Kỷ niệm 80 năm thành lập Trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên (1946-2026): Nơi thời gian ở lại

Tám mươi năm - một chặng đường dài trong hành trình của một ngôi trường. Nhưng trong ký ức của tôi, tám mươi năm ấy dường như lại được kết tinh từ những hình ảnh rất đỗi bình dị, thân quen: Bảng đen, phấn trắng, những trang giáo án; tiếng trống trường ngân vang mỗi sớm; những gốc xà cừ cổ thụ đứng lặng trong sân, lá vẫn xanh non mỗi tháng Tư về; dãy nhà hai tầng trầm mặc, cổ kính; là những gương mặt học trò, những tà áo dài trắng thấp thoáng như mây... Và trên tất cả là hình ảnh những người thầy, người cô đã dành trọn tuổi trẻ, tâm huyết và tình yêu cho sự nghiệp trồng người.

Từ người học trò đến người thầy

Ngày còn là học sinh, tôi cũng như bao bạn bè cùng trang lứa, đến trường với những ước mơ rất đỗi giản dị. Khi ấy, tôi chưa thể hình dung rằng mái trường này sẽ gắn bó với mình gần như suốt cuộc đời. Tôi nhớ những ngày tháng học trò với bao kỷ niệm... Đó là những tiết học chúng tôi chen chúc nhau trong căn phòng nhỏ hẹp, đơn sơ, tuềnh toàng; những buổi lao động lấm lem bùn đất, những trò chơi con trẻ, những lần hồi hộp trước cửa mỗi phòng thi và cả những câu chuyện vui buồn của tuổi mới lớn. Đó còn là hình ảnh những người thầy, người cô tận tụy, nghiêm khắc mà bao dung; những người không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn dạy chúng tôi cách làm người. Có lẽ chính từ những năm tháng ấy, trong tôi đã hình thành một tình cảm đặc biệt với nghề giáo và với ngôi trường thân yêu này.

Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Tuyên giáo Thành uỷ Bắc Ninh (bên phải) trong lần về thăm trường.

Ngày ấy, tôi đâu biết rằng những bài học dưới mái trường này rồi sẽ theo mình suốt những chặng đường phía trước. Để khi ngoảnh lại, tôi nhận ra có những mái trường không chỉ là nơi ta học tập, rèn luyện và trưởng thành, mà còn âm thầm định hình một phần cuộc đời. Đến khi trở lại trường với tư cách một người thầy, tôi mới thấm thía đứng trên bục giảng là một trách nhiệm lớn lao đến nhường nào. Nếu ngày trước tôi chỉ nhìn thấy người thầy qua những bài giảng, thì giờ đây, tôi hiểu phía sau mỗi tiết học là biết bao công sức, trăn trở và tình yêu thương. Một bài giảng tốt cần kiến thức; nhưng để gieo được niềm tin, khơi dậy khát vọng và giúp một học sinh trưởng thành, người thầy còn cần cả trách nhiệm, lòng kiên nhẫn và sự tận tâm. Từ học trò trở thành thầy giáo, tôi nhận ra một điều: càng gắn bó với nghề, càng thấy mình mắc nợ học trò, mắc nợ đồng nghiệp và mắc nợ chính mái trường đã nuôi dưỡng tâm hồn mình.

Làm quản lý - thêm một lần hiểu “Ngô Sĩ Liên”

Được giao nhiệm vụ Phó Hiệu trưởng rồi Hiệu trưởng, tôi có thêm một góc nhìn khác về ngôi trường. Khi còn là học sinh, tôi nhìn “Ngô Sĩ Liên” bằng ánh mắt của người được nhận, khi làm quản lý, tôi hiểu sâu sắc hơn những gì nhà trường phải nỗ lực để trao đi. Đằng sau mỗi thành tích của học sinh là sự tận tụy của thầy cô. Đằng sau mỗi bước phát triển của nhà trường là công sức của biết bao thế hệ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên. Và đằng sau mỗi mùa khai giảng, mỗi kỳ thi, mỗi lễ trưởng thành là biết bao sự kỳ vọng của phụ huynh, của học sinh và của xã hội.

Giờ thực hành môn Vật lí tại Trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên. Ảnh: Thu Thuỷ.

Khi làm Hiệu trưởng cũng là lúc tôi cảm nhận rõ hơn sức nặng của hai chữ “truyền thống”. Trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên là một trong những ngôi trường có bề dày lịch sử đặc biệt của giáo dục Bắc Giang (Bắc Ninh). Từ những lớp học đầu tiên của Trường Hoàng Hoa Thám năm 1946, qua những năm tháng chiến tranh, sơ tán, gian khổ, đến những bước phát triển trong thời kỳ hòa bình, nhà trường đã không ngừng trưởng thành.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, chiến tranh chống đế quốc Mỹ, thầy và trò nhà trường từng phải sơ tán về nhiều địa điểm khác nhau như: Tân Yên (Hồng Kiều, Việt Ngọc), Yên Thế (Tân Trung), Lạng Giang (Tiên Lục); đào hào, làm hầm trú ẩn để duy trì việc dạy và học; hàng nghìn thầy giáo, học sinh đã lên đường nhập ngũ, nhiều người hy sinh vì Tổ quốc. Vì thế, mỗi thế hệ tiếp nối không chỉ kế thừa một ngôi trường, mà còn kế thừa một di sản tinh thần được tạo dựng bằng trí tuệ, mồ hôi, tuổi trẻ và cả máu xương của các thế hệ đi trước. Đó là điều khiến người đứng đầu nhà trường không thể bằng lòng với những gì đã và đang có.

