Kỳ 2: Chặn tội phạm từ gốc - Khi mỗi khu dân cư là một pháo đài an ninh

Phòng ngừa từ sớm, từ xa - Chuyển mạnh từ tư duy xử lý sang kiến tạo bình yên

Những kết quả kéo giảm tội phạm hình sự được phản ánh ở kỳ trước không phải là thành quả của các đợt cao điểm tấn công, trấn áp đơn lẻ, mà là kết quả của quá trình chuyển đổi mạnh mẽ trong tư duy bảo đảm an ninh, trật tự theo chỉ đạo của Bộ Công an. Nếu trước đây trọng tâm là phát hiện, điều tra và xử lý sau khi tội phạm xảy ra, thì hiện nay yêu cầu đặt ra là phải chủ động nhận diện nguy cơ, phòng ngừa từ sớm, từ xa và ngay từ cơ sở, không để hình thành điểm nóng, không để tội phạm có điều kiện phát sinh.

Chủ trương đó đang từng bước mang lại hiệu quả rõ nét. Theo số liệu của Cục Cảnh sát hình sự (C02, Bộ Công an), trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn quốc xảy ra 21.274 vụ phạm tội về trật tự xã hội, giảm 3.508 vụ, tương đương 14,16% so với cùng kỳ năm 2025. Nhiều loại tội phạm phổ biến, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tội phạm tiếp tục được kéo giảm, góp phần giữ vững an ninh, trật tự, tạo môi trường ổn định phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Ngày 03/7, Trung tướng Trần Ngọc Hà - Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự (C02, Bộ Công an) phát biểu tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2026.

Để đạt được kết quả đó, Bộ Công an đang chỉ đạo toàn lực lượng tiếp tục quán triệt quan điểm lấy phòng ngừa làm gốc, lấy cơ sở là địa bàn trọng tâm, lấy người dân là trung tâm và là chủ thể của công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Tinh thần ấy được cụ thể hóa thông qua phong trào thi đua “Vì An ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống”, gắn với phương châm hành động “Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất”, hướng tới xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân.

Con số ấy không chỉ phản ánh hiệu quả của các đợt cao điểm tấn công, trấn áp mà còn cho thấy hiệu quả ngày càng rõ nét của chiến lược phòng ngừa chủ động đang được triển khai thống nhất từ Bộ Công an đến từng Công an xã, phường trên cả nước.

Trao đổi với phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam, Đại tá Đặng Việt Quảng - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an TP Hà Nội) cho rằng, phòng ngừa xã hội luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong tổng thể công tác phòng, chống tội phạm. Theo Đại tá Đặng Việt Quảng, nếu hoạt động đấu tranh, trấn áp là giải pháp xử lý phần “ngọn” thì phòng ngừa chính là giải pháp tác động vào phần “gốc”, quyết định chất lượng và hiệu quả của toàn bộ công tác bảo đảm an ninh, trật tự.

Theo Trưởng phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hà Nội Đặng Việt Quảng, trong cơ cấu tổ chức hiện nay, Công an cấp xã là lực lượng gần dân nhất, trực tiếp nắm địa bàn, nắm hộ, nắm người và là đơn vị đầu tiên tiếp nhận thông tin về tình hình an ninh, trật tự. Từ việc quản lý cư trú, quản lý ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, hòa giải các mâu thuẫn trong cộng đồng đến phát hiện các đối tượng truy nã, băng nhóm có dấu hiệu hoạt động phạm tội…, mọi hoạt động của Công an cấp xã đều góp phần quan trọng trong việc phát hiện, ngăn chặn tội phạm ngay từ khi mới manh nha.

Đại tá Đặng Việt Quảng - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an TP Hà Nội) trao đổi thông tin với PV Báo Pháp luật Việt Nam.

Có thể thấy, trong bối cảnh tội phạm ngày càng biến đổi phương thức hoạt động, từ không gian thực sang không gian mạng, từ hoạt động đơn lẻ sang liên tỉnh, xuyên quốc gia, thì yêu cầu đặt ra không còn đơn thuần là xử lý nhanh các vụ án sau khi xảy ra. Điều quan trọng hơn là xây dựng một thế trận phòng ngừa chủ động, trong đó mỗi xã, phường là một “pháo đài” an ninh, mỗi cán bộ Công an cơ sở là một “điểm tựa” của Nhân dân và mỗi người dân là một “mắt xích” trong thế trận an ninh nhân dân. Đó cũng chính là nền tảng để giữ vững bình yên từ cơ sở, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Mỗi khu dân cư trở thành một “pháo đài” an ninh

Nếu như trước đây, công tác bảo đảm an ninh, trật tự thường được nhìn nhận qua những chuyên án lớn hay các đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm thì nay, “mặt trận” quan trọng nhất lại nằm ở từng khu dân cư, từng tổ dân phố, làng, xóm, thôn, bản và từng gia đình. Chính tại cơ sở, những mâu thuẫn được phát hiện, những nguy cơ được nhận diện, những dấu hiệu bất thường được xử lý ngay từ đầu, không để tích tụ thành điểm nóng hay phát sinh thành tội phạm.

