Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Điều chỉnh địa giới Hà Nội - Phú Thọ, thống nhất quản lý Vườn quốc gia Ba Vì

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, cuối chiều 11/11, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về Đề án điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ; đồng thời thảo luận tại tổ về nội dung này.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

* Không phải đánh giá lại tiêu chuẩn diện tích tự nhiên

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, việc điều chỉnh địa giới hành chính giữa hai địa phương xuất phát từ yêu cầu thúc đẩy liên kết, khai thác hiệu quả không gian phát triển mới, phát huy vai trò của Thủ đô Hà Nội là trung tâm, động lực phát triển của vùng và cả nước theo Nghị quyết 27-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị. Chủ trương này đã được Bộ Chính trị đồng ý, đồng thời đề nghị rà soát, điều chỉnh các quy hoạch có liên quan sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết.

Về thực tiễn, Vườn quốc gia Ba Vì có tổng diện tích 97,02 km2, trong đó 25,29 km2 (chiếm 26,07%) thuộc địa giới hành chính tỉnh Phú Thọ. Mặc dù Vườn quốc gia đã được chuyển giao về UBND thành phố Hà Nội quản lý, song quản lý nhà nước theo lãnh thổ đối với phần diện tích này vẫn thuộc tỉnh Phú Thọ. Việc điều chỉnh toàn bộ diện tích Vườn quốc gia thuộc tỉnh Phú Thọ và 14,77 km2 diện tích tự nhiên vùng đệm về thành phố Hà Nội nhằm bảo đảm công tác quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học được thực hiện thống nhất, xuyên suốt.

Theo phương án của Chính phủ, điều chỉnh 40,06 km2 diện tích tự nhiên, quy mô dân số 1.057 người từ tỉnh Phú Thọ về thành phố Hà Nội quản lý. Trong đó, 21,71 km2 thuộc xã Thịnh Minh, 7,42 km2 thuộc xã Lương Sơn và 10,93 km2 thuộc phường Kỳ Sơn.

Sau điều chỉnh, thành phố Hà Nội có diện tích tự nhiên 3.399,90 km2, dân số 8.808.582 người; tỉnh Phú Thọ có diện tích tự nhiên 9.306,64 km2, dân số 4.021.581 người. Số lượng đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc hai địa phương không thay đổi.

Việc điều chỉnh không làm thay đổi trụ sở, tổ chức bộ máy chính quyền địa phương các cấp; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cơ bản được giữ ổn định.

Theo Chính phủ, diện tích tự nhiên của thành phố Hà Nội sau điều chỉnh tăng 1,19%, tỉnh Phú Thọ giảm 0,43%, đều không vượt quá 20%, do đó không phải đánh giá lại tiêu chuẩn diện tích tự nhiên của thành phố và tỉnh.

Quá trình xây dựng Đề án, UBND hai địa phương đã tổ chức lấy ý kiến nhân dân, đạt tỷ lệ đồng thuận 94,97% tại thành phố Hà Nội và 97,10% tại tỉnh Phú Thọ; đồng thời được HĐND các cấp có liên quan thông qua.

Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày cho thấy việc điều chỉnh địa giới đã bảo đảm các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định. Riêng đối với điều kiện về bảo đảm phù hợp với các quy hoạch có liên quan, Đảng ủy Chính phủ đã báo cáo Bộ Chính trị và Bộ Chính trị đã đề nghị “rà soát điều chỉnh quy hoạch có liên quan của Thủ đô Hà Nội và tỉnh Phú Thọ sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết về điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính”. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị chính quyền hai địa phương khẩn trương tiến hành rà soát, điều chỉnh các quy hoạch có liên quan sau khi nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực để thực hiện đúng theo yêu cầu của Bộ Chính trị.

Cơ quan thẩm tra kiến nghị Quốc hội tán thành, thông qua Nghị quyết về điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ; đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương khẩn trương hoàn thành việc xác định chính xác diện tích tự nhiên của các đơn vị hành chính cấp xã và công bố công khai, phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước, bảo đảm tính chính xác, khách quan của số liệu trong quá trình xây dựng các đề án sắp xếp, thành lập đơn vị hành chính thời gian tới.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra về điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

* Đề nghị làm rõ lộ trình bàn giao, bảo đảm quyền lợi người dân

Thảo luận tại tổ, nhiều đại biểu đoàn Hà Nội, Phú Thọ tán thành với đề án, cho rằng, việc chuyển toàn bộ diện tích Vườn quốc gia Ba Vì còn thuộc tỉnh Phú Thọ cùng 14,77 km2 vùng đệm về thành phố Hà Nội là giải pháp căn cơ, chấm dứt tình trạng một vườn quốc gia thuộc địa giới hai địa phương cấp tỉnh; đánh giá cao phương án không phải di dời 243 hộ dân với 1.057 người tại khu vực điều chỉnh và sự chủ động của hai địa phương trong xây dựng kế hoạch bàn giao, tiếp nhận.

