Kỳ 2: Hành trình vươn lên của phụ nữ người dân tộc thiểu số

Vươn lên làm chủ kinh tế, thay đổi cuộc sống

Ở nhiều bản làng vùng cao, hình ảnh người phụ nữ DTTS quanh quẩn với nương rẫy, phụ thuộc vào gia đình đang dần thay đổi. Từ khi được tiếp cận các chính sách hỗ trợ, nhất là các chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, phụ nữ đã mạnh dạn tham gia phát triển kinh tế, từng bước nâng cao thu nhập và làm chủ cuộc sống.

Chị Lý Thị Hằng (ngoài cùng bên trái) ở xã Cao Sơn mạnh dạn phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa người Dao Tiền thông qua phát triển du lịch cộng đồng.

Dao House được xây dựng theo hình thức du lịch cộng đồng (nơi lưu trú nhỏ), là tâm huyết, khát vọng của chị Lý Thị Hằng ở bản Sưng, xã Cao Sơn - vùng đất có lịch sử hơn 500 năm, nơi sinh sống của cộng đồng người Dao Tiền. Chia sẻ về hành trình phát triển kinh tế của mình, chị Hằng không giấu được xúc động: “Ngày trước, con gái dân tộc Dao ít được đi học, nhiều người lấy chồng sớm nên không có cơ hội làm gì khác. Tôi đi học cũng chỉ vì sợ cái nghèo, sợ không biết chữ. Được đi học đã giúp tôi có suy nghĩ là mình phải làm điều gì đó khác đi cho bản làng”.

Chính suy nghĩ đó đã thôi thúc chị mạnh dạn phát triển mô hình du lịch cộng đồng, biến ngôi nhà của mình thành nơi lưu trú nhỏ (homestay) đón khách. Từ một mô hình nhỏ lẻ ban đầu, đến nay, homestay của chị đã tạo việc làm cho hàng chục lao động trong bản, chủ yếu là phụ nữ. Không chỉ có thêm thu nhập, họ còn được tiếp cận cách làm du lịch, học cách giao tiếp, tổ chức dịch vụ, thay đổi tư duy sản xuất.

Chị Nguyễn Thị Thu Hoa (hàng đầu tiên bên phải) tự tin, tích cực quảng bá các sản phẩm truyền thống của địa phương trên các nền tảng số.

Câu chuyện khởi nghiệp của cô gái người Mường Nguyễn Thị Thu Hoa, xã Thanh Sơn cũng cho thấy một hướng đi mới của phụ nữ DTTS trong thời kỳ hội nhập. Đó là phát triển kinh tế gắn với khai thác giá trị bản địa. Từ sản phẩm truyền thống là thịt chua, chị đã sáng lập và phát triển thương hiệu Trường Foods (nay là Lita Foods), từng bước đưa đặc sản vùng Đất Tổ ra thị trường toàn quốc.

Hiện nay, doanh nghiệp của chị sở hữu hệ thống sản phẩm đa dạng từ thịt chua, nem chua đến các dòng thực phẩm chế biến sẵn, được phân phối qua nhiều kênh như đại lý, siêu thị và sàn thương mại điện tử, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Nhớ lại những ngày đầu khởi nghiệp, chị chia sẻ: “Khó khăn lớn nhất không phải là vốn mà là niềm tin. Nhiều người nghĩ phụ nữ dân tộc thì chỉ nên làm nhỏ lẻ, nhưng tôi tin nếu mình làm bài bản thì sản phẩm quê hương hoàn toàn có thể đi xa”.

Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã hỗ trợ xây dựng 12 mô hình tổ nhóm sinh kế, tổ hợp tác, hợp tác xã do phụ nữ làm chủ hoặc đồng làm chủ. Bên cạnh đó, hàng nghìn lượt hội viên phụ nữ được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, tham gia các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ, triển lãm, kết nối sàn thương mại điện tử cũng được triển khai, giúp sản phẩm của phụ nữ DTTS từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Xác định hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế không chỉ là giúp tăng thu nhập, mà quan trọng hơn là tạo sự tự tin, giúp phụ nữ khẳng định vai trò trong gia đình và xã hội, các cấp hội phụ nữ đã tập trung hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế theo hướng bền vững, phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Nhiều mô hình tiết kiệm tín dụng, sinh kế nhỏ, sản xuất theo chuỗi giá trị gắn với Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh cho phụ nữ DTTS. Qua đó, nhiều mô hình phát triển kinh tế do phụ nữ làm chủ đã được hình thành, giúp chị em có thu nhập ổn định, từng bước thoát nghèo bền vững.

Có thể thấy, từ chỗ thiếu cơ hội, thiếu nguồn lực, phụ nữ vùng đồng bào DTTS đang từng bước vươn lên làm chủ kinh tế gia đình. Những con số về mô hình sinh kế, nguồn vốn hỗ trợ hay số lượt tập huấn không chỉ phản ánh quy mô triển khai mà còn cho thấy sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy, cách làm của phụ nữ - từ bị động sang chủ động, từ tự ti sang tự tin phát triển.

Tự tin cất tiếng nói, tham gia xây dựng cộng đồng

Nếu như trước đây, ở nhiều thôn bản vùng cao, phụ nữ thường “im lặng” trong các cuộc họp, ít khi tham gia ý kiến vào công việc chung, thì nay bức tranh ấy đang dần thay đổi rõ nét.

Sự chuyển biến không chỉ đến từ nhận thức mà còn là việc triển khai đồng bộ các chính sách, chương trình nhằm tạo điều kiện để phụ nữ được tham gia, được nói lên tiếng nói của mình và được lắng nghe.

Một trong những điểm nhấn là việc nhân rộng mô hình Câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi”. Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập được 154 câu lạc bộ với trên 3.200 thành viên tham gia, vượt 145,3% chỉ tiêu đề ra.

Không chỉ là nơi sinh hoạt, mà đây còn là môi trường giúp phụ nữ và trẻ em gái DTTS rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và sự tự tin. Từ những buổi sinh hoạt còn rụt rè ban đầu, nhiều chị em đã có thể chủ động phát biểu, đóng góp ý kiến về các vấn đề thiết thực của địa phương.

Phụ nữ vùng đồng bào DTTS và miền núi ngày càng tự tin tham gia các hoạt động xã hội tại địa phương.

Chị Hà Thị Lê, người dân xã Long Cốc bộc bạch: “Trước đây đi họp tôi chỉ ngồi nghe, không dám nói. Nhưng sau khi được tham gia tập huấn, sinh hoạt câu lạc bộ, tôi tự tin hơn, dám nêu ý kiến của mình. Nhiều vấn đề trong thôn, xã cũng được giải quyết tốt hơn khi phụ nữ cùng tham gia”.

Cùng với đó, các hoạt động truyền thông và nâng cao nhận thức về bình đẳng giới được tổ chức thường xuyên, rộng khắp. Năm 2023 và 2024, tỉnh đã tổ chức nhiều cuộc thi, hội thảo, giao lưu với hàng nghìn lượt người tham gia; riêng các cuộc thi tuyên truyền về bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình đã thu hút khoảng 2.250 lượt người tham gia và hưởng ứng. Qua đó, góp phần lan tỏa nhận thức tích cực trong cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ.

Đáng chú ý, các cấp Hội LHPN đã tổ chức hàng trăm cuộc đối thoại chính sách tại cấp xã và cụm thôn bản, tạo cơ hội để phụ nữ DTTS trực tiếp phản ánh tâm tư, nguyện vọng, đề xuất giải pháp phát triển kinh tế - xã hội. Những ý kiến này được chính quyền tiếp thu, giải đáp công khai, qua đó củng cố niềm tin và khẳng định vai trò của phụ nữ trong đời sống cộng đồng.

Song song với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng được triển khai bài bản. Toàn tỉnh đã tổ chức 68 lớp tập huấn hướng dẫn thành lập, vận hành mô hình, kỹ năng giám sát, đối thoại cho hơn 5.000 lượt người; 39 lớp tập huấn về giám sát, đánh giá bình đẳng giới cho gần 2.900 cán bộ cơ sở; 26 hội nghị nâng cao năng lực thực hiện bình đẳng giới với 1.687 người tham gia. Đặc biệt, 200 cán bộ nữ DTTS được tập huấn chuyên sâu về kỹ năng lãnh đạo, quản lý, góp phần tạo nguồn cán bộ nữ chất lượng cho hệ thống chính trị.

Đồng chí Khà Thị Luận - Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh nhấn mạnh: “Nâng cao quyền năng cho phụ nữ không chỉ là hỗ trợ về kinh tế mà còn phải giúp họ có kiến thức, kỹ năng và cơ hội để tham gia vào quá trình ra quyết định. Khi phụ nữ có tiếng nói, sự phát triển sẽ toàn diện và bền vững hơn”.

Thực tế cho thấy, từ chỗ e dè, phụ thuộc, phụ nữ DTTS đang từng bước trở thành lực lượng chủ động trong các phong trào tại cơ sở. Những kết quả đó là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của các chính sách nhất quán, nhân văn của Đảng và Nhà nước.

Đồng thời, cũng khẳng định rằng, khi phụ nữ được trao cơ hội và niềm tin, họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững ở vùng đồng bào DTTS và miền núi.