Kỷ nguyên AI: Trường đại học đào tạo gì để sinh viên CNTT không bị thay thế?

Sinh viên UEF được trang bị kỹ năng ứng dụng AI trong học tập, nghiên cứu. Ảnh: UEF

AI đang tạo ra một cuộc "đại phẫu" chưa từng có đối với ngành công nghệ thông tin. Những công việc từng là bệ phóng của nhiều lập trình viên trẻ như viết mã theo khuôn mẫu, sửa lỗi đơn giản hay thiết kế giao diện cơ bản giờ đây có thể được AI hoàn thành chỉ trong vài giây.

Sự thay đổi này không chỉ làm dịch chuyển nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp mà còn buộc nhiều thí sinh phải nhìn lại cách lựa chọn ngành nghề. Trong kỷ nguyên AI, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở khả năng tạo ra nhiều dòng mã hơn máy móc, mà ở năng lực tư duy, sáng tạo và giải quyết những bài toán phức tạp mà AI vẫn chưa thể thay thế.

AI chỉ thay thế những người thiếu tư duy

Nhiều sinh viên CNTT hiện nay không khỏi hoang mang trước tốc độ tiến hóa của AI. Tuy nhiên, góc nhìn từ các chuyên gia đào tạo lại cho thấy một bức tranh thực tế khác: AI không triệt tiêu ngành này, nó chỉ nâng cao bộ lọc để chọn lọc nhân tài.

TS Nguyễn Hà Giang, Trưởng Khoa Công nghệ Thông tin, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TPHCM (UEF), đánh giá, trước đây, ngành IT - phần mềm luôn là 'gà đẻ trứng vàng' với mức lương nghìn đô, nhưng hiện nay các công cụ AI đã có thể tự viết code, sửa lỗi và tối ưu hóa hệ thống chỉ trong vài giây. Phải chăng 'cơn lốc' AI đang tạo ra một cuộc thanh lọc tàn nhẫn, đẩy những lập trình viên chỉ biết gõ code cơ học (coder) vào nguy cơ thất nghiệp?.

"Chúng tôi không cho rằng AI đang "thanh lọc" những người làm công nghệ thông tin. Cái mà AI thay thế là một cách làm việc và tư duy cũ, phần gõ code lặp đi lặp lại theo mẫu. Còn việc đặt đúng bài toán, thiết kế kiến trúc hệ thống, hiểu nghiệp vụ của doanh nghiệp và chịu trách nhiệm cuối cùng về sản phẩm thì AI chưa làm thay được. Người chịu ảnh hưởng không phải "người làm IT" nói chung, mà là người chỉ dừng lại ở thao tác cơ học", TS Giang chia sẻ.

Vì vậy, sinh viên có thể cùng học, cùng làm với AI chứ không đi đua tốc độ gõ code với AI. Sinh viên học cách dùng AI như một trợ lý để tăng năng suất như gợi ý, sinh code, kiểm thử, nhưng đồng thời phải đọc hiểu, đánh giá đúng sai và kiểm soát được kết quả mà công cụ tạo ra.

Muốn vậy, sinh viên phải thật vững nền tảng: tư duy thuật toán, cấu trúc dữ liệu, kiến trúc hệ thống, đây là phần đào tạo mà chúng tôi rất chú trọng đầu tư cho sinh viên.

Theo vị chuyên gia này, trong thời đại AI, người có giá trị nhất thường là người làm cầu nối giữa công nghệ và bài toán thực tiễn của doanh nghiệp, đây phải là thế mạnh đặc thù của sinh viên hiện nay. Muốn vậy, sinh viên phải sử dụng tốt ngoại ngữ để nhanh chóng tiếp cận được trực tiếp công cụ và tài liệu mới nhất của thế giới.

Sinh viên ngành Công nghệ Thông tin, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TPHCM (UEF) trong giờ học. Ảnh: UEF

Trong quá trình học, kiến thức thực tiễn từ doanh nghiệp được lồng ghép chặt chẽ với nhiều hình thức khác nhau như: kiến tập, thực tập tại doanh nghiệp, học phần có giảng viên là chuyên gia đang công tác tại doanh nghiệp, tham gia các cuộc thi học thuật, nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp đều có hội đồng giám khảo là chuyên gia trong lĩnh vực…

Mục tiêu cuối cùng là sinh viên ra trường thích nghi và làm việc được với công việc thực tế, chứ không phải chỉ biết “gõ code”.

Công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng khi biết cách học, biết cách cập nhật tri thức mới và học tập suốt đời, người học sẽ không bị bỏ lại phía sau" - TS Nguyễn Hà Giang, chia sẻ.

Đồng quan điểm, thạc sĩ Nguyễn Thị Xuân Dung, Giám đốc Trung tâm Truyền thông Trường ĐH Công nghệ TPHCM (HUTECH) đánh giá, AI không thay thế kỹ sư công nghệ, nhưng chắc chắn sẽ thay thế những công việc lập trình lặp lại, thiếu tư duy và thiếu khả năng giải quyết vấn đề.

