực hiện tốt vai trò điều phối, gắn kết các lực lượng Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Công an, Quản lý thị trường và các ngành liên quan, thông qua việc tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Quy chế phối hợp với nguyên tắc "6 rõ" đã đề cập ở trên, thống nhất trong chỉ đạo, điều hành, tăng cường chia sẻ thông tin, tổ chức kiểm tra liên ngành và triển khai các kế hoạch cao điểm.

Việc phân định rõ địa bàn, chức năng cũng được cụ thể hóa theo hướng trên tuyến biên giới, Bộ đội Biên phòng và Hải quan tập trung kiểm soát cửa khẩu, đường mòn, lối mở, hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh; trong nội địa, Công an, Quản lý thị trường, và chính quyền địa phương tập trung kiểm tra hoạt động lưu thông, kinh doanh hàng hóa, thương mại điện tử. Dưới sự điều phối của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, các lực lượng xác lập cơ chế phối hợp thống nhất, tránh trùng lặp trong kiểm tra, không bỏ trống địa bàn, qua đó sử dụng hiệu quả nguồn lực của các cơ quan chức năng.

Có thể thấy, hiệu quả của công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tại Tuyên Quang không đến từ nỗ lực đơn lẻ mà là kết quả của một hệ thống được tổ chức bài bản, có phân công, có kết nối. Chính quyền tỉnh xác lập chủ trương và nguyên tắc phối hợp rõ ràng. Chính sự liên hoàn, không đứt đoạn giữa các khâu là nền tảng để Tuyên Quang giữ vững mục tiêu không hình thành các điểm nóng buôn lậu, hàng giả trên tuyến biên giới, đồng thời vẫn bảo đảm môi trường thuận lợi cho thương mại, đầu tư hợp pháp phát triển bền vững.