Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI: Mở đường cho xuất bản số và hội nhập quốc tế

Thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện cho chuyển đổi số xuất bản

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản không thay đổi phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Xuất bản năm 2012, đồng thời không có nội dung hạn chế quyền con người, quyền công dân theo quy định của Hiến pháp. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 27/54 điều của luật hiện hành, tương đương không quá 50% tổng số điều của luật hiện hành.

Dù phạm vi sửa đổi không lớn, theo Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh, dự án Luật đã đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm; đồng thời hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ phát triển xuất bản, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, văn hóa đọc và huy động nguồn lực xã hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Điểm nổi bật của dự thảo Luật là lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý tương đối toàn diện cho chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản. Dự thảo Luật bổ sung các quy định về dữ liệu chuyên ngành xuất bản, nền tảng số, dịch vụ trung gian phát hành, xuất bản điện tử, trí tuệ nhân tạo và cơ chế quản lý, giám sát trên môi trường mạng, tạo nền tảng cho hệ sinh thái xuất bản số.

Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, dự thảo Luật tập trung hoàn thiện Chương V thông qua việc sửa đổi tên chương và các quy định tại Điều 45, Điều 50, Điều 51 nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử. Đồng thời, dự thảo Luật bổ sung cơ chế quản lý đối với nền tảng số, nền tảng xuyên biên giới, sàn thương mại điện tử, dịch vụ trung gian, hoạt động nhập khẩu xuất bản phẩm điện tử và các hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng.

Dự thảo Luật cũng quy định rõ về dữ liệu số, hạ tầng công nghệ, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm lưu trữ và cung cấp dữ liệu; chuyển từ cơ chế quản lý nhập khẩu truyền thống sang cơ chế khai báo điện tử phù hợp với đặc thù của xuất bản phẩm số.

Một điểm mới đáng chú ý của dự thảo Luật này là mở rộng không gian phát triển cho các nhà xuất bản. Theo đó, nhà xuất bản được mở rộng phạm vi hoạt động, được phép tham gia tổ hợp, tập đoàn xuất bản - truyền thông; đồng thời các quy định về quản trị và nhân sự được đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.

Dự thảo Luật cũng mở rộng đối tượng tham gia liên kết xuất bản, tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái xuất bản, khuyến khích doanh nghiệp công nghệ, truyền thông và các tổ chức liên quan tham gia chuỗi giá trị xuất bản. Đặc biệt, lần đầu tiên dự thảo Luật tạo cơ sở pháp lý cho mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông nhằm tăng cường liên kết, tập trung nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành xuất bản trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Kiến tạo hành lang pháp lý vượt trội cho xuất bản số

Các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Xuất bản năm 2012 để tiếp tục thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng trong lĩnh vực xuất bản; khắc phục những khó khăn, vướng mắc, bất cập phát sinh trong thời gian qua và góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.

Các ý kiến cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần rà soát kỹ các quy định của dự thảo Luật trong mối tương quan với các luật liên quan, đặc biệt là Luật Báo chí để tránh chồng chéo, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời, rà soát bảo đảm tính thống nhất trong nội hàm các thuật ngữ để có cách hiểu thống nhất khi áp dụng.

Nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo phát triển, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị dự án Luật phải mở đường cho công nghệ, bảo vệ tối đa chất xám của tác giả và trao quyền chủ động cho các doanh nghiệp xuất bản để tự tin hội nhập quốc tế.

Qua quá trình thực hiện Luật Xuất bản thời gian qua, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan cần phân tích kỹ các hạn chế về: hạ tầng và tư duy quản lý xuất bản số còn thiếu và yếu; vấn nạn xâm phạm bản quyền và sách lậu diễn ra phức tạp, chưa được xử lý triệt để; sự thiếu vắng các tác phẩm nội địa có tầm vóc, giá trị để xuất khẩu ra nước ngoài; nguồn nhân lực biên tập viên chưa được chuẩn hóa…

Từ thực tế nêu trên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản cần tập trung vào các giải pháp trọng tâm như: phải luật hóa và nâng cao vị thế pháp lý của đơn vị liên kết; kiến tạo hành lang pháp lý vượt trội cho xuất bản số; thiết lập cơ chế mạnh mẽ để chống sách lậu trên không gian mạng; áp dụng các chính sách ưu đãi tài chính thực chất cho chuỗi giá trị xuất bản; đồng thời chuẩn hóa đội ngũ nhân sự ngành xuất bản.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh “sửa luật phải đáp ứng được yêu cầu của kỷ nguyên số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thiết lập được phương thức quản lý vượt trội cho lĩnh vực xuất bản số”.

Kết luận về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát các quy định về hoạt động có tính xuất bản trên không gian mạng, xuất bản điện tử, dịch vụ trung gian phát hành, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số... Qua đó, bảo đảm vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ, vừa tăng cường bảo vệ quyền tác giả, phòng, chống in lậu, xử lý hiệu quả các vi phạm và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trên môi trường số.

Đối với đề xuất xây dựng mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ tính phù hợp của việc luật hóa mô hình này; đánh giá kỹ tính khả thi, mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, phương thức hoạt động và cơ chế quản lý, giám sát.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu tiếp tục rà soát việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản.

"Bảo đảm các quy định rõ, khả thi, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất bản, kinh doanh, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời quan tâm bổ sung quy định về các chính sách ưu đãi, mức chiết khấu, nhân lực của các nhà xuất bản", Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh.