Kỳ thi riêng: Áp lực gia tăng, thí sinh cần chiến lược để không 'loạn nhịp'

Kỳ thi riêng nở rộ: Cơ hội rộng mở hay gánh nặng mới?

Những năm gần đây, các kỳ thi riêng ngày càng giữ vai trò quan trọng trong bức tranh tuyển sinh đại học. Phổ biến nhất hiện nay là kỳ thi Đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh tổ chức; bên cạnh đó còn có kỳ thi Đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội và kỳ thi Đánh giá năng lực chuyên biệt của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Việc ngày càng nhiều cơ sở đào tạo áp dụng kết quả các kỳ thi này cho thấy xu hướng đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, từng bước giảm sự phụ thuộc tuyệt đối vào một kỳ thi duy nhất là kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT).

Nhiều thí sinh phải tham gia cùng lúc nhiều kỳ thi, lịch ôn tập dày đặc, dẫn tới tâm lý căng thẳng kéo dài (Ảnh minh họa)

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia giáo dục, ưu điểm lớn nhất của các kỳ thi riêng là khả năng đánh giá năng lực thí sinh toàn diện hơn. Đề thi không chỉ dừng ở việc kiểm tra kiến thức ghi nhớ mà chú trọng tới tư duy logic, khả năng phân tích, xử lý tình huống và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây cũng là lý do khiến nhiều trường đại học, đặc biệt ở các khối kỹ thuật, công nghệ, kinh tế và khoa học xã hội, lựa chọn sử dụng kết quả các kỳ thi này trong tuyển sinh.

Tuy nhiên, song hành với cơ hội là áp lực ngày càng rõ rệt. Thực tế cho thấy không ít thí sinh phải tham gia cùng lúc nhiều kỳ thi, lịch học và lịch ôn tập dày đặc, dẫn tới tâm lý căng thẳng kéo dài. Nhiều em phải tự tìm thêm tài liệu ngoài chương trình phổ thông để đáp ứng yêu cầu đề thi; một số khác do thiếu thông tin hoặc chưa có kế hoạch rõ ràng đã bỏ lỡ thời điểm đăng ký, buộc phải điều chỉnh phương án xét tuyển vào phút chót.

Áp lực này được phản ánh rõ qua trải nghiệm của chính thí sinh. Em Quốc Anh, học sinh lớp 12 (Hà Nội), cho biết việc tham gia cùng lúc nhiều kỳ thi riêng buộc em phải tính toán rất kỹ. Em đăng ký thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội và đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội. Ban đầu nghĩ thi càng nhiều càng có lợi, nhưng càng về sau càng thấy nếu không có kế hoạch rõ ràng thì rất dễ bị rối, học môn nào cũng thấy thiếu.

Trong khi đó, em Nguyễn Thu Trang, học sinh lớp 12 (Bắc Ninh), thừa nhận áp lực tâm lý là điều dễ nhận thấy. Khi nhiều bạn xung quanh đăng ký ba đến bốn kỳ thi riêng, bản thân em cũng bị cuốn theo. Có những giai đoạn, lúc nào cũng trong trạng thái lo lắng, sợ bỏ lỡ cơ hội.

Góc nhìn của phụ huynh anh Phạm Văn Hùng, phụ huynh học sinh lớp 12 (Hà Nội), băn khoăn, các kỳ thi riêng mang lại cơ hội nhưng cũng đặt ra bài toán cân bằng. Gia đình anh ủng hộ con tham gia các kỳ thi phù hợp với năng lực, nhưng phải ngồi lại cùng con để chọn lọc. Tuy nhiên, do có quá nhiều kỳ thi, điều khó nhất là không phải phụ huynh nào cũng hiểu rõ từng kỳ thi. Nếu không được tư vấn đầy đủ, rất dễ rơi vào tâm lý đua nhau thi, vừa mệt mỏi, vừa tốn kém nhưng không hiệu quả.

Thí sinh cần có chiến lược thay vì chạy theo số lượng

Thực tế áp lực không chỉ thể hiện ở số lượng kỳ thi, mà còn rõ nét trong từng kỳ thi cụ thể. Đợt thi Đánh giá tư duy đầu tiên năm 2026 sẽ diễn ra vào ngày 24–25/1, thu hút hơn 25.000 thí sinh đăng ký dự thi. Kỳ thi do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức hiện đã trở thành một trong những “tấm vé” quan trọng khi có hơn 40 trường đại học sử dụng kết quả TSA trong tuyển sinh. Bài thi kéo dài 150 phút trên máy tính, thang điểm 100, tập trung đánh giá ba năng lực cốt lõi là Toán học, Đọc hiểu và Giải quyết vấn đề, với mức độ phân hóa cao.