"Một kỹ sư công nghệ trong bối cảnh mới cần biết đặt câu hỏi đúng, kiểm chứng kết quả do AI tạo ra và chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng. Đây là năng lực giúp người học không bị AI thay thế, mà biết làm chủ AI để tạo ra giá trị mới", bà Dung nhấn mạnh.

Xóa bỏ tư duy "đào tạo cố định"

Trước làn sóng công nghệ thay đổi tính bằng tháng, những chương trình đào tạo đại học theo kiểu "đóng băng" kiến thức suốt 4 năm đã trở nên lỗi thời. Xu hướng hiện nay là dạy người học năng lực tự học và tư duy liên ngành.

Tại Trường ĐH Lạc Hồng, chương trình được thiết kế linh hoạt, tăng cường học qua dự án thực tế và cập nhật chuyên đề mới theo từng học kỳ. Sinh viên được dùng AI ngay trong lớp để tăng năng suất, nhưng bắt buộc phải hiểu bản chất thuật toán và cấu trúc dữ liệu để kiểm soát kết quả.

"Khả năng học suốt đời và thích nghi nhanh sẽ quan trọng hơn việc chỉ giỏi một ngôn ngữ lập trình cụ thể", PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh, Phó Hiệu trưởng nhà trường, nhận định.

Trong khi đó, HUTECH chọn cách đưa AI, dữ liệu và tư duy liên ngành vào giảng đường. Sinh viên không chỉ học thuật toán, mạng máy tính, bảo mật... mà còn phải giải được bài toán công nghệ ứng dụng trong kinh doanh, marketing, y tế, logistics.

"CNTT là ngành đòi hỏi khả năng học hỏi liên tục, chịu áp lực, làm việc nhóm, giao tiếp với khách hàng và kiên trì vượt qua những lần sửa lỗi, thất bại trong quá trình phát triển sản phẩm. Thông qua đồ án, dự án nhóm, cuộc thi công nghệ và các hoạt động kết nối doanh nghiệp, sinh viên được tiếp cận sớm với môi trường nghề nghiệp thực tế, từ đó rèn kỹ năng, bản lĩnh và khả năng thích nghi. Đây cũng là cơ sở để nhà trường và doanh nghiệp đánh giá người trẻ không chỉ qua kiến thức chuyên môn mà còn ở thái độ, kỹ năng và tiềm năng phát triển dài hạn", bà Dung nhấn mạnh.

Ở góc độ chuyên môn, TS Nguyễn Hà Giang cũng nhận định, việc lo ngại về tình trạng "giáo trình lỗi thời" là điều dễ hiểu, nhưng thực tế không hoàn toàn như nhiều người hình dung. Chương trình đào tạo được xây dựng theo nhiều tầng. Những kiến thức nền tảng như thuật toán, cấu trúc dữ liệu hay kiến trúc hệ thống có giá trị bền vững và ít thay đổi theo thời gian. Trong khi đó, các công nghệ, công cụ và xu hướng mới được cập nhật thường xuyên vào nội dung giảng dạy.

"Chúng tôi không đợi đến khi điều chỉnh toàn bộ chương trình mới cập nhật kiến thức mới. Dù khung chương trình phải tuân thủ các quy định kiểm định, đề cương học phần và nội dung giảng dạy được rà soát hằng năm dựa trên phản hồi từ doanh nghiệp, chuyên gia và người học", TS Giang khẳng định.

Theo chuyên gia này, các công nghệ mới cũng được đưa vào thông qua học phần chuyên ngành, môn tự chọn, seminar, workshop và đặc biệt là các buổi giảng dạy trực tiếp từ chuyên gia doanh nghiệp.

Đối với AI, sinh viên không chỉ được trang bị kỹ năng ứng dụng AI trong học tập, nghiên cứu và công việc văn phòng thông qua các học phần nền tảng, mà còn được tiếp cận AI xuyên suốt quá trình đào tạo, từ lập trình cơ bản đến các lĩnh vực chuyên sâu như kiểm thử phần mềm hay phát triển ứng dụng đa nền tảng. Nguyên tắc xuyên suốt là sử dụng AI một cách có kiểm soát và biết kiểm chứng kết quả.

Bên cạnh đó, tư duy liên ngành đã được tích hợp trong định hướng đào tạo của trường thông qua các ngành như Công nghệ thông tin, Kỹ thuật phần mềm, Khoa học dữ liệu và Thương mại điện tử.

"Sự kết hợp giữa nền tảng công nghệ với kiến thức kinh tế - quản trị giúp người học mở rộng cơ hội nghề nghiệp trong các lĩnh vực đang có nhu cầu cao như phân tích dữ liệu hay kỹ sư AI", TS Giang đánh giá.