Bày tỏ tán thành cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, song đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) đề nghị cần quy định rõ thời hạn bàn giao, tiếp nhận và điều chỉnh quy hoạch. Theo Đề án, trước ngày địa giới mới có hiệu lực, hai địa phương phải thống nhất danh mục hồ sơ đang giải quyết, chuyển giao đồng bộ dữ liệu, bàn giao địa bàn, dữ liệu nghiệp vụ và phương án phòng cháy, chữa cháy rừng; trong 6 tháng đầu hoàn thành bàn giao, tiếp nhận; từ tháng thứ 6 đến tháng thứ 24 rà soát, điều chỉnh quy hoạch.

Đại biểu cho rằng đây là lộ trình hợp lý nhưng cần được thể hiện trong Nghị quyết. Đặc biệt, việc chuyển giao diễn ra vào mùa hanh khô, thời điểm nguy cơ cháy rừng cao. Riêng 664 ha vùng đệm chuyển về xã Ba Vì có 539 ha đất lâm nghiệp. Nếu hồ sơ rừng và phương án phòng cháy, chữa cháy rừng chưa được bàn giao trước ngày 1/1/2027, chính quyền cơ sở có thể phải chịu trách nhiệm khi chưa có đủ công cụ quản lý.

Cùng với đó, cần rà soát pháp lý các dự án và bảo đảm quyền lợi của các hộ dân bị ảnh hưởng. Đại biểu cho biết, trong khu vực điều chỉnh có các dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc đang nghiên cứu, liên quan đến du lịch, nhà ở, nghỉ dưỡng, xử lý chất thải, vật liệu xây dựng. Vì vậy, cần rà soát chặt chẽ, nhất là các dự án nhà ở, vật liệu xây dựng và xử lý chất thải trong vùng đệm rừng đặc dụng.

Theo đại biểu, trước ngày Nghị quyết có hiệu lực, thẩm quyền và hồ sơ dự án vẫn thuộc tỉnh Phú Thọ nên địa phương này cần chủ trì rà soát, xác định rõ tính hợp pháp của các quyết định trước khi bàn giao.

Đại biểu cũng lưu ý, dù phương án điều chỉnh địa giới không yêu cầu người dân di dời, một số hộ vẫn có thể bị ảnh hưởng bởi các dự án do thành phố Hà Nội dự kiến đầu tư. Do đó, đề nghị Chính phủ làm rõ danh mục dự án và số hộ có thể bị ảnh hưởng; việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được công khai, áp dụng thống nhất chính sách có lợi hơn cho người dân, tránh tình trạng cùng một dự án nhưng áp dụng hai mặt bằng chính sách.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Hà Nội)  đề xuất 4 giải pháp trọng tâm để vùng đất này thực sự trở thành không gian nghiên cứu, bảo tồn và phát triển kinh tế xanh bền vững, gồm: định vị không gian Ba Vì thành “Phòng thí nghiệm thực địa mở” gắn với chuỗi tri thức Hòa Lạc; đổi mới quản trị rừng sang mô hình “lâm nghiệp thông minh” bằng công nghệ số; phát triển kinh tế sinh thái dưới tán rừng, lấy chuỗi dược liệu bản địa làm sinh kế bền vững và khai thác cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 để thí điểm thị trường tín chỉ carbon rừng.

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) đề nghị Hà Nội quan tâm hỗ trợ người dân cấp đổi giấy tờ, thủ tục hành chính và kinh phí liên quan; bảo đảm bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư, ổn định sinh kế, việc làm và thu nhập; đồng thời, rà soát, giải quyết dứt điểm những tồn tại về đất đai từ quá trình mở rộng Vườn quốc gia Ba Vì trước đây.

Đối với doanh nghiệp có dự án đã được Phú Thọ chấp thuận chủ trương đầu tư, đại biểu đề nghị Hà Nội tiếp tục hỗ trợ thủ tục hành chính, thủ tục đầu tư, tạo thuận lợi triển khai dự án đúng tiến độ.

Góp ý khoản 4 Điều 3 dự thảo Nghị quyết về chuyển tiếp chính sách, đại biểu đề nghị quy định rõ: trường hợp Hà Nội có chính sách với mức hưởng cao hơn thì áp dụng chính sách của Hà Nội; trường hợp chưa có hoặc mức hưởng thấp hơn thì tiếp tục duy trì chính sách của Phú Thọ đến hết thời hạn hiệu lực, bảo đảm quyền lợi người dân.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung ngày có hiệu lực cụ thể của Nghị quyết, dự kiến ngày 1/1/2027, để thuận lợi cho quá trình triển khai.