Áp lực trước kỳ thi được nhiều thí sinh chia sẻ khá rõ nét. Em Nguyễn Thu Hà, học sinh lớp 12 tại Hà Nội, cho biết những tháng cận kề kỳ thi, lịch học của em gần như kín từ sáng tới tối, các bữa ăn thường diễn ra vội vàng giữa các ca học. Có những ngày em cảm giác lúc nào cũng phải chạy theo thời gian. Hà cho biết khi làm bài, em luôn buộc bản thân phải kiểm tra lại từng câu để hạn chế sai sót trong 150 phút thi căng thẳng.

Trong khi đó, em Hoàng Nam chia sẻ đã đặt mục tiêu đạt từ 70 điểm trở lên ngay trong đợt thi đầu tiên. Đợt 1 được xem là cơ hội quan trọng để chốt điểm sớm nên em không cho phép bản thân nghĩ đến mệt, Nam thẳng thắn bày tỏ.

PGS, TS Vũ Duy Hải: Thí sinh cần xây dựng chiến lược ôn luyện để tránh quá tải, trong đó xác định rõ mức độ ưu tiên cho từng kỳ thi

PGS, TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh – Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, mục tiêu của các kỳ thi riêng không phải tạo thêm áp lực, mà nhằm mở rộng cánh cửa vào đại học cho những thí sinh có năng lực phù hợp. Ông lưu ý, thí sinh cần xây dựng chiến lược ôn luyện để tránh quá tải, trong đó xác định rõ mức độ ưu tiên cho từng kỳ thi, tập trung vào các nhóm nội dung trọng tâm, tăng cường rèn luyện tư duy thông qua luyện đề. Đồng thời, việc duy trì chế độ sinh hoạt điều độ, giữ sức khỏe và tâm lý ổn định cũng là yếu tố quan trọng trong suốt mùa thi.

Về phương pháp ôn tập, nhiều giáo viên nhấn mạnh thí sinh cần xây nền tư duy trước khi luyện đề, rèn kỹ năng đọc số liệu, phân tích lập luận, nhận diện mấu chốt vấn đề và quản trị thời gian. Luyện đề hiệu quả không nằm ở số lượng, mà ở việc phân tích kỹ lỗi sai sau mỗi bài làm và điều chỉnh chiến lược làm bài phù hợp.

Từ góc độ nhà trường phổ thông, cô Thu Hương, giáo viên Ngữ văn Trường THPT ở một trung tâm luyện thi ở Hà Nội, khuyến cáo điều quan trọng nhất đối với thí sinh là không chạy theo số lượng kỳ thi, mà cần cân nhắc kỹ năng lực bản thân và ngành học định hướng. Mỗi kỳ thi riêng có cấu trúc, yêu cầu và mục tiêu khác nhau. Việc đăng ký quá nhiều kỳ thi không những không tăng cơ hội trúng tuyển mà còn dễ làm phân tán thời gian, ảnh hưởng kết quả chung.

Nhiều giáo viên cho rằng, việc ôn luyện cho các kỳ thi riêng cũng cần được thực hiện một cách khoa học, tránh dàn trải. Thí sinh nên tập trung rèn luyện các năng lực cốt lõi như tư duy, đọc hiểu, giải quyết vấn đề, đồng thời vẫn phải duy trì nhịp học ổn định cho chương trình lớp 12 và kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Các kỳ thi riêng đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong tuyển sinh đại học. Nhưng để phương thức này thực sự phát huy hiệu quả, thí sinh cần được cung cấp đầy đủ thông tin và có chiến lược học tập, ôn luyện phù hợp. Các trường cần phối hợp tốt trong tổ chức và truyền thông để tránh tạo thêm áp lực cho người học. Khi đó, kỳ thi riêng mới thực sự là cánh cửa mở ra cơ hội, thay vì trở thành một cuộc chạy đua căng thẳng với học sinh cuối cấp.

Thu Hằng/VOV.VN