Kỳ 3: Những áp lực chưa từng có với hệ thống Thi hành án dân sự

Thực tiễn từ Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Quảng Ngãi, Thái Nguyên… cho thấy những thách thức này đang đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành của mô hình mới trong thời gian tới.

Áp lực từ sự thay đổi toàn diện của bộ máy

Theo đánh giá chung của ngành THADS, việc triển khai mô hình mới diễn ra trong bối cảnh yêu cầu tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động theo chủ trương của Đảng và Nhà nước. Đây là cuộc cải cách lớn nhất của hệ thống THADS trong nhiều năm qua, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, nhân sự, cơ chế quản lý, phương thức điều hành và cách thức phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Điều dễ nhận thấy nhất là khối lượng công việc không giảm, thậm chí tiếp tục gia tăng trong khi nhiều đơn vị phải thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: vừa sắp xếp tổ chức bộ máy, ổn định nhân sự, vừa bảo đảm hoạt động thi hành án diễn ra liên tục, không để ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Tại Hà Nội, nơi có số lượng việc và tiền phải thi hành luôn thuộc nhóm lớn nhất cả nước, áp lực đối với đội ngũ chấp hành viên và công chức THADS được đánh giá là đặc biệt nặng nề.

Ông Lê Quang Chuyển, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ, THADS TP Hà Nội cho biết, THADS là giai đoạn trực tiếp đưa bản án vào thực tế nên gần như mọi va chạm về quyền lợi, tài sản, nghĩa vụ đều tập trung ở khâu này. Nhiều vụ việc kéo dài hàng chục năm, liên quan số lượng lớn đương sự hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự.

Đặc biệt, Hà Nội phải xử lý nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng có giá trị rất lớn, tài sản phức tạp, liên quan nhiều tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và cá nhân. Chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình tổ chức thi hành án cũng có thể tác động đến quyền lợi của rất nhiều người.

Trong khi đó, sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, có những đơn vị phải quản lý địa bàn rộng hơn, lượng việc tăng lên nhưng biên chế chưa được bổ sung tương ứng. Một bộ phận cán bộ có kinh nghiệm nghỉ hưu hoặc chuyển công tác trong giai đoạn chuyển đổi cũng tạo áp lực đáng kể cho đội ngũ còn lại.

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại TP Hồ Chí Minh. Khối lượng công việc phát sinh sau sắp xếp tổ chức bộ máy tương đối lớn trong khi biên chế thực tế còn thiếu so với yêu cầu. Đặc biệt, lực lượng chấp hành viên và thẩm tra viên - những vị trí nòng cốt trong tổ chức thi hành án - đang thiếu hụt ở nhiều đơn vị…

Nếu Hà Nội và TP Hồ Chí Minh chịu áp lực từ khối lượng việc khổng lồ thì nhiều địa phương khác lại phải đối mặt với những khó khăn đặc thù về địa bàn. Tại Quảng Ngãi, sau sáp nhập, địa bàn quản lý của cơ quan THADS có diện tích gần 15.000 km², thuộc nhóm các tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước.

Theo Trưởng THADS tỉnh Quảng Ngãi Võ Văn Xông, một số đơn vị khu vực cách trung tâm tỉnh hàng trăm kilomet, điều kiện giao thông ở nhiều địa bàn miền núi còn khó khăn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý, chỉ đạo, kiểm tra nghiệp vụ cũng như đời sống, sinh hoạt của đội ngũ công chức.

Khó khăn càng lớn hơn khi biên chế giảm sau quá trình sắp xếp trong khi khối lượng công việc không ngừng tăng lên. “Nhiều công chức phải đảm nhiệm đồng thời nhiều lĩnh vực công tác, nhiều đầu mối công việc”, lãnh đạo THADS tỉnh Quảng Ngãi cho biết.

Áp lực từ nhiều phía

Một khó khăn khác được nhiều địa phương cùng đề cập là yêu cầu chuyển đổi số diễn ra đồng thời với quá trình thay đổi mô hình tổ chức.

Theo lãnh đạo THADS TP Hồ Chí Minh, quá trình vận hành mô hình mới diễn ra song song với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và thích ứng với phương thức quản trị mới. Trong khi đó, khối lượng công việc phát sinh vẫn không ngừng gia tăng.

Nhiều đơn vị vừa phải giải quyết án thường xuyên, vừa cập nhật dữ liệu điện tử, vừa học tập, làm quen với các phần mềm mới. Không ít cán bộ phải đảm nhiệm nhiều đầu việc cùng lúc trong bối cảnh biên chế còn hạn chế.

Tại Hà Nội, ông Lê Quang Chuyển cho rằng, áp lực lớn nhất không phải là thay đổi tổ chức bộ máy mà là yêu cầu duy trì hoạt động liên tục, không để ảnh hưởng tới quyền lợi của người dân và doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số trong THADS không đơn thuần là đưa hồ sơ giấy lên môi trường điện tử. Đó là sự thay đổi toàn diện từ phương thức quản lý, điều hành đến cách thức tổ chức công việc của từng công chức.

Nếu như trước đây việc theo dõi tiến độ chủ yếu dựa vào báo cáo thủ công thì nay yêu cầu quản lý theo dữ liệu thời gian thực, cập nhật liên tục và có thể kiểm tra, giám sát ngay trên hệ thống. Điều này đòi hỏi đội ngũ công chức không chỉ giỏi chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải nhanh chóng thích ứng với công nghệ mới.

Trong khi đó, hạ tầng công nghệ thông tin ở nhiều nơi vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tế. Dữ liệu ngày càng lớn nhưng nhiều thiết bị đã xuống cấp; phần mềm có thời điểm chưa ổn định; đường truyền chưa đồng bộ khiến không ít công việc vẫn phải xử lý song song giữa môi trường điện tử và hồ sơ giấy.

Theo lãnh đạo THADS TP, việc tổ chức lại bộ máy diễn ra trong thời gian ngắn khiến một số đơn vị chưa kịp hoàn thiện trụ sở, kho vật chứng, hạ tầng công nghệ thông tin và trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số. Hay tại Quảng Ngãi, nhiều máy móc, thiết bị cũng đã xuống cấp trong khi nhu cầu phục vụ chuyển đổi số ngày càng tăng.

Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu dùng chung và cơ chế kết nối thông tin giữa các cơ quan liên quan vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới. Theo các địa phương, nếu không được đầu tư đồng bộ, quá trình chuyển đổi số có nguy cơ làm phát sinh thêm áp lực thay vì trở thành công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu quả công việc.

Không chỉ là câu chuyện công nghệ, nhiều địa phương còn gặp khó khăn trong cơ chế phối hợp sau khi mô hình chính quyền địa phương có sự thay đổi.

Điểm đáng chú ý là mặc dù mỗi địa phương có đặc thù khác nhau nhưng hầu hết đều thống nhất rằng khó khăn lớn nhất không nằm ở địa bàn, cơ sở vật chất hay công nghệ, mà chính là áp lực trách nhiệm đối với đội ngũ trực tiếp tổ chức thi hành án.

THADS là khâu cuối cùng của hoạt động tố tụng. Đây là giai đoạn quyết định bản án, quyết định của Tòa án có thực sự đi vào cuộc sống hay không. Mỗi vụ việc đều gắn với quyền lợi về tài sản, đất đai, nhà ở, hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc quyền lợi của nhiều cá nhân, tổ chức. Do đó, mọi quyết định của chấp hành viên đều phải bảo đảm đúng pháp luật, khách quan, minh bạch nhưng đồng thời cũng phải cân nhắc đầy đủ các yếu tố thực tiễn.

Thực tiễn một năm qua cho thấy, việc vận hành mô hình THADS 2 cấp và mô hình THADS 1 cấp tại địa phương đã tạo ra những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, những khó khăn về nhân lực, địa bàn, cơ sở vật chất, chuyển đổi số và cơ chế phối hợp là hiện hữu.

Việc nhận diện đầy đủ những “điểm nghẽn” này không chỉ giúp các địa phương có giải pháp khắc phục phù hợp mà còn là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức mới, bảo đảm hệ thống THADS vận hành hiệu quả hơn trong giai đoạn tiếp theo. Dù vậy, nhìn từ thực tiễn các địa phương, có thể thấy hệ thống THADS đã và đang chủ động thích ứng với những thay đổi này bằng nhiều giải pháp linh hoạt. Đặc biệt, các địa phương đều thống nhất nhận định rằng mô hình mới đang từng bước phát huy hiệu quả, tạo nền tảng cho việc đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng tổ chức thi hành án trong giai đoạn tới.

Phó Trưởng THADS TP Hồ Chí Minh Đỗ Phong Hóa

Phó Trưởng THADS TP Hồ Chí Minh Đỗ Phong Hóa: Giảm bớt các tầng nấc trung gian, tăng cường trách nhiệm người đứng đầu

Sau 01 năm vận hành mô hình thi hành án dân sự mới tại Thành phố Hồ Chí Minh, có thể khẳng định việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy đã đạt được những kết quả tích cực bước đầu, tạo chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý, điều hành và tổ chức thi hành án dân sự.

Trước hết, sự tinh gọn được thể hiện qua việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa quản lý hành chính và thực thi chuyên môn, giúp giảm bớt các tầng nấc trung gian, từ đó tăng tốc độ xử lý công việc và tăng cường trách nhiệm người đứng đầu.

Mặc dù trong giai đoạn đầu triển khai còn nhiều khó khăn do khối lượng công việc lớn, yêu cầu nhiệm vụ cao và có sự thay đổi về tổ chức, nhân sự, nhưng THADS Thành phố đã chủ động rà soát, xây dựng và ban hành kịp thời quy chế làm việc, các quy trình nội bộ theo thẩm quyền, bảo đảm hoạt động của các đơn vị được vận hành thông suốt, ổn định theo mô hình mới.

Bên cạnh những kết quả tích cực bước đầu, các cơ quan THADS tại TP Hồ Chí Minh cũng gặp không ít khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện.

Trước hết, về nhân sự, khối lượng công việc phát sinh sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy tương đối lớn, trong khi số lượng biên chế thiếu hụt so với yêu cầu thực tế; đặc biệt là sự thiếu hụt lực lượng nòng cốt là đội ngũ chấp hành viên, thẩm tra viên - những người đóng vai trò quan trọng trong việc tham mưu, tổ chức và kiểm tra công tác thi hành án. Việc điều động, sắp xếp nhân sự theo mô hình mới bước đầu cũng ảnh hưởng nhất định đến tâm lý và quá trình thích nghi của công chức.

Về cơ sở vật chất, do việc tổ chức lại bộ máy diễn ra trong thời gian ngắn nên tại một số đơn vị, điều kiện làm việc, trụ sở, kho vật chứng, trang thiết bị công nghệ thông tin chưa thật sự đáp ứng yêu cầu vận hành theo mô hình mới. Hạ tầng phục vụ chuyển đổi số, kết nối dữ liệu và xử lý hồ sơ điện tử giữa các đơn vị vẫn cần tiếp tục được đầu tư, hoàn thiện đồng bộ hơn.

Đối với công tác chuyên môn, một số quy định pháp luật liên quan đến tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và quy trình phối hợp trong mô hình mới đang trong quá trình hoàn thiện nên thực tiễn triển khai có lúc còn lúng túng, phát sinh vướng mắc về thẩm quyền xử lý hoặc trách nhiệm phối hợp giữa các đơn vị.

Ngoài ra, công tác phối hợp liên ngành trong một số vụ việc phức tạp, có giá trị lớn hoặc liên quan đến nhiều địa bàn vẫn còn khó khăn nhất định, nhất là trong việc xác minh tài sản, xử lý tài sản thi hành án, cưỡng chế thi hành án hoặc cung cấp thông tin giữa các cơ quan liên quan. Tuy nhiên, các khó khăn này cơ bản đang được các ngành, các cấp quan tâm phối hợp tháo gỡ để bảo đảm hoạt động của Hệ thống THADS được thông suốt, hiệu quả.