Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI: Minh bạch giá đất, chấm dứt cảnh người dân đi lại nhiều lần làm thủ tục

Các đại biểu Quốc hội đề nghị đơn giản hóa thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thống nhất phương pháp xác định hệ số điều chỉnh giá đất và tăng cường kiểm soát độc lập để bảo đảm quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.

* Đại biểu Nguyễn Bình Tân (Đoàn Cà Mau): Không để người dân gánh bất cập trong quản lý đất đai

Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau Nguyễn Bình Tân phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Tình trạng chậm cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không thể chỉ quy về khâu tổ chức thực hiện tại địa phương. Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cần quy định rõ trách nhiệm giải trình khi giải quyết hồ sơ quá hạn, đơn giản hóa thủ tục và hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Điều 65, 66 và 69 của dự thảo luật đất đai sửa đổi quy định về cấp, cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chính là cơ sở pháp lý quan trọng để người dân thực hiện các quyền chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp và các giao dịch dân sự khác. Tuy nhiên, thực tế vẫn có trường hợp hồ sơ kéo dài nhiều tháng, thậm chí cả năm; người dân phải đi lại, bổ sung giấy tờ nhiều lần nhưng không biết vướng mắc ở khâu nào và trách nhiệm thuộc về ai.

Việc cơ quan soạn thảo giải trình rằng thời hạn giải quyết đã được quy định trong luật và văn bản hướng dẫn, còn chậm trễ chủ yếu do tổ chức thực hiện tại địa phương, chưa thực sự thuyết phục. Nếu thời hạn đã rõ nhưng hồ sơ vẫn kéo dài, cần xem xét cả chất lượng thiết kế thủ tục hành chính, khả năng liên thông dữ liệu, cơ chế giám sát và trách nhiệm công vụ, thay vì chỉ quy nguyên nhân cho khâu thực thi.

Tôi đề nghị bổ sung nguyên tắc không yêu cầu người dân nộp lại giấy tờ, thông tin đã có trong hồ sơ lưu trữ hoặc cơ sở dữ liệu mà cơ quan nhà nước có thể khai thác hợp pháp. Cơ quan giải quyết thủ tục cần thông báo bằng văn bản về tình trạng hồ sơ, nội dung cần bổ sung, nguyên nhân chậm trễ và người chịu trách nhiệm xử lý.

Đối với hồ sơ quá hạn, cần có cơ chế giải trình, kiểm tra và xử lý trách nhiệm cụ thể, tránh để việc phối hợp giữa các cơ quan trở thành lý do kéo dài thủ tục. Đồng thời, cần đẩy mạnh liên thông dữ liệu đất đai với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu công chứng và các hệ thống liên quan để giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục cho người dân.

Đặc biệt, với trường hợp cấp đổi Giấy chứng nhận hoặc đăng ký biến động không làm thay đổi thông tin pháp lý, tôi đề nghị áp dụng quy trình đơn giản nhất, không xác minh lại những nội dung đã được xác lập hợp pháp. Luật cũng cần quy định lộ trình hoàn thiện dữ liệu đất đai, trách nhiệm của cơ quan quản lý và phương án xử lý trong thời gian dữ liệu chưa đầy đủ, không để người dân phải gánh chịu những bất cập từ công tác quản lý nhà nước.

* Đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa): Thống nhất phương pháp xác định hệ số điều chỉnh giá đất

Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa Lê Hữu Trí phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Thực tiễn áp dụng các quy định về giá đất cho thấy, việc xác định hệ số điều chỉnh giá đất tại các địa phương có thể tạo ra chênh lệch đáng kể, nhất là ở những khu vực giáp ranh. Nếu giá đất xác định quá cao, chi phí tiếp cận đất đai của doanh nghiệp tăng; ngược lại, nếu quá thấp, người có đất bị thu hồi có nguy cơ chịu thiệt thòi.

Vấn đề cốt lõi là phải hài hòa lợi ích của Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư. Việc định giá đất không thể chỉ tập trung tăng thu ngân sách mà xem nhẹ khả năng tiếp cận đất đai của doanh nghiệp hoặc quyền lợi chính đáng của người dân.

Tôi đề nghị dự thảo luật làm rõ nguyên tắc, phương pháp và quy trình xác định hệ số điều chỉnh giá đất theo hướng thống nhất trong cả nước; tăng cường công khai dữ liệu, kiểm soát chất lượng thông tin đầu vào và thiết lập cơ chế giám sát độc lập nhằm hạn chế sự tùy nghi trong áp dụng giữa các địa phương.

Đồng thời, cần phân định rõ giá đất phục vụ bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, giá đất làm căn cứ thực hiện nghĩa vụ tài chính, giá đất chuyển nhượng theo thỏa thuận và giá giao dịch trên thị trường. Các loại giá này có mối liên hệ nhưng khác nhau về cơ sở xác định và điều kiện áp dụng, do đó cần có nguyên tắc xử lý chênh lệch minh bạch.

Tôi đề nghị nghiên cứu hai nhóm giải pháp. Thứ nhất, quy định thống nhất nguyên tắc, phương pháp xác định hệ số điều chỉnh giá đất, đồng thời có cơ chế xử lý những trường hợp đặc thù khi bảng giá đất và hệ số điều chỉnh chưa phản ánh phù hợp giá trị thực tế.

Thứ hai, nghiên cứu cơ chế cho phép nhà đầu tư thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật. Cơ chế này phải bảo đảm công khai, minh bạch, được kiểm soát chặt chẽ và không làm thay đổi thẩm quyền thu hồi đất của Nhà nước.

* Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh): Minh bạch tỷ lệ bồi thường, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đất đai

Theo tôi, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này cần hướng tới mục tiêu khơi thông nguồn lực phát triển, đồng thời bảo đảm tính minh bạch trong quản lý và quyền lợi hợp pháp của người dân. Tôi xin tập trung vào hai vấn đề là xác định tỷ lệ bồi thường và xử lý dữ liệu đất đai, hồ sơ hành chính chậm trễ.

Thứ nhất, cần quy định rõ tiêu chí và giới hạn xác định tỷ lệ bồi thường theo từng loại đất. Theo dự thảo, tiền bồi thường phụ thuộc vào bảng giá đất, hệ số điều chỉnh và tỷ lệ bồi thường do UBND cấp tỉnh quy định. Vì vậy, nếu chỉ công khai bảng giá đất mà chưa làm rõ căn cứ lựa chọn tỷ lệ thì người dân vẫn khó kiểm chứng số tiền mình được nhận.

Tôi đề nghị Luật quy định cụ thể các tiêu chí xác định tỷ lệ bồi thường, bảo đảm tính độc lập trong thẩm định và công khai dữ liệu, phương pháp tính đối với từng trường hợp. Người dân cần biết vì sao đất của mình được áp dụng mức giá, hệ số và tỷ lệ đó, đồng thời có quyền đề nghị xem xét khi phát hiện sai sót. Quy định rõ ràng cũng giúp doanh nghiệp chủ động tính toán chi phí, chính quyền nâng cao trách nhiệm giải trình và hạn chế tranh chấp.

Thứ hai, cần chủ động khắc phục tình trạng dữ liệu đất đai thiếu, sai và hồ sơ giải quyết chậm. Điều 18 đã hạn chế việc yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước có thể khai thác, trong khi Điều 79 quy định việc kiểm tra, chỉnh lý dữ liệu. Tuy nhiên, cần làm rõ đầu mối và thời hạn xử lý khi dữ liệu có sai sót. Cơ quan tiếp nhận phải chủ động phối hợp xác minh, chỉ yêu cầu bổ sung những thông tin thực sự cần thiết.

Những bất cập của hệ thống dữ liệu không thể trở thành lý do khiến người dân phải đi lại nhiều lần. Tôi cũng đề nghị quy định thời hạn ban hành văn bản điều chỉnh thời điểm xác định giá đất để tính nghĩa vụ tài chính; công khai ngày tiếp nhận đủ hồ sơ hợp lệ và thời hạn giải quyết. Khi phát sinh chậm trễ, cơ quan có trách nhiệm cần chủ động xử lý, không chờ người dân kiến nghị. Bên cạnh đó, việc phân cấp cho cấp xã phải đi đôi với bảo đảm nhân lực chuyên môn và sự hỗ trợ từ cấp tỉnh.

* Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng): Cần cơ chế kiểm soát độc lập khi xác định giá đất

Việc sửa đổi Luật Đất đai lần này có ý nghĩa quan trọng, không chỉ tháo gỡ những vướng mắc trước mắt mà còn tạo nền tảng pháp lý ổn định, minh bạch, khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Tôi đồng tình với chủ trương Nhà nước quyết định giá đất, địa phương quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo nguyên tắc, tiêu chí do Trung ương quy định. Đây là thay đổi quan trọng, góp phần rút ngắn thời gian xác định giá đất, giảm chi phí tuân thủ và đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án.

Tôi cũng ghi nhận điểm e khoản 2 Điều 71 đã bổ sung yêu cầu tỷ lệ bồi thường không thấp hơn giá đất tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất. Tuy nhiên, tôi cho rằng vẫn còn hai vấn đề cần làm rõ.

Thứ nhất, khoản 1 Điều 75 quy định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất được sử dụng để tính nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất và tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; trong khi khoản 5 điều này giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định cả hai nội dung.

Theo giải trình của Bộ Tài chính, hệ số điều chỉnh giá đất sẽ thay thế giá đất cụ thể và trực tiếp quyết định nghĩa vụ tài chính, tiền bồi thường. Như vậy, cùng một cấp chính quyền vừa quyết định giá đất, vừa thu tiền sử dụng đất, vừa chi trả bồi thường. Nếu thiếu cơ chế kiểm soát độc lập, việc xác định giá có thể bị chi phối bởi mục tiêu ngân sách, dẫn đến nguy cơ thất thu cho Nhà nước hoặc thiệt thòi cho người có đất bị thu hồi.

Tôi đề nghị quy định rõ cơ chế kiểm soát, giám sát độc lập, bảo đảm việc xác định giá đất khách quan, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và doanh nghiệp.

Thứ hai, khoản 1 Điều 74 quy định việc định giá đất dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành liên quan, nhưng chưa làm rõ cơ chế kiểm soát chất lượng dữ liệu đầu vào, nhất là việc loại trừ các giao dịch bất thường, có dấu hiệu thao túng giá.

Tôi đề nghị bổ sung nguyên tắc kiểm chứng, sàng lọc dữ liệu tại Điều 74; đồng thời quy định tại Điều 75 trách nhiệm công khai căn cứ, phương pháp và kết quả xác định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, kèm cơ chế thẩm định, phản biện độc lập đối với những trường hợp có tác động lớn.

Bên cạnh đó, cần làm rõ căn cứ điều chỉnh bảng giá đất, đưa các nội dung tiếp thu vào dự thảo luật và quy định quyền của người có đất bị thu hồi được đề nghị xem xét lại giá bồi thường khi có căn cứ, cùng thời hạn giải quyết cụ thể.

Tôi cho rằng, mục tiêu không phải xác định giá đất cao hay thấp, mà là bảo đảm giá đất hợp lý, công bằng, có căn cứ và có thể kiểm chứng.

Theo tôi, hiệu quả của Luật Đất đai không chỉ nằm ở việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án mà còn phải thể hiện ở tính minh bạch của thủ tục, quyền lợi của người dân được bảo đảm và trách nhiệm của cơ quan nhà nước được thực hiện đến cùng. Đây là nền tảng để tạo sự đồng thuận và thúc đẩy phát triển bền vững.