Tám mươi năm - từ truyền thống đến khát vọng

Tôi luôn nghĩ rằng, truyền thống không phải để chúng ta tự hào rồi dừng lại. Truyền thống phải trở thành điểm tựa để mỗi thế hệ tiếp tục vươn lên. Trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên hôm nay đã khác rất nhiều so với thời tôi là học sinh. Cơ sở vật chất khang trang hơn, phương pháp giáo dục đổi mới hơn, công nghệ được ứng dụng mạnh mẽ hơn. Nhưng có những giá trị không bao giờ thay đổi: Lòng yêu nghề của người thầy, tinh thần hiếu học của học trò, truyền thống đoàn kết của tập thể và khát vọng vươn lên. Đó chính là “mạch nguồn” làm nên sức sống của “Ngô Sĩ Liên”.

Nhìn lại chặng đường tám mươi năm, tôi càng trân trọng những kết quả và thành tích đáng tự hào: Huân chương Lao động hạng Ba (1962), hạng Nhì (1986), hạng Nhất (1996); Anh hùng Lao động (2005); Huân chương Độc lập hạng Ba (2010), cùng nhiều phần thưởng, danh hiệu cao quý khác. Những phần thưởng ấy không chỉ là sự ghi nhận đối với một ngôi trường. Đằng sau mỗi danh hiệu, mỗi thành tích là biết bao thế hệ thầy cô đã tận tâm với nghề, bao thế hệ học sinh đã nỗ lực học tập, rèn luyện và trưởng thành.

Luôn tự hào là cựu học trò trường Ngô Sĩ Liên

Đến hôm nay, dù đã từng trải qua những vị trí khác nhau, sâu thẳm trong tôi vẫn thấy mình là một học trò. Bởi càng đi qua nhiều năm tháng, tôi càng hiểu rằng mình đã nhận được quá nhiều ở nơi đây, từ mái trường này. Tôi nhận được tri thức từ những người thầy đầu tiên; nhận được tình yêu nghề từ học trò và đồng nghiệp; nhận được bài học về trách nhiệm từ những năm tháng làm quản lý. Và tôi nhận được những ký ức đẹp đẽ nhất của cuộc đời từ những thế hệ học trò.

Trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên.

Có lẽ đó cũng là điều kỳ diệu của nghề giáo: Người thầy tưởng rằng mình đang dạy học trò, nhưng trong suốt hành trình ấy, chính học trò cũng đang dạy lại tôi rất nhiều điều về cuộc sống, về niềm tin, về nghị lực, tình yêu và trách nhiệm. Mỗi lần trở lại trường, nhìn những thế hệ học sinh hôm nay bước qua cổng trường, tôi lại thấy hình ảnh của mình nhiều năm về trước. Các em có thể chưa biết rằng, dưới mái trường này, đã từng có những thế hệ thầy và trò đi qua chiến tranh, đi qua những năm tháng khó khăn, thiếu thốn; đã có những người rời mái trường lên đường chiến đấu và có những người mãi mãi không trở về. Các em cũng có thể chưa hình dung rằng, những gì các em đang có hôm nay được xây dựng từ sự hy sinh và cống hiến của biết bao thế hệ. Vì vậy, điều tôi mong muốn nhất ở các em không chỉ là học giỏi mà là: Hãy biết trân trọng mái trường; biết yêu thương thầy cô, bạn bè; sống có trách nhiệm với gia đình, quê hương và đất nước. Và trên hết, hãy tiếp tục viết nên những trang vàng truyền thống nhà trường, những trang mới trong lịch sử của “Ngô Sĩ Liên”.

Tám mươi năm của một ngôi trường là tám mươi năm gắn kết của biết bao thế hệ, biết bao cuộc đời. Có người đã đi xa, có người vẫn ngày ngày miệt mài với nghề; có người đã trở thành nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nhân, thầy giáo, bác sĩ, chiến sĩ… và đang góp sức mình ở nhiều miền quê, trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống. Nhưng tôi tin rằng, dù ở đâu, làm công việc gì, mỗi người từng học tập và công tác dưới mái trường Ngô Sĩ Liên đều có chung một niềm tự hào: Mình đã từng là một phần của ngôi trường này.

Nhân dịp kỷ niệm tám mươi năm thành lập trường, xin được thành kính tri ân các thế hệ thầy cô đã đặt những viên gạch đầu tiên, những người đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp giáo dục; tri ân các thế hệ lãnh đạo, cán bộ, giáo viên, nhân viên đã góp sức xây dựng nhà trường; tri ân những cựu học sinh đã làm rạng danh truyền thống “Ngô Sĩ Liên” bằng những thành công trong cuộc sống. Và tôi cũng muốn nói lời cảm ơn tới ngôi trường đã cho tôi một phần tuổi trẻ, một nghề nghiệp để gắn bó và cống hiến; cho tôi những người bạn, những người đồng nghiệp nghĩa tình, những học trò thân yêu cùng một hành trình cuộc đời thật đẹp.

Tám mươi năm đã đi qua, mái trường có thể đổi thay theo thời gian, những hàng cây, dãy nhà có thể được thay mới, cảnh quan, dáng hình có thể khác xưa; nhưng ký ức về nó trong mỗi người thì không bao giờ xưa cũ. Với tôi, “Ngô Sĩ Liên” không chỉ là nơi tôi đã từng học, từng dạy, từng quản lý. Đó còn là một phần của cuộc đời tôi, là nơi thời gian ở lại.

Và có lẽ, đến cuối hành trình, tôi vẫn muốn được gọi mình bằng một cái tên giản dị, yêu thương: Cựu học sinh Trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên.