Kỳ 2: Biến nguồn lực thành năng lực phát triển

Thước đo của nghị quyết là kết quả thực chất

Ngày 6/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước; ngày 24/2/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 29/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện nghị quyết. Hai văn bản xác lập định hướng chiến lược và yêu cầu tổ chức thực hiện, trong đó trọng tâm là nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng nguồn lực nhà nước.

Từ chủ trương đến kết quả là một chặng đường đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, kỷ luật thực thi và cơ chế giám sát rõ ràng. Với phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực và cấp độ quản lý, hiệu quả của Nghị quyết số 79-NQ/TW cần được đánh giá qua những chuyển biến cụ thể trong đầu tư, sản xuất, kinh doanh và chất lượng tăng trưởng.

Tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội 9 tháng năm 2026 đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ.

Đầu tư công là một trong những lĩnh vực thể hiện rõ yêu cầu này. Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 30/9/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt 642.961,6 tỷ đồng, bằng 62,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tỷ lệ giải ngân cao hơn cùng kỳ năm 2025 là 12,9 điểm phần trăm, tương ứng giá trị tuyệt đối tăng 202.559,3 tỷ đồng. Nếu không tính phần kế hoạch vốn ngân sách địa phương tiết kiệm để dự kiến đầu tư cho đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 64,8%.

Trong khi đó, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) ước tính tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội 9 tháng năm 2026 đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ, cao hơn mức tăng 11,6% của năm 2025.

Các con số cho thấy dòng vốn đầu tư tiếp tục được mở rộng. Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư không chỉ nằm ở số vốn đã giải ngân, mà còn ở chất lượng công trình, tiến độ hoàn thành, khả năng kết nối hạ tầng và mức độ đóng góp vào năng lực sản xuất. Một dự án hoàn thành đúng tiến độ, giảm chi phí logistics hoặc giải quyết được điểm nghẽn vận tải có thể tạo tác động lan tỏa vượt xa giá trị đầu tư ban đầu. Ngược lại, vốn bị dàn trải, công trình chậm đưa vào sử dụng sẽ làm giảm hiệu quả của cả nguồn lực công lẫn vốn đầu tư xã hội.

Bởi vậy, đẩy nhanh giải ngân phải đi cùng lựa chọn đúng dự án, kiểm soát chất lượng và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể. Nguồn lực nhà nước chỉ thực sự phát huy vai trò dẫn dắt khi đầu tư công tạo được hạ tầng thiết yếu, cải thiện môi trường kinh doanh và kích hoạt thêm nguồn vốn từ khu vực tư nhân.

Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50 doanh nghiệp nhà nước vào Fortune Southeast Asia 500 và 1-3 doanh nghiệp vào Fortune Global 500.

Năng lượng là lĩnh vực cho thấy rõ hơn mối liên hệ giữa năng lực của kinh tế nhà nước với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Điện năng ổn định không chỉ phục vụ sinh hoạt, mà còn là điều kiện thiết yếu để nhà máy vận hành, khu công nghiệp mở rộng, logistics thông suốt và các dịch vụ duy trì chất lượng. Khi nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao, năng lực cung ứng điện và độ tin cậy của hệ thống càng có ý nghĩa chiến lược.

Theo thông tin công bố của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), trong 9 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 265,79 tỷ kWh, tăng 9,3% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 9/2026, sản lượng đạt 29,97 tỷ kWh, tăng 9,2%.

Nhu cầu điện tăng đặt ra yêu cầu không chỉ bảo đảm đủ sản lượng, mà còn phải nâng cao độ tin cậy của hệ thống, đẩy nhanh đầu tư nguồn và lưới điện, tăng năng lực truyền tải và chủ động ứng phó với những tình huống bất thường. Trong 9 tháng, EVN và các đơn vị đã khởi công 136 công trình lưới điện, gồm 2 công trình 500kV, 18 công trình 220kV và 116 công trình 110kV; đồng thời đóng điện 131 công trình, trong đó có 5 công trình 500kV, 16 công trình 220kV và 110 công trình 110kV.

EVN tăng cường ứng dụng công nghệ mới trong vận hành các nhà máy điện.