Đô thị càng phát triển, yêu cầu quản trị an ninh càng cao. Tại phường Hà Đông (TP Hà Nội), địa bàn mới được tổ chức theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh, tập trung nhiều cơ quan, doanh nghiệp và khu dân cư mới, yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự luôn đặt ra với áp lực rất lớn.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, Trung tá Phạm Văn Trọng - Trưởng Công an phường Hà Đông cho biết, mục tiêu của lực lượng Công an không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn bình yên cho từng tuyến phố mà phải hướng tới xây dựng những gia đình an toàn, khu dân cư bình yên và cộng đồng văn minh. Khi mỗi người dân chủ động chấp hành pháp luật, kịp thời thông tin những dấu hiệu bất thường và tích cực tham gia phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, thì chính họ sẽ trở thành những “mắt xích” quan trọng trong phòng ngừa tội phạm ngay từ cơ sở.

Trung tá Phạm Văn Trọng - Trưởng Công an phường Hà Đông nói về công tác đảm bảo an ninh, trật tự trên địa bàn phường.

Sức dân tạo nên “lưới an ninh mềm”. Nếu Hà Đông cho thấy yêu cầu quản trị một đô thị hiện đại thì tại phường Thủy Nguyên (TP Hải Phòng), hiệu quả phòng ngừa lại được xây dựng từ chính sự đồng hành của người dân.

Theo Trung tá Phạm Văn Đại - Phó Trưởng Công an phường Thủy Nguyên, địa phương đang duy trì và phát huy hiệu quả nhiều mô hình tự quản về an ninh, trật tự như “Toàn dân phường Thủy Nguyên phòng, chống ma túy”, “Tổ dân phố không ma túy”, “Trường học không ma túy”, “Camera an ninh”, “Cổng trường an toàn”… qua đó hình thành sự gắn kết chặt chẽ giữa lực lượng Công an, chính quyền, nhà trường và Nhân dân trong phát hiện, xử lý các nguy cơ ngay từ địa bàn.

Trung tá Phạm Văn Đại - Phó Trưởng Công an phường Thủy Nguyên nói về công tác phối hợp hiệu quả giữa các tổ chức đoàn thể, tổ dân phố, khu dân cư và người dân trong phòng, chống tội phạm.

Điều đáng ghi nhận không chỉ nằm ở số lượng mô hình mà ở sự thay đổi nhận thức của người dân. Từ chỗ là đối tượng được bảo vệ, người dân ngày càng chủ động tham gia bảo vệ chính khu dân cư nơi mình sinh sống. Mỗi tin báo, mỗi phản ánh về những biểu hiện bất thường đều góp phần giúp lực lượng Công an xử lý vụ việc ngay từ đầu, không để phát sinh thành điểm nóng về an ninh, trật tự.

Nguồn tin từ Nhân dân - “chìa khóa” mở nhiều chuyên án lớn. Thực tiễn tại Quảng Ninh cho thấy, nhiều chuyên án lớn không bắt đầu từ những biện pháp nghiệp vụ phức tạp mà từ chính những thông tin ban đầu do người dân cung cấp.

Theo Thượng tá Phạm Đình Nghĩa - Trưởng Công an phường Bãi Cháy, để ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa, điều quan trọng nhất là thực hiện tốt phương châm lấy phòng ngừa làm chính, lấy cơ sở là địa bàn trọng tâm và lấy người dân làm chủ thể trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự.

Thượng tá Phạm Đình Nghĩa - Trưởng Công an phường Bãi Cháy chia sẻ với PV Báo Pháp luật Việt Nam về các giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Từ việc quản lý chặt các nhóm đối tượng có nguy cơ cao, xây dựng các mô hình tự quản, phát huy hiệu quả hệ thống camera giám sát ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), các nhóm Zalo kết nối với người dân…, lực lượng Công an cơ sở đang từng bước tạo nên mạng lưới phát hiện sớm các hành vi vi phạm pháp luật.

Hiệu quả của cách làm này được minh chứng qua nhiều chuyên án điển hình. Theo Đại tá Nguyễn Trọng Hùng - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an tỉnh Quảng Ninh), từ nguồn tin của người dân, lực lượng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Quảng Ninh đã xác lập, đấu tranh thành công chuyên án triệt phá ổ nhóm tổ chức đánh bạc trên vịnh Hạ Long; bóc gỡ đường dây lừa đảo trên không gian mạng dưới hình thức livestream “Tài - Xỉu”; đồng thời nhanh chóng truy bắt đối tượng gây án trong vụ “Giết người” xảy ra tại phường Bãi Cháy chỉ sau chưa đầy một ngày bỏ trốn.

Đại tá Nguyễn Trọng Hùng - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an tỉnh Quảng Ninh) cho rằng vai trò của Công an xã, phường trong công tác đấu tranh với tại phạm rất quan trọng.

Những kết quả đó cho thấy khi người dân trở thành “tai mắt” của lực lượng Công an thì nhiều loại tội phạm sẽ khó có cơ hội ẩn náu.

Công an xã trong mô hình mới, không chỉ giữ bình yên mà còn kiến tạo phát triển: Nếu như Hà Đông đại diện cho yêu cầu quản trị đô thị, Thủy Nguyên thể hiện sức mạnh của phong trào toàn dân và Quảng Ninh khẳng định giá trị của nguồn tin từ Nhân dân, thì xã Nghĩa Trụ (tỉnh Hưng Yên) lại phản ánh một yêu cầu mới đối với lực lượng Công an cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Thiếu tá Phạm Thành Huy - Trưởng Công an xã Nghĩa Trụ, Công an cấp xã hiện nay không chỉ làm nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự mà còn trực tiếp tham gia chuyển đổi số, triển khai Đề án 06, cải cách thủ tục hành chính và tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

“Tư duy công tác cũng phải thay đổi, từ xử lý vụ việc sang chủ động phòng ngừa; từ quản lý đơn thuần sang phục vụ Nhân dân; từ giải quyết hậu quả sang phát hiện sớm nguy cơ để ngăn chặn ngay từ đầu”, Thiếu tá Phạm Thành Huy chia sẻ.

Kiến tạo “lá chắn số” và xây dựng lực lượng Công an gần dân

Nếu như trước đây, sức mạnh của Công an cơ sở chủ yếu được đánh giá qua khả năng bám địa bàn, xử lý vụ việc thì trong kỷ nguyên số, yêu cầu ấy đã được mở rộng. Người Công an xã, phường, đặc khu hôm nay không chỉ là người giữ gìn an ninh, trật tự mà còn là hạt nhân của chuyển đổi số ở cơ sở, người kết nối dữ liệu, phục vụ Nhân dân và kiến tạo môi trường an toàn cho phát triển.

Đó cũng là định hướng mà Bộ Công an đang triển khai khi xây dựng lực lượng Công an cơ sở theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, lấy chuyển đổi số làm động lực, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Tinh thần “Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất” không chỉ là khẩu hiệu thi đua mà đang trở thành yêu cầu trong từng phần việc, từng cán bộ, chiến sĩ bám cơ sở.

Thiếu tá Phạm Thành Huy - Trưởng Công an xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên chia sẻ thông tin với PV Báo Pháp luật Việt Nam.

Theo Thiếu tá Phạm Thành Huy - Trưởng Công an xã Nghĩa Trụ (tỉnh Hưng Yên), trong bối cảnh hiện nay, Công an cấp xã không chỉ thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình chuyển đổi số của địa phương. Tại Hưng Yên, lực lượng Công an được giao là cơ quan thường trực tham mưu triển khai phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và Đề án 06 của Chính phủ. Điều đó đòi hỏi mỗi cán bộ Công an cơ sở phải đổi mới tư duy, thành thạo công nghệ, đồng thời giữ được sự gần gũi với Nhân dân.

“Điều quan trọng nhất vẫn là bám sát cơ sở, nắm chắc địa bàn, phát hiện sớm những vấn đề phát sinh để tham mưu cấp ủy, chính quyền giải quyết ngay từ đầu. Một vụ việc được ngăn chặn trước khi xảy ra luôn có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với việc xử lý sau khi hậu quả đã phát sinh”, Thiếu tá Phạm Thành Huy chia sẻ.

Trung tá Nguyễn Minh Tuấn - Phó Trưởng Công an phường Tây Mỗ (TP Hà Nội) nói về phẩm chất, đạo đức của người cán bộ Công an cơ sở khi giải quyết công việc.

Ở góc độ quản lý đô thị, Trung tá Nguyễn Minh Tuấn - Phó Trưởng Công an phường Tây Mỗ (TP Hà Nội) cho rằng, người Công an cơ sở trong giai đoạn hiện nay phải hội tụ nhiều phẩm chất hơn trước. Ngoài bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy với Nhân dân, mỗi cán bộ còn phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ pháp luật, nghiệp vụ, kỹ năng vận động quần chúng, đồng thời khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng VNeID và các nền tảng số để phục vụ công tác quản lý địa bàn, phòng ngừa tội phạm.

Cùng quan điểm đó, Thượng tá Bùi Văn Phòng - Trưởng Công an phường Bạch Đằng (TP Hải Phòng) cho rằng để Công an cơ sở thực sự trở thành “lá chắn” vững chắc của địa bàn, cần tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng số, trang thiết bị kỹ thuật, hệ thống camera giám sát thông minh, đồng thời tăng cường đào tạo chuyên sâu về công nghệ thông tin, kỹ năng số và nghiệp vụ cho cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ ở cơ sở.

Theo Trưởng Công an phường Bạch Đằng, cùng với đầu tư về con người và công nghệ, cần tiếp tục phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ dân phố và phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” để tạo sức mạnh tổng hợp trong công tác phòng ngừa tội phạm. “Dù mô hình tổ chức có thay đổi như thế nào thì mục tiêu cuối cùng vẫn là phục vụ Nhân dân tốt hơn và giữ vững bình yên ngay từ cơ sở”, vị Trưởng Công an phường nhấn mạnh.

Thượng tá Bùi Văn Phòng - Trưởng Công an phường Bạch Đằng (TP Hải Phòng) kiến nghị cấp có thẩm quyền tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng số, trang thiết bị cho cơ sở.

Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, khi dữ liệu số được kết nối với sự chủ động của lực lượng Công an và sự đồng hành của người dân, hiệu quả phòng ngừa được nâng lên rõ rệt. Camera an ninh, hệ thống giám sát ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), các nhóm kết nối trên nền tảng số, dữ liệu dân cư và Đề án 06 đang từng bước hình thành một “lá chắn số” hỗ trợ lực lượng Công an phát hiện sớm, xử lý nhanh các nguy cơ phát sinh, thay vì chỉ phản ứng sau khi tội phạm đã xảy ra.

Dữ liệu không thay thế con người, nhưng giúp lực lượng Công an nhìn thấy sớm hơn những nguy cơ để hành động trước khi tội phạm kịp hình thành. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kết hợp với bản lĩnh, kinh nghiệm nghiệp vụ của người chiến sĩ Công an và sự đồng hành, cung cấp thông tin kịp thời từ Nhân dân.

Đó cũng là xu hướng tất yếu của công tác bảo đảm an ninh, trật tự trong kỷ nguyên số: kết hợp giữa công nghệ hiện đại, lực lượng Công an chính quy và thế trận an ninh nhân dân, để mỗi khu dân cư không chỉ bình yên bằng sự hiện diện của lực lượng chức năng mà còn được bảo vệ bằng ý thức chấp hành pháp luật, trách nhiệm cộng đồng và sức mạnh của dữ liệu.

Đại tá Cao Minh Tuấn - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an tỉnh Hưng Yên trả lời phỏng vấn về công tác phòng, chống tội phạm đạt hiệu quả trong thời gian vừa qua.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, Đại tá Cao Minh Tuấn - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an tỉnh Hưng Yên cho biết: Hiệu quả lớn nhất của công tác phòng ngừa là làm cho tội phạm không xuất hiện; và khi mỗi xã, phường trở thành một điểm tựa an ninh vững chắc, thì đó chính là nền tảng cho phát triển bền vững của địa phương.

Có thể thấy, phòng ngừa từ cơ sở không còn là một giải pháp mang tính hỗ trợ mà đang trở thành trụ cột trong chiến lược bảo đảm an ninh, trật tự của Bộ Công an. Khi mỗi xã, phường thực sự là một “pháo đài” an ninh; mỗi cán bộ Công an giữ vững tinh thần “Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất”; mỗi người dân trở thành một chủ thể trong phát hiện, tố giác và phòng ngừa tội phạm thì sẽ hình thành một thế trận an ninh nhân dân nhiều tầng, nhiều lớp, đủ sức thích ứng với những phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi trong kỷ nguyên số.

Nhưng sức mạnh ấy không chỉ được tạo nên từ lực lượng Công an. Đó còn là sự lãnh đạo của cấp ủy, sự điều hành của chính quyền, sự đồng hành của các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và trên hết là niềm tin, sự đồng thuận của Nhân dân. Chính sự gắn kết ấy sẽ tạo nên “lá chắn” bền vững nhất để giữ bình yên từ gốc, từ cơ sở và từ lòng dân.