Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà thơ Phạm Hổ: Còn mãi với trẻ thơ

Người bạn của tuổi thơ

Phạm Hổ là người đa tài. Ngoài thơ, ông còn viết văn xuôi, kịch, dịch sách và vẽ tranh nhưng thành công nổi bật nhất của ông thuộc về mảng văn học thiếu nhi.

Nhà biên kịch Phạm Sông Đông (trái) - con gái nhà thơ Phạm Hổ, trò chuyện và giao lưu cùng các bạn nhỏ trong CLB Đọc sách cùng con. Ảnh: ĐINH LÊ VŨ

Trước khi ra Bắc tập kết vào năm 1954, nhà thơ Phạm Hổ tham gia hoạt động kháng chiến chống Pháp tại chiến trường Liên khu V. Tại đây, ông được giao nhiệm vụ làm sách Hoa kháng chiến để phục vụ bạn đọc thiếu nhi.

Và trong thời gian này, ông đã viết các bài thơ Em vẽ Bác Hồ, Chú bò tìm bạn… để rồi sau này, khi ra Bắc, ông đã nhanh chóng hòa nhập với không khí sôi nổi, khẩn trương từ các đồng nghiệp trong việc xây dựng nền văn học nghệ thuật phục vụ thiếu niên nhi đồng. Chỉ sau 2 năm ra Bắc, vào năm 1956, ông đã có tập thơ đầu tiên dành cho thiếu nhi mang tên Chú bò tìm bạn, được xuất bản.

Tròn 70 năm đã trôi qua kể từ khi tập thơ đầu tiên của nhà thơ Phạm Hổ được ra mắt là chừng đó thời gian hình ảnh chú bò “ngoái trước nhìn sau” tìm bạn, vương vấn mãi trong tâm trí người đọc.

Chú bò ấy có phần nào mang tâm tính của những đứa trẻ: tò mò, ngơ ngác trước những điều mới lạ và luôn có mong muốn “tìm bạn”.

Chú bò ấy cũng xác lập một lối đi riêng của Phạm Hổ trong địa hạt văn học thiếu nhi: viết về thế giới loài vật, thực vật, đồ vật, các hiện tượng tự nhiên. Tất cả không còn là những thực thể vô tri, qua ngòi bút của Phạm Hổ, chúng hiện lên đầy sinh động, hồn nhiên; và đặc biệt, tất cả đều là bạn của trẻ thơ.

Tinh thần này được thể hiện rõ qua các tập thơ sau này của ông như: Những người bạn nhỏ (bắp cải xanh, củ cà rốt, rong, cá, bê thỏ, bướm); Bạn trong vườn (quả thị, khế, na, dứa, ổi, sung, mía); Những người bạn im lặng (gương, đinh, kính, chổi); Những người bạn ồn ào (máy khâu, ấm, chảo, trực thăng, máy bay)…

Theo nhà lý luận và phê bình văn học, TS Lê Nhật Ký, trong suốt 60 năm cầm bút, Phạm Hổ đã kiến tạo một sự nghiệp văn chương đa dạng và giàu giá trị. Thơ văn của ông là một mảng màu đặc sắc trong bức tranh chung của văn học thiếu nhi Việt Nam nửa sau thế kỷ XX.

Những bài thơ trong ngần về tình bạn cùng các bộ truyện cổ tích hiện đại về hoa quả đã xác lập cho ông một vị thế quan trọng trong lịch sử văn học nước nhà. Bên cạnh sáng tác, Phạm Hổ còn dành tâm huyết cho việc xây dựng nền móng văn học trẻ em.

“Dấu ấn của ông trong không gian học đường rất sâu đậm. Bên cạnh việc sáng tác, ông còn biên soạn một số tài liệu hỗ trợ dạy làm văn miêu tả, kể chuyện và cảm thụ văn học, góp phần làm phong phú thêm tâm hồn thế hệ tương lai. Tôi tin rằng, đến tận hôm nay, thơ văn Phạm Hổ vẫn tiếp tục tạo nên những ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống giáo dục thẩm mỹ cho trẻ em ở gia đình và nhà trường”, TS Lê Nhật Ký nhận định.

Quan tâm đến những cây bút trẻ

Không chỉ là một tác giả xuất sắc, Phạm Hổ còn là người tâm huyết với sự phát triển của văn học thiếu nhi Việt Nam. Ông chú trọng việc phát triển nền văn học thiếu nhi Việt Nam và tích cực bồi dưỡng, khuyến khích các cây bút trẻ. Một trong số đó là nhà văn Lê Phương Liên, nguyên Trưởng Ban Văn học thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam.

Được gặp nhà thơ Phạm Hổ từ rất sớm - lúc mới 20 tuổi, khi vừa in tập sách đầu tay, đến bây giờ nhà văn Lê Phương Liên vẫn không quên những kỷ niệm về ông. Theo chia sẻ của nhà văn Lê Phương Liên, khi ấy nhà thơ Phạm Hổ luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến các nhà văn, nhà thơ trẻ.

“Năm 1971, tập sách đầu tay dành cho thiếu nhi của tôi là Những tia nắng đầu tiên được ra mắt, nhà thơ Phạm Hổ lúc đó đang làm việc tại Báo Văn nghệ, đã trích một phần tác phẩm của tôi đưa lên báo. Bản thân tôi cũng học tập tác phong ấy ở ông để sau này luôn động viên, tìm kiếm và khuyến khích các tài năng trẻ viết cho thiếu nhi”, nhà văn Lê Phương Liên nhớ lại.

Nhà văn Lê Phương Liên còn cho biết, ngoài đời, nhà thơ Phạm Hổ là người rất cởi mở, gần gũi và nhiệt tình với mọi người. Đặc điểm nổi bật nhất ở ông là rất coi trọng lễ nghĩa và nề nếp truyền thống.

Ông luôn cẩn trọng, chú ý từ việc đúng giờ giấc cho đến chuyện xướng danh đại biểu hay các thủ tục lễ nghi. Chẳng hạn, những buổi lễ trao thưởng văn học thiếu nhi, ông luôn nhắc phải tổ chức vào dịp Trung thu, trang trí đèn ngôi sao và bày trí không khí mang đậm sắc màu truyền thống.

“Ý thức giữ gìn nền nếp và nét đẹp văn hóa Việt Nam luôn hiển hiện trong mọi hoạt động văn học thiếu nhi mà ông chăm chút”, nhà văn Lê Phương Liên nhớ lại.