Đây là những kết quả cho thấy nỗ lực bổ sung năng lực cho hệ thống điện. Nhưng để đáp ứng nhu cầu phát triển trong dài hạn, đầu tư hạ tầng năng lượng cần được đặt trong tổng thể quy hoạch nguồn, lưới điện và nhu cầu phụ tải; đồng thời bảo đảm tính đồng bộ giữa các khâu để hạn chế tình trạng có nguồn nhưng thiếu khả năng truyền tải hoặc dự án chậm đưa vào vận hành.

Cùng với nhiệm vụ bảo đảm cung ứng, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng là điều kiện để duy trì năng lực đầu tư. Chủ tịch Hội đồng thành viên EVN Đặng Hoàng An cho biết, sau giai đoạn thua lỗ khoảng 50.029 tỷ đồng trong năm 2022-2023 do chi phí sản xuất, cung ứng điện chưa được tính đủ vào giá bán lẻ, EVN đã tiết giảm chi phí, cơ cấu lại hoạt động và có lãi trở lại từ năm 2024. Tính đến cuối tháng 6, tập đoàn đã xử lý hết số lỗ lũy kế tích tụ từ các năm trước.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất năm 2025, tập đoàn đã xử lý hết lỗ lũy kế, dù riêng công ty mẹ vẫn còn lỗ khoảng 5.611 tỷ đồng vào cuối năm. Trong 8 tháng đầu năm 2026, EVN ghi nhận doanh thu hơn 482.000 tỷ đồng, lợi nhuận ước đạt 12.215 tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng 17.160 tỷ đồng. Cả năm, tập đoàn dự kiến lãi trên 13.500 tỷ đồng, nộp ngân sách hơn 26.300 tỷ đồng. Tuy nhiên, nhu cầu vốn đầu tư hệ thống điện đến năm 2030 rất lớn, ước khoảng 830.000 tỷ đồng.

Khai thác dầu khí trên mỏ Bạch Hổ - Ảnh: Nguyễn Trường Sơn.

Ở lĩnh vực dầu khí, theo ông Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), hoạt động sản xuất, kinh doanh 9 tháng đầu năm duy trì kết quả tích cực bất chấp biến động của thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Các lĩnh vực khai thác dầu khí, sản xuất điện, xăng dầu và phân đạm tiếp tục tăng trưởng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Doanh thu Petrovietnam đạt 1,2 triệu tỷ đồng sau 9 tháng, hoàn thành kế hoạch cả năm trước thời hạn 3 tháng. Phong trào thi đua lao động sáng tạo ghi nhận 1.329 sáng kiến, sản phẩm sáng tạo, vượt 120% kế hoạch; giá trị làm lợi ước gần 10.000 tỷ đồng.

Những kết quả này cho thấy vai trò của các tập đoàn nhà nước không chỉ ở quy mô doanh thu, mà còn ở khả năng bảo đảm những đầu vào thiết yếu, duy trì chuỗi cung ứng và thúc đẩy đổi mới trong các ngành có ý nghĩa chiến lược.

Các kỹ sư Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam kiểm tra tủ điện, thiết bị điện của nhà máy lọc dầu Dung Quất.

Lớn về quy mô phải đi cùng mạnh về năng lực

Nền kinh tế đã đi hơn 3/4 chặng đường của năm 2026 với kết quả chung khả quan: Tăng trưởng GDP ước đạt 9,01%, cao nhất trong 15 năm qua. Những kết quả này, có vai trò đóng góp mang yếu tố quyết định của các “sếu đầu đàn” là DNNN. Dù những kết quả mang lại chưa thể hoàn toàn khẳng định là nhờ vào Nghị quyết số 79-NQ/TW, song sự chuyển biến này đều có ghi dấu của Nghị quyết số 79-NQ/TW - bước đột phá lớn về tư duy thể chế, là "bệ phóng" chiến lược nhằm tái định vị vai trò của khu vực kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Tổng giám đốc Tập đoàn công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam Vũ Anh Tuấn cùng đoàn công tác thăm hỏi, tặng quà, động viên công nhân lao động Công ty Than Uông Bí - TKV

Theo mục tiêu đến năm 2030 của Nghị quyết số 79-NQ/TW, Việt Nam phấn đấu có 50 DNNN lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 đến 3 DNNN vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Đồng thời, xây dựng một số tập đoàn kinh tế, DNNN mạnh, quy mô lớn, có công nghệ hiện đại, đủ năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong trong việc đưa doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu.

Nghị quyết cũng đặt mục tiêu 100% DNNN thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD). Đối với hệ thống tín dụng nhà nước, mục tiêu là phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực châu Á về tổng tài sản, đồng thời phát triển 4 ngân hàng thương mại nhà nước đi đầu về công nghệ, năng lực quản trị, quy mô và khả năng điều tiết thị trường.

Đây là những mục tiêu lớn, thể hiện kỳ vọng nâng tầm DNNN trong giai đoạn phát triển mới. Song, để hiện thực hóa các mục tiêu đó, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế vốn, thị trường hoặc vị thế sẵn có. Một doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng năng suất thấp, phụ thuộc công nghệ bên ngoài, quản trị rủi ro yếu hoặc sử dụng vốn thiếu hiệu quả chưa thể được coi là đã đạt năng lực cạnh tranh thực chất.

Điều cần hướng tới là xây dựng các doanh nghiệp có khả năng làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm mới, nâng cao năng suất, mở rộng thị trường quốc tế và tạo cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng. Khi một tập đoàn nhà nước đầu tư vào công nghệ nền tảng, tạo thị trường cho nhà cung ứng nội địa hoặc phát triển hạ tầng dùng chung, hiệu quả có thể lan tỏa sang nhiều ngành, nhiều doanh nghiệp khác.

Hoạt động khai thác dầu khí tại mỏ Bạch Hổ. Ảnh: PVN

Ở lĩnh vực hạ tầng và công nghệ, Tổng công ty CP Công trình Viettel (Viettel Construction) ghi nhận doanh thu lũy kế 9 tháng đầu năm 2026 gần 12.343 tỷ đồng, tăng 23%; lợi nhuận trước thuế khoảng 617 tỷ đồng, tăng 13%, thực hiện khoảng 79% kế hoạch năm ở cả hai chỉ tiêu. Kết quả này là một chỉ dấu về năng lực hoạt động của doanh nghiệp, nhưng yêu cầu dài hạn vẫn là nâng cao hàm lượng công nghệ, chất lượng dịch vụ và sức cạnh tranh trong các lĩnh vực có khả năng mở rộng ra thị trường quốc tế.

Từ những kết quả và mục tiêu trên, vấn đề đặt ra là phải đánh giá hiệu quả kinh tế nhà nước bằng một hệ tiêu chí toàn diện hơn. Bên cạnh doanh thu, lợi nhuận và đóng góp ngân sách, cần xem xét hiệu quả đầu tư, năng suất lao động, năng lực công nghệ, khả năng chống chịu trước biến động, mức độ tự chủ chiến lược và tác động lan tỏa tới khu vực tư nhân.

Đồng thời, cần phân định rõ nhiệm vụ kinh doanh với nhiệm vụ chính trị, công ích; có cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ và đánh giá phù hợp đối với những hoạt động phục vụ lợi ích công cộng. Khi doanh nghiệp được đánh giá chủ yếu bằng chỉ tiêu tài chính ngắn hạn nhưng lại phải đảm nhận những nhiệm vụ dài hạn, chiến lược, động lực đầu tư đổi mới sẽ bị hạn chế.

Xây dựng các doanh nghiệp có khả năng làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm mới.

Sau hơn 9 tháng triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW, điều quan trọng không phải vội vàng khẳng định nghị quyết đã tạo ra những kết quả vượt trội, mà là xây dựng cơ chế theo dõi đủ tin cậy để nhận diện tiến bộ, phát hiện hạn chế và điều chỉnh kịp thời. Kỳ vọng lớn nhất là sự chuyển biến đồng bộ: từ quản lý nguồn lực sang tạo giá trị; từ lợi thế quy mô sang năng lực cạnh tranh; từ đầu tư đơn lẻ sang dẫn dắt hệ sinh thái; từ hoàn thành chỉ tiêu hành chính sang hiệu quả thực chất.

Khi tài sản công được khai thác đúng tiềm năng, dự án hạ tầng được triển khai hiệu quả, vốn nhà nước được phân bổ theo ưu tiên chiến lược và các tập đoàn nhà nước đủ sức làm chủ công nghệ, kinh tế nhà nước sẽ có điều kiện phát huy vai trò tiên phong, định hướng và dẫn dắt. Khi đó, nguồn lực nhà nước không chỉ tạo giá trị trong khu vực của mình, mà còn mở rộng dư địa phát triển cho toàn nền kinh tế. Đó là nền tảng để “xốc đầu tàu kinh tế”, góp phần tạo sức bật